# inh/ted2020-66.xml.gz
# ro/ted2020-66.xml.gz
(src)="1.1"> 1уйре дика хийла шун .
(src)="1.2"> Х1ама дий вайгахь ?
(src)="1.3"> Могаш ма доахкий ?
(trg)="1"> Bună dimineața .
(src)="2"> Фу хет шоана укх конференцех ?
(trg)="2"> Ce mai faceți ?
(src)="3"> Сол хьалха къаьмаьл даьча дакъалоацархоша ч1оаг1а догг1оздаьккхача витав со-м .
(trg)="3"> A fost grozav , nu-i așa ?
(src)="4"> Со укхазара д1авача бакъахьа ва мотт сона ( Белам ) .
(trg)="5"> De fapt , plec .
(src)="5"> Аз укхаза теркам а баь , цхьа кхо х1ама да са х1анз дувца безам болаш волча х1амашта гаргадолаш .
(trg)="6"> ( Râsete ) Au fost trei teme în esența conferinței , relevante pentru ce vreau să discut .
(src)="6.1"> Хьалхардар да , х1аране шоай кхайкаралца геттара тамашийна йола адамий креативность яха карматал гучаяккхар .
(src)="6.2"> Ше йолчча беса -
(trg)="7"> Una dintre ele e extraordinara dovadă a creativității umane în toate prezentările de până acum și în lumea de aici , prin varietatea și gama largă a prezentărilor .
(src)="7.1"> - к1оргеи чулоацамеи .
(src)="7.2"> Шоллаг1дар , укхаза вай дийцачох лаьца да , вай кхоане белгалза хилар .
(trg)="8"> A doua e că ne aflăm în situația că habar n-avem ce va fi în viitor .
(src)="8"> Цо ше мишта гучайоаккхаргья вайна ца хар .
(trg)="9"> N-avem nici cea mai vagă idee despre ce-ar putea ieși .
(src)="9"> Со-се образованеца чам болаш ва –
(trg)="10"> Mă interesează învățământul , de altfel constat că pe toți îi interesează .
(src)="11.1"> Шоана нийслой цу тайпара нах ?
(src)="11.2"> Сона ч1оаг1а сакъердам хул цунах –
(trg)="11"> Nu-i așa ?
(src)="12"> – со нах в1ашаг1кхийттача нийсвелча ,
(trg)="12"> Mi se pare interesant când ești la o petrecere
(src)="13.1"> ц1аьхха са багара дош ийккхача са образованеца бувзам ба аьнна .
(src)="13.2"> Цхьаькха-м ала доаг1а укхаза , дика хьегача образоване болхлой атта нийса-м лац .
(trg)="13.1"> și spui că lucrezi în învățământ ...
(trg)="13.2"> De fapt nu prea te duci la petreceri , sincer să fiu ,
(src)="14"> ( Белам ) Нийслац хьа ца бехандаь .
(trg)="14"> ( Râsete ) dacă lucrezi în învățământ , că nu te invită .
(src)="15.1"> Цкъа вийхача , шозлаг1а кхы вехац .
(src)="15.2"> Тамашийна деций ?
(trg)="15"> ( Râsete ) Și nu te invită niciodată din nou ; mi se pare ciudat .
(src)="16"> Вийхача а , цхьа мишта хоатт ца ховш « Мича болх беш ва хьо ? » аьнна хаьттача ,
(trg)="16"> Dar dacă ești invitat și te întreabă cineva cu ce te ocupi
(src)="17"> 1а царга хьай арг1аг1а хье образоване болх беш ва аьнна жоп юхаделча , меллашха цар б1аргаш ц1ийх дузаш зелу-кх .
(trg)="17"> și spui că lucrezi în învățământ , îi vezi cum se albesc la față .
(src)="18"> Хеталу хургда-кх царна ,
(trg)="18.1"> „ O , Doamne , de ce eu ? ”
(trg)="18.2"> ( Râsete )
(src)="19.1"> « Ва са Даьла-кх , сенна хаьттар аз укхунга из .
(src)="19.2"> Сай таккхалча ваьг1авалара со , укхун зурмага ладувг1аш б1арчча ди д1аг1оргда ма дий х1анз ! »
(trg)="19"> „ Ies și eu o dată toată săptămâna . ”
(src)="20.1"> Бакъдар аьлча , нагахь санна 1а царга хоаттий цар образовани – – хьай Даьлага ба-кх хьа болх – – хаттанза валар со , укхун вас ца еш 1ийнавалара со аьнна хеталургда хьона .
(src)="20.2"> Х1ана аьлча из сага дешар ц1ийца хоттаденна хул из , хилаций ?
(trg)="20.1"> Dar dacă-i întrebi despre educația lor , te pun la perete .
(trg)="20.2"> Pentru că e unul din lucrurile la care ținem mult .
(src)="21.1"> " Тоам " боаца хаттараш .
(src)="21.2"> Сага ди , е алапи , е кхыдола лоарх1аме дола х1ама санна .
(trg)="21.1"> Am dreptate ?
(trg)="21.2"> La fel ca religia , banii și alte lucruri .
(src)="22"> Из образовани ч1оаг1а гарга я сона , шоана а из ишта йолаш санна хет сона .
(trg)="22"> Sunt deci foarte interesat de educație și cred că toți suntem .
(src)="23"> Х1анаб са из чам цу дешарца , цу хьехарца , даьра ба , из вай кхоаненца хоттаденна хилар бахьан долаш .
(trg)="23"> Avem un mare interes personal , parțial pentru că educația e cea care ne va duce la viitorul greu de imaginat .
(src)="24"> Х1анз вай д1а уйла йича , укх шера цхьоалаг1ча классе долхаш дола бераш 2065 шера пенсе г1оргда-кх .
(trg)="24"> Hai ne gândim : copiii care încep școala anul acesta se vor pensiona în 2065 .
(src)="25.1"> Вайна-м укх хьат1адоаг1аргдолча пхе шера а т1ехьа укх гергача дуненах фу хургда мича хов .
(src)="25.2"> Малаг1ча суртех хургда хац .
(src)="25.3"> Из деррига ишта белгалза дале а ,
(trg)="25"> Nimeni nu are habar – în ciuda acestei parade a cunoașterii din ultimele patru zile – cum va arăta lumea peste 5 ani .
(src)="26"> воаш цу берашта доаг1ача беса хьехаш санна хеталу вайна .
(trg)="26"> Și totuși trebuie să-i educăm pentru viitor .
(src)="27"> Кхоане белгалза хилар тешаме да шоана .
(trg)="27"> Impredictibilitatea aceasta e extraordinară .
(src)="28"> Кхоалаг1дар да , вай массане барт цхьа болча санна хеталу сонна цу хьаькъехьа , вай берий кхолламгахьа геттара тамашийна карматал хилар – къаьстта кердалонца цар безам хилар .
(trg)="28"> Iar a treia parte – suntem totuși de acord cu toții – sunt aptitudinile extraordinare ale copiilor , aptitudinile de a inova .
(src)="29.1"> Масала , укхаза селхан ший ашарашца карматал гойташ хинна Сирена .
(src)="29.2"> Мел хоза х1ама дар из .
(trg)="29"> Aseară Sirena a fost o minune , nu-i așa ?
(src)="30.1"> Из берашта юкъе белгала яле а , аз из хьакъоастаяц кхыдолча берех .
(src)="30.2"> Х1ана аьлча , деррига бераш да цхьацца карматал йолаш .
(trg)="31"> Excepțională , dar nu atât de excepțională în raport cu vârsta copilăriei .
(src)="31.1"> Вайна гуш дар фуд – беро ший нач1ал белгалдаккхар , из гучадаккха г1ерташ цо къахьийгалга .
(src)="31.2"> Гуча беса , из цун караг1даьннад .
(trg)="32.1"> E o persoană extraordinar de dedicată care și-a descoperit un talent .
(trg)="32.2"> Eu afirm că toți copiii au talente extraordinare ,
(src)="32.1"> Аз белгалдер фуд аьлча , вай мел долча берий боарамза нач1ал хилар .
(src)="32.2"> Халахетар фуд , вай из ни1мат зехьа доадар , цхьаккха хьурмат ца деш .
(src)="32.3"> Д1ахо сона ала ловш дар ши х1ама да –
(trg)="33"> iar noi le risipim , fără milă chiar .
(src)="33"> образовании креативности .
(trg)="34"> Vreau să vorbesc despre educație și despre creativitate .
(src)="34.1"> Аз белгалдоаккх , таханарча дийнахьа креативность дийша хилар лоарх1аш санна ларх1а езалга .
(src)="34.2"> Т1аккха цунна боаг1аш бола лоарх1ами терками д1абала беза .
(trg)="35"> Eu afirm că acum creativitatea e la fel de importantă în educație ca scrisul și cititul , și ar trebui să-i dăm aceeași importanță .
(src)="35.1"> ( оваци ) .
(src)="35.2"> Баркал шоана .
(trg)="36"> ( Aplauze ) Mulțumesc .
(src)="36.1"> Сона хетар ер да-кх .
(src)="36.2"> Баркал . ( белам ) Дика да , са 15 минот чакхьяьлар .
(trg)="37"> Asta a fost tot , să știți .
(src)="37"> Х1анз аз шоана дувцаргда се ваь ди … Дувца дезаций ?
(trg)="38.1"> Vă mulțumesc .
(trg)="38.2"> ( Râsete ) Așadar , mai am 15 minute ...
(trg)="38.3"> ( Râsete )
(src)="38"> ( Белам ) Дукха ха йоаццаш цхьа хьехаме дувцар хезад сона – каст-каста дувц аз из – сурташ дехкача уроках хиннад из .
(trg)="39.1"> Păi , m-am născut la ...
(trg)="39.2"> ( Râsete ) Am auzit recent o poveste și-mi place s-o spun , despre o fetiță la ora de desen ; avea 6 ani , stătea în spate și desena .
(src)="39"> Цхьа ялх шу даьнна йи1иг яьг1ай сурташ дехкаш т1ехьашкарча парта т1а , хьехархочо дувцачун дукха теркам ца беш .
(trg)="40"> Învățătoarea spunea că fetița nu e niciodată atentă , dar la orele de desen era .
(src)="41.1"> хаьттад йи1игага : « Ай , ва сен сурт дулаш йоалл хьо ? » .
(src)="41.2"> « Даьла сурт дулаш йоалл-кх » , аьнна юхаденнад йи1иго жоп .
(trg)="42"> Iar fetița a spus : „ Îl desenez pe Dumnezeu . ”
(src)="42"> « Ай , сага б1арга мича вайнав Даьла ! » - ийккхад хьехархочунга .
(trg)="43"> Învățătoarea a spus : „ Dar nimeni nu știe cum arată Dumnezeu . ”
(src)="43"> Йи1иго цигга аьннад : « Даьра , укх цхьан минота б1арга-м гургва шоана ! »
(trg)="44"> Iar fetița a spus : „ O să afle imediat ! ”
(src)="44.1"> ( Белам ) .
(src)="44.2"> Са к1аьнка Ингалсий мехка диъ шу даьннача хана – вешта из-м массанахьа диъ шу даьнна вар ( белам ) .
(src)="44.3"> Цу шера тхо миччахьа мара ца дахарах , диъ шу даьнна вар из – из ала г1ертар со .
(trg)="45.1"> ( Râsete ) Când fiul meu avea 4 ani , în Anglia ...
(trg)="45.2"> De fapt , avea 4 ani oriunde , ca să fiu sincer .
(src)="45.1"> « Рождество » яха пьеса чу дакъа лоацаш хилар из .
(src)="45.2"> Дагадоаг1а хургда шоана из ?
(trg)="47"> A jucat în piesa „ Nașterea Domnului ” .
(src)="46.1"> Х1анз-м ч1оаг1а д1аьха дувцар хиннад цох .
(src)="46.2"> Мел Гибсона геттара 1од1аьхдаьд из ,
(trg)="48.1"> Vă amintiți povestea ?
(trg)="48.2"> A fost o poveste bună .
(src)="47"> кино а даьккха « Рождество-2 » яхаш .
(trg)="50"> „ Nașterea II ” .
(src)="48.1"> Хьажа хургда шо .
(src)="48.2"> Тха Джеймса пьеса чу Юсуф пайхмара дакъа кхаьчадар .
(trg)="51"> În fine , James l-a jucat pe Iosif și ne-am bucurat .
(src)="49"> Из эггара лоарх1аме дакъа да аьнна хеташ тхоаш доландаь ,
(trg)="52"> Consideram că e unul din rolurile principale .
(src)="50"> футболкаш т1а сурт дилийтадар оаха , « Джеймс Робинсон – Юсуф » аьнна ( белам ) .
(trg)="53"> Am umplut locul cu „ agenți ” în tricouri : „ James Robinson ESTE Iosif ! ”
(src)="51"> Цу пьеса чу в1алла йистхила везаш вацар из , бакъда , шоана-м дагайоаг1а хургья из меттиг , кхо ц1ув хьачувоалача хана .
(trg)="54"> El nu avea nimic de spus , dar știți partea când intră cei 3 regi .
(src)="52"> Чуболабелар уж совг1аташ дахьаш : дошои , ладани , мирраи .
(trg)="55"> Intră cu daruri , aduc aur , tămâie și smirnă .
(src)="53"> Бокъонца хинна х1ама да шоана из .
(trg)="56"> Chiar așa s-a întâmplat .
(src)="54.1"> Цига 1охайна ваг1ача хана сона эггара хьалха хьачуена хинна уйла ер : арг1а хувцаенна хургья-кх цар .
(src)="54.2"> Бакъда т1ехьаг1а аз цхьан к1аьнкага « Раьза дий шо ? » аьнна хаьттача , « Да даьр-кх » аьнна , юха жоп делар цо , к1езиг-дукха цецваьнна аз из шийга хаттарах .
(trg)="57.1"> Eram în sală și cred că au greșit ordinea .
(trg)="57.2"> Că l-am întrebat apoi pe James dacă așa trebuia . „ Da .
(trg)="57.3"> De ce , am greșit ? ”
(trg)="57.4"> Au schimbat ordinea , zic eu .
(src)="55"> Лоацца аьлча , тувлабенна хиннабар уж .
(trg)="58"> Cei trei băieți au intrat
(src)="56"> Мичча беса дале а , цу пьеса чу кхоккхе диъ шу даьнна к1аьнк хьачуваьлар
(trg)="59"> – copii de 4 ani cu șervete pe cap – și au adus niște cutii .
(src)="57.1"> кертах гаташ а хьоарчадаь .
(src)="57.2"> Т1аккха шоай к1опилгаш 1оовттаяь , хьалхарча к1аьнко аьлар : « Аз дошув денад хьона » .
(trg)="60"> Primul a spus : „ Îți aduc aur . ”
(src)="58.1"> Д1ахо .
(src)="58.2"> Шоллаг1ча к1аьнко аьлар : « Аз ер миск денад хьона » .
(trg)="61"> Al doilea : „ Îți aduc smirnă . ”
(src)="59.1"> Т1еххьарчо т1атехар : « Ай , тоъаргдеций хьона ? »
(src)="59.2"> ( Белам )
(trg)="62"> Iar al treilea : „ Îți aduc tămâioasă . ”
(src)="60"> Деррига бераш цхьатарра да-кх , шоашта хетар д1аоалаш .
(trg)="63"> ( Râsete ) Vedem în toate astea cum își asumă copiii riscuri .
(src)="61"> Цу кегийчар шоаш бицбелча дукха г1айг1а яц .
(trg)="64"> Și dacă nu știu , tot încearcă .
(src)="62.1"> Иштта деций из ?
(src)="62.2"> Шоаш г1алат дар кхераш бац-кх уж .
(src)="62.3"> Со-м ала валлац г1алат дари креативни хилари ца1 да .
(trg)="65.1"> Am dreptate ?
(trg)="65.2"> Nu se tem de greșeli .
(src)="63.1"> Вайна хаьдда ховш дар фуд – хьо г1алат де кийча ца хуле , башха уйла йоаг1аргьяц хьа керта чу .
(src)="63.2"> Г1алат дар кхера везац .
(trg)="67.1"> Dar știm că dacă nu ești gata să greșești , nu vei crea niciodată ceva original .
(trg)="67.2"> Dacă nu ești gata să greșești .
(src)="64"> Кхийна даьлча , бераша доаду из лоарх1аме куц .
(trg)="68"> Până la maturitate majoritatea copiilor pierd acestă calitate .
(src)="65"> Кхераш хул уж г1алат де .
(trg)="69"> Ajung să le fie frică să greșească .
(src)="66"> Иштта компанешта кулгалду вай , харцдалар кхераш .
(trg)="70"> Conducem companiile în felul acesta , stigmatizăm greșelile .
(src)="68"> вай халкъан образовательни системе г1алатал ч1оаг1аг1а ца могадаь х1ама дац .
(trg)="71"> Acum în sistemele naționale de învățământ greșelile sunt cel mai rău lucru posibil .
(src)="69"> Т1аккха фу хул цунах , – даьра хул адамий кертера креативность яха карматал вай образовательни системе дакъа лоацаш цахилар .
(trg)="72"> Iar rezultatul e că educăm oamenii să-și piardă capacitățile creative .
(src)="70"> Цкъа Пикассос аьннад , массадола бер суртанчаш долаш кхолл .
(trg)="73"> Picasso a spus odată că toți copiii se nasc artiști .
(src)="71"> Бален дерзашдар фуд - уж ишта д1ахо хьал ца кхебер .
(trg)="74"> Problema e să rămânem artiști pe măsură ce creștem .
(src)="72"> Цу креативностах пайда эца йиш йолашшехьа , вай из в1алла теркал ца еш ют берашта хьехача хана .
(trg)="75"> Eu sunt convins că pe măsură ce creștem creativitatea nu apare , ci dispare .
(src)="73"> Ай , х1анад из ишта ?
(trg)="76"> Mai precis , dispare în urma educației .
(src)="74"> Т1еххьарча пхе шерагара д1а мел ийккхача хана Стратфорде ваьхав со .
(trg)="77"> De ce oare ?
(src)="75.1"> Стратфорд-он-Эйвон яхача шахьарара даьнна Лос-Анджелесе даха д1адахар тхо .
(src)="75.2"> Оашош кхетаду ма хургдий оаш из мел лоадам боаца кхeлхар да – цхьан г1айрет1ара ваьнна кхыча г1айрет1а кхачара .
(trg)="79"> De fapt de la Stratford ne-am mutat la Los Angeles .
(src)="76.1"> ( Белам ) Тхо даьха г1ала Сниттерфилд яхаш яр , Стратфорда гаьна доаццаш – Шейкспира да ваь моттиг я из .
(src)="76.2"> Х1анз аз цхьа х1ама хаьттача цецдаргдар-кх шо .
(trg)="81"> ( Râsete ) Mai precis locuiam la Snitterfield , lângă Stratford , unde e locul de naștere al tatălui lui Shakespeare .
(src)="77.1"> Со-м ваьннавар .
(src)="77.2"> Ц1аккха уйла ена хиннайий шоана – Шекспира да хиннавий-хьог1 , аьнна ?
(trg)="83.1"> Mie da .
(trg)="83.2"> Nu vă gândeați că Shakespeare a avut un tată , așa e ?
(src)="78.1"> Енаеций ?
(src)="78.2"> Х1ана енаяц хой шоана ?
(trg)="84"> Așa e ?
(src)="79"> Х1ана аьлча из Шекспир в1алла бер хиннадий-хьог1 , аьнна вай уйла ца ярах .
(trg)="85"> Nu vi-l imaginați pe Shakespeare copil , așa e ?
(src)="80"> Е из ворх1 шу даьнна хиннавий-хьог1 аьнна .
(trg)="86"> Shakespeare la 7 ani .
(src)="81"> Сона-м енаяц из цу тайпара уйла .
(trg)="88"> Cândva trebuie să fi avut 7 ani și a avut și un profesor de engleză , nu ?
(src)="83.1"> Ма садиа хургда цо хьехархой ( белам ) .
(src)="83.2"> « Кхы ч1оаг1а къахьега деза 1а » яхаш , да а хинна хургва .
(trg)="89"> ( Râsete ) Cât de enervant o fi fost ?
(src)="84"> Е дас 1овижа ахийта хургва , т1ехьа т1атохаш , « Волле , 1овижа !
(trg)="91"> ( Râsete ) Îl trimitea tatăl lui la culcare : „ Culcă-te ACUM ! ”
(src)="85"> Из къоалам а 1обила , из зурма а юхаоза ,
(trg)="92"> Auzi , pe William Shakespeare .
(src)="86"> наьха са ца дуаш »
(trg)="93"> „ Și pune jos creionul ! ”
(src)="87"> ( Белам ) .
(trg)="95"> ( Râsete ) „ Zăpăcești lumea ! ”
(src)="88.1"> Мичча тайпара дале а , Стратфордера даьнна Лос-Анжелесе кхаьчар тхо .
(src)="88.2"> Т1аккха цу хьаькъехьа цхьа х1ама да са дувца безам болаш .
(src)="88.3"> Са во1 дукха раьза вацар цу г1улакха .
(trg)="96"> ( Râsete ) În fine , ne-am mutat din Stratford în Los Angeles și vă vorbesc puțin despre tranziție .
(src)="90.1"> Йи1ига 16 даьннад .
(src)="90.2"> Д1адолхаш дика хете а , х1ета а цхьан х1аман раьза вацар-кх из ,
(trg)="98"> el nu voia să vină în Los Angeles ; îi plăcea , dar avea o prietenă în Anglia .
(src)="92"> Из Сара ч1оаг1а езаш вар-кх из .
(trg)="99"> Era dragostea vieții lui .
(src)="93"> Шоайла байза цхьа бутт мара ба а бацар .
(trg)="100.1"> Sarah .
(trg)="100.2"> O știa de o lună .
(src)="94.1"> 16 шу даьна бар уж .
(src)="94.2"> Шоашта ма хой шоана , " Ялхайта шу , ялхайта шу ... " безама мел т1ера да .
(src)="94.3"> Фекема т1а даг1ача хана аьлар к1аьнко :
(trg)="101.1"> ( Râsete ) Dar făcuseră deja a patra aniversare !
(trg)="101.2"> E mult o lună când ai 16 ani .
(src)="96"> Тхо-м , бакъдар аьлча , ч1оаг1а раьза дар цу деша , х1ана аьлча из-м даьра дар тхо цигара д1адахара кертера бахьан .
(trg)="103.1"> Iar noi ne bucuram , să vă spun sincer , pentru că ...
(trg)="103.2"> ( Râsete ) pentru că mai mult din cauza ei plecam din țară .
(src)="97.1"> ( Белам ) Со цецвоаккхаш дар фуд – хьо миччахьа мара ца вахарах , Америке воде а , кхыча мехка воде а , массанахьа образовательни системашка предметий низам ца1 ба-кх .
(src)="97.2"> Хургбарий-хьог1 кхыча тайпара аьнна , миччахьа мара хьо ца вахарах ,
(trg)="104"> ( Râsete ) Dar e surprinzător când te muți în SUA și umbli prin lume : toate sistemele de învățământ din lume au aceeași ierarhie a materiilor .
(src)="98"> цхьан арг1ан ба-кх .
(trg)="105"> Toate , nu contează unde mergi , deși ai crede că diferă .
(src)="99"> Д1а лакхе математикеи метташи латт ,
(trg)="106"> Primele sunt matematica și limbile , apoi disciplinele umaniste ,
(src)="101"> Массанахь цхьа оттам ба-кх !
(trg)="107"> iar la coadă sunt artele , peste tot pe Pământ .
(src)="102"> Цул совг1а ,
(trg)="108"> Și aproape în orice sistem e o ierarhie în cadrul artelor :
(src)="103"> цу исбахьален предметашка ба ший низам : сурт дилари ашараш лакхари лакхе хул , драма е халхар д1а цхьаккха лоадам боацача меттиге латт .
(trg)="109"> arta și muzica au de regulă un statut mai important decât teatrul și dansul .
(src)="104"> Укх Даьла лаьтта цхьаннахьа корайоаг1аргьяц шоана халхара предмет х1ара дийнахьа математика санна хьехаш образовательни система .
(trg)="110"> Nu există niciun sistem de învățământ unde copiii să învețe zilnic dansul , așa cum învață matematică .
(src)="105"> Ай , х1ана ?
(trg)="111"> De ce ?
(src)="106.1"> Х1анад из иштта ?
(src)="106.2"> Ч1оаг1а кертера ма дий из ?
(trg)="112"> De ce nu ?
(src)="107"> Къамаьл дац – математика лоадаме я , амма бакъда халхар кхы к1езигаг1а лоарх1ам болаш дац .
(trg)="113"> Cred că e important ; și matematica e importantă , dar și dansul .
(src)="108"> Бераш массахана халхадалара т1ерахул вай уж юха ца озадой .
(trg)="114.1"> Copiii dansează mereu dacă au voie .
(trg)="114.2"> Toți dansăm .