# fil/ted2020-1106.xml.gz
# gl/ted2020-1106.xml.gz
(src)="1"> Alam ko ang iniisip ninyo .
(trg)="1"> Xa sei o que estades a pensar .
(src)="2"> Sa tingin ninyo , nawawala yata ako at maya maya ay may aakyat sa tanghalang ito at magbabalik sa akin sa dapat kong kaupuan .
(trg)="2"> Pensades que me perdín e que alguén vai subir a este escenario agora mesmo e levarme ata o meu sitio amablemente .
(src)="3"> ( Palakpakan ) Nangyayari sa akin yan madalas sa Dubai
(trg)="3"> ( Aplausos ) En Dubai , sempre me pasa o mesmo .
(src)="4"> Narito ka ba para magbakasyon ?
(trg)="4"> " Está aquí de vacacións , non ? "
(src)="5"> ( Tawanan ) Binibisita mo ba ang mga anak mo ?
(trg)="5"> ( Risos ) " Veu visita-los seus fillos ?
(src)="6"> Gaano ka katagal dito ?
(trg)="6"> Canto tempo vai quedar aquí ? "
(src)="7"> Sa katunayan , ninanais kong magtagal .
(trg)="7"> Pois o certo é que espero quedar bastante tempo ,
(src)="8"> Nakatira at nagtuturo ako sa lugar ng Gulf nang mahigit 30 taon .
(trg)="8"> porque vivo e imparto clases no Golfo dende hai máis de 30 anos .
(src)="9"> ( Palakpakan ) At sa mga panahong iyon , nakita ko ang maraming pagbabago .
(trg)="9"> ( Aplausos ) E , en todo este tempo , vin moitos cambios .
(src)="10"> At ang bilang ng mga ito ay nakakapangilabot .
(trg)="10"> Agora as estatísticas son bastante sorprendentes .
(src)="11"> At nais kong talakayin sa inyo ngayon ay tungkol sa mga wikang namamatay at ang globalisasyon ng Ingles .
(trg)="11"> Hoxe quero falarvos sobre a desaparición das linguas e a globalización do inglés .
(src)="12"> Nais kong isalaysay sa inyo ang tungkol sa aking kaibigan na nagtuturo ng Ingles sa mga matatanda sa Abu Dhabi
(trg)="12"> Quero falarvos dunha amiga miña que ensinaba inglés para adultos en Abu Dhabi .
(src)="13"> At isang mainam na araw , napagpasyahan nyang dalhin sila sa halamanan para turuan sila ng ilang salita tungkol sa kalikasan .
(trg)="13"> Un bo día , decidiu levalos ao xardín para ensinarlles vocabulario sobre a natureza .
(src)="14"> Ngunit sa huli ay siya ang natuto ng lahat ng salitang Arabo para sa mga halaman ng lugar , at kanilang mga gamit -- gamit sa panggagamot , pagpapaganda , pagluluto , at herbal
(trg)="14"> Pero foi ela quen terminou aprendendo tódolos nombes árabes das plantas locais , e tamén os seus usos : medicina , cosmética , cociña , herboristería .
(src)="15"> Paano natutunan ng mga mag-aaral ang lahat ng iyon ?
(trg)="15"> Como tiñan eses estudantes tantos coñecementos ?
(src)="16"> Tiyak , sa kanilang mga ninuno at maging sa ninuno ng kanilang mga ninuno .
(trg)="16"> Por suposto , grazas aos seus pais e incluso aos seus avós .
(src)="17"> HIndi na natin kailangang pag-usapan kung gaano kahalaga ang kakayahang nating makipagtalastasan sa iba 't ibang salinlahi .
(trg)="17"> Non fai falla que vos diga o importante que é a comunicación entre distintas xeracións .
(src)="18"> Ngunit ang nakakalungkot , ngayon , ang mga wika ay nagkakamatayan sa hindi kapanipaniwalang bilis .
(trg)="18"> Pero , por desgraza , actualmente as linguas morren a un ritmo sen precedentes .
(src)="19"> May isang wikang namamatay sa loob ng 14 na araw .
(trg)="19"> Unha lingua morre cada 14 días .
(src)="20"> Kasabay nito , ang Ingles ang itinuturing na pandaigdigang wika .
(trg)="20"> E , ao mesmo tempo , o inglés é indiscutiblemente a lingua global .
(src)="21"> Mayroon kaya itong kaugnayan sa isa 't isa ?
(trg)="21"> Podería haber algunha relación ?
(src)="22"> Yan ang hindi ko alam .
(trg)="22"> Non o sei .
(src)="23"> Ang alam ko ay nakakita na ako ng maraming pagbabago .
(trg)="23"> Pero o que si sei é que vin moitos cambios .
(src)="24"> Nang una akong makarating sa lugar na ito , nagtungo ako sa Kuwait sa panahong wala pa sa kaayusan ang mga bagay .
(trg)="24"> Cando viñen ao Golfo por primeira vez , viñen a Kuwait , que daquela aínda se consideraba como un lugar complicado .
(src)="25"> Sa katunayan , hindi pa ito katagalan .
(trg)="25"> En realidade ,
(src)="26"> Masyado itong maaga .
(trg)="26"> non foi hai tanto tempo .
(src)="27"> Gayunpaman , Kinuha ako ng British Council kasama ng humigit-kumulang 25 ibang guro .
(trg)="27"> O caso é que o British Council contratoume xunto con outros 25 profesores ,
(src)="28"> At kami ang mga unang hindi Muslim na nagturo sa mga pampublikong paaralan sa Kuwait .
(trg)="28"> e fomos os primeiros non musulmáns que deron clase nas escolas públicas de Kuwait .
(src)="29"> Pinadala kami para magturo ng Ingles sapagkat nais ng pamahalaan na gawing makabago ang bansang ito at palakasin ang mga mamamayan sa pamamagitan ng edukasyon .
(trg)="29"> Trouxéronnos aquí para ensinar inglés porque o goberno quería modernizar o país e darlles máis independencia aos cidadáns mediante a educación .
(src)="30"> At tiyak , ang U.K. ay nakinabang mula sa malaking kayamanan nito sa langis .
(trg)="30"> E , por suposto , o Reino Unido beneficiábase desa marabillosa riqueza petrolífera .
(src)="31"> Okay .
(trg)="31"> Vale .
(src)="32"> At ito ang pinakamalaking pagbabago na aking nakita -- paanong ang pagtuturo ng Ingles ay marahas na nagbago mula sa pagiging kapaki-pakinabang na adhikain sa pagiging isang malakihang pandaigdigang negosyo ngayon .
(trg)="32.1"> Pois ese é o maior cambio que vin .
(trg)="32.2"> Como o ensino do inglés se transformou e pasou de ser unha práctica beneficiosa para ambas as partes a ser o gran negocio internacional que é hoxe .
(src)="33.1"> Hindi na lamang ito isang banyagang wika sa kurikulum ng mga paaralan .
(src)="33.2"> At hindi na lamang ito pagmamay-ari ng bansang Inglatera .
(src)="33.3"> Ito ay nauso sa lahat ng bansang nagsasalita ng Ingles .
(trg)="33.1"> Xa non é simplemente unha lingua estranxeira que poñer no currículum , nin é soamente dominio da Nai Inglaterra .
(trg)="33.2"> Converteuse nunha moda para tódolos países de fala inglesa do mundo .
(src)="34"> At bakit hindi ?
(trg)="34"> E por que non ?
(src)="35"> Sa huli , and pinakamagandang edukasyon -- ayon sa huling Hanay ng Pinakamagagaling na Pandaigdigang Pamantasan -- ay matatagpuan sa mga pamantasan ng U.K at ng U.S.
(trg)="35"> Despois de todo , a mellor educación , segundo os últimos ránkings mundias de universidades , é a que ofrecen as universidades do Reino Unido e os Estados Unidos .
(src)="36"> Mangyari pa 'y ang lahat ay nag-aasam na magkaroon ng karunugan sa Ingles .
(trg)="36"> Así que todo o mundo quere ter unha educación inglesa , naturalmente .
(src)="37"> Ngunit kung ikaw ay hindi likas na nagsasalita ng Ingles , kailangan mong pumasa sa pagsusulit .
(trg)="37"> Pero , se non es un falante nativo , tes que facer un exame .
(src)="38"> Ngayon , maaari bang tanggihan ang isang mag-aaral ayon sa kakayahan sa pagsasalita lamang ?
(trg)="38"> Pero está ben rexeitar a un estudante xulgándoo só polo seu dominio lingüístico ?
(src)="39"> Halimbawa , mayroong isang computer scientist na napakatalino .
(trg)="39"> Ao mellor hai un informático que é un xenio .
(src)="40"> Kailangan ba nyang maging kasinggaling sa pagsasalita kagaya ng isang abogado ?
(trg)="40"> Por exemplo , necesita o mesmo nivel de lingua que un avogado ?
(src)="41.1"> ?
(src)="41.2"> Hindi sa tingin ko .
(trg)="41"> Ben , eu creo que non .
(src)="42"> HIndi natin tanggap ang mga tulad nila .
(trg)="42"> Nós , os profesores de inglés , rexeitámolos todo o tempo .
(src)="43"> NIlalagyan natin ng sagabal ang kanilang daanan para sila ay pigilan .
(trg)="43"> Poñemos un sinal de stop para que se deteñan no camiño .
(src)="44"> Hindi nila maaaring makamit ang kanilang mga minimithi hangga 't hindi sila natututo ng Ingles .
(trg)="44"> Non poden seguir perseguindo os seus soños ata que saiban inglés .
(src)="45"> Hayaan ninyo akong ipaliwanag ito sa ganitong paraan , kung ako ay makakilala ng isang Olandes na ito lamang ang alam na salita , na mayroon siyang alam na gamot sa kanser , dapat ko ba siyang pigilan sa pagpasok sa aking British University ?
(trg)="45"> Permítanme dicilo desta forma : se coñecese a un falante monolingüe de neerlandés que tivese a cura para o cancro , impediríalle entrar na miña universidade británica ?
(src)="46"> Hindi sa tingin ko .
(trg)="46"> Non creo .
(src)="47"> Ngunit sa katunayan , ito ang ating ginagawa sa kasalukuyan .
(trg)="47"> Pero o certo é que iso é precisamente o que estamos a facer .
(src)="48"> Tayong mga guro ng Ingles ay nagiging tanod .
(trg)="48"> Os profesores de inglés somos os porteiros ,
(src)="49"> At kailangan muna tayong mapaniwala na ang kanilang kakayahan magsalita ng Ingles ay sapat .
(trg)="49"> e primeiro tedes que convencernos de que o voso inglés é suficientemente bo .
(src)="50"> Maaaring maging mapanganib ang pagbibigay ng lubos na kapangyarihan sa isang maliit na bahagi ng lipunan .
(trg)="50"> E pode ser perigoso outorgarlle tanto poder a un sector da sociedade tan reducido .
(src)="51"> Marahil ang sagabal ay magiging pandaigdigan .
(trg)="51"> Quizais a barreira sexa moi universal .
(src)="52"> Okay .
(trg)="52"> De acordo .
(src)="53"> " Ngunit , " ang sabi ninyo , " paano naman ang mga pananaliksik ?
(trg)="53"> Pero óiovos dicir : " E que pasa coa investigación ? "
(src)="54"> Lahat ng ito 'y nasa Ingles . "
(trg)="54"> " Está todo en inglés " .
(src)="55"> Ang mga aklat ay nasa Ingles , ang mga pahayagan ay nasa Ingles , ngunit lahat ng ito 'y katuparan ng kanilang mga pangarap .
(trg)="55"> Os libros están en inglés , as publicacións edítanse en inglés , pero isto é unha profecía en si mesma .
(src)="56"> Ito ay katupdan ng kailanganing Ingles .
(trg)="56"> que alimenta os requerimentos de inglés .
(src)="57"> At ngayon ito 'y nagpapatuloy .
(trg)="57"> E así seguen as cousas .
(src)="58"> Ang aking tanong , ano ang nagyari sa pagsasaling-wika ?
(trg)="58"> E eu pregúntovos , que pasou coa tradución ?
(src)="59"> Kung inyong iisipin ang Islamic Golden Age , nagkaroon noon ng malawakang pagsasaling-wka .
(trg)="59"> Creo que sabedes que na Idade de Ouro do Islam facíanse moitas traducións .
(src)="60"> Nagsaling-wika sila mula sa Latin at Griyego patungo sa Arabe , sa Persyano , at ang mga ito 'y isinaling-wika maging sa wikang Aleman ng Europa , at maging sa wikang Romano .
(trg)="60"> Traducíase do latín e o grego para o árabe e o persa , e despois traduciuse para as linguas xermánicas europeas e para as linguas romances .
(src)="61"> At dahil dito , nagliwanag ang Panahon ng Kadiliman sa Europa .
(trg)="61"> E así puido haber luz nunha época escura para Europa .
(src)="62"> Ngayon , huwag ninyo sana akong masamain ; Hindi ako salungat sa pagtuturo ng wikang Ingles , ng lahat ng mga gurong naririto ngayon .
(trg)="62.1"> Pero espero que os profesores de inglés non me malinterpreten .
(trg)="62.2"> Non estou en contra do ensino do inglés .
(src)="63"> Sang-ayon ako na mayroon tayong isang pandaigdigang wika .
(trg)="63"> Paréceme moi ben que haxa unha lingua global ,
(src)="64"> Kailngan natin ito ngayon higit kailanman .
(trg)="64"> e hoxe necesitámola máis que nunca .
(src)="65"> Ngunit salungat ako sa paggamit nito bilang isang hadlang .
(trg)="65"> Estou en contra de usala como barreira .
(src)="66"> Nais ba talaga natin na mauwi sa 600 na wika lamang at may isang pangunahing wika tulad ng Ingles , o Tsino ?
(trg)="66"> De verdade queremos acabar tendo 600 linguas e que a máis importante delas sexa o inglés ou o chinés ?
(src)="67.1"> Higit ang kailangan natin .
(src)="67.2"> Hanggang saan ang magiging hangganan ?
(trg)="67.1"> Necesitamos máis que iso .
(trg)="67.2"> Onde poñemos o límite ?
(src)="68"> Ang sistemang ito ay tumutumbas sa karunugan sa kaalaman sa wikang Ingles na hindi na makatwiran .
(trg)="68"> Este sistema equipara a intelixencia co dominio do inglés , o que é bastante arbitrario .
(src)="69"> ( Palakpakan ) At nais kong ipaalala sa inyo na ang mga naglalakihang pangalan na nagdala ng mga karunungan sa kasalukuyang panahon ay hindi kinailangang magkaroon ng kaalaman sa wikang Ingles , hindi nila kinailangang makapasa sa isang Ingles na pagsusulit .
(trg)="69"> ( Aplausos ) E quero recordarvos que os xigantes que sosteñen cos seus ombros a intelectualidade de hoxe non tiveron que estudar inglés nin facer exames de inglés .
(src)="70"> Isang halimbawa , si Einstein .
(trg)="70"> Poñamos por caso a Einstein ,
(src)="71"> Siya , maiba ako , ay itinuring na kakaiba sa kanyang paaralan sapagkat siya , sa katotohanan , ay isang dyslexic .
(trg)="71"> a quen , por certo , consideraban mediocre na escola porque era disléxico .
(src)="72"> Ngunit kabutihang-palad para sa mundo , hindi niya kinailangang pumasa sa isang pagsusulit sa Ingles .
(trg)="72"> Por sorte para o mundo , non tivo que facerr exames de inglés ,
(src)="73"> Sapagkat ito ay nagsimula lamang noong 1964 sa pamamagitan ng TOEFL , ang pagsusulit sa Amerikanong Ingles .
(trg)="73"> porque isto non se impuxo ata 1964 co TOEFL , o exame de inglés americano .
(src)="74"> Ngayon ito ay lumawak na .
(trg)="74"> Agora estourou a bomba
(src)="75"> Laganap na ngayon ang napakaraming uri ng pagsusulit sa Ingles .
(trg)="75"> e hai moreas e moreas de exames de inglés
(src)="76"> At milyon milyong mag-aaral ang kumukuha nito bawat taon .
(trg)="76"> e millóns e millóns de estudantes que teñen que facelos cada ano .
(src)="77"> At ngayon , maaari mong isipin , ikaw at ako , ang halaga ng mga ito ay hindi masama , sila at nararapat lamang ngunit ito ay nagiging hadlang para sa napakaraming mahihirap na tao .
(trg)="77"> Pode que vós , e mais eu , pensemos que as taxas non están tan mal , pero o certo é que son prohibitivas para moitos millóns de persoas pobres .
(src)="78"> Kaya sa pamamagitan nito , agad nating silang tinatanggihan .
(trg)="78"> Así que estamos a rexeitar a estas persoas automaticamente .
(src)="79"> ( Palakpakan ) Naalala ko ang isang ulo ng balita kamakailan lamang : " Edukasyon : Isang Dakilang Tagapaghati . "
(trg)="79.1"> ( Aplausos ) Isto lémbrame a un titular que vin hai pouco .
(trg)="79.2"> " Educación : o gran divisor "
(src)="80"> Ngayon naintindihan ko ito , Naunawaan ko kung bakit ang mga tao ay nakapokus sa Ingles .
(trg)="80.1"> Agora o entendo .
(trg)="80.2"> Entendo por que a xente se centra no inglés .
(src)="81"> Nais nilang ibigay sa kanilang mga anak ang kaginhawahan sa buhay .
(trg)="81"> Queren darlles aos seus fillos as mellores oportunidades
(src)="82"> Para makamit ito , kailangan nila ng isang Kanluraning karunugan .
(trg)="82"> e , para iso , necesitan unha educación occidental .
(src)="83"> Sapagkat , syempre , ang pinakamagagandang hanap-buhay ay napupunta sa mga taong galing sa Kanluraning Pamantasan , na akin nang nabanggit kanina .
(trg)="83"> Porque , por suposto , os mellores postos de traballo dánselles ás persoas das universidades occidentais que mencionaba antes .
(src)="84"> Ito ay paikot-ikot lamang .
(trg)="84"> É un círculo vicioso .
(src)="85"> Okay .
(trg)="85"> Vale .
(src)="86"> Hayaan ninyo akong isalaysay ang isang kwento tungkol sa dalawang siyentipiko , dalawang siyentipikong Ingles .
(trg)="86.1"> E agora vouvos contar a historia de dous científicos .
(trg)="86.2"> Dous científicos ingleses .
(src)="87"> Mayroon silang isang ekperimento sa may kinalaman sa genetika at sa unahan at likurang biyas ng mga hayop .
(trg)="87"> Estaban facendo un experimento sobre xenética e as extemidades anteriores e posteriores dos animais ,
(src)="88"> Ngunit hindi nila makuha ang nais nilang kahantungan .
(trg)="88"> pero non conseguían os resultados que esperaban .
(src)="89"> Hindi na nila alam ang dapat gawin , hanggang dumating ang isang siyentipikong Aleman na nakapagtanto na sila ay gumagamit ng dalawang magkaibang salita para sa unahan at likurang biyas ng hayop , samantalang sa genetika ay walang pagkakaiba at maging sa wikang Aleman .
(trg)="89"> Non sabían que facer ata que chegou un científico alemán que se decatou de que estaban a usar dúas palabras para " extremidade anterior " e " extremidade posterior " , mentres que a xenética non as diferencia , nin tampouco o alemán .
(src)="90"> Kaya ayun , nagkaroon ng kasagutan ang kanilang suliranin .
(trg)="90.1"> ¡ Eureka !
(trg)="90.2"> Problema resolto .
(src)="91"> Kung ikaw ay hindi makapag-iisip , ikaw ay hindi na makakagalaw .
(trg)="91"> Se non podes chegar a un pensamento , estás atascado .
(src)="92"> Ngunit kapag ang ibang wika ay maykakayahang maisip ang kaisipang ito , at , sa pagtutulungan , maaaring malawak ang ating makamit at matutuhan .
(trg)="92"> Pero se outra lingua pode chegar a ese pensamento , cooperando poderíamos ter éxito e aprender moito máis .
(src)="93"> Ang aking anak na babae , ay nagpunta mula Inglatera patungo sa Kuwait
(trg)="93"> A miña filla foi de Kuwait a Inglaterra .
(src)="94"> Nag-aral siya ng agham at aghambilang sa salitang Arabe .
(trg)="94"> Estudiara ciencias e matemáticas en árabe .
(src)="95"> Ito ay isang paaralang Arabe .
(trg)="95"> Nun instituto árabe .
(src)="96"> Kinailangan niya itong isalin sa Ingles sa kanyang paaralang panggramatika .
(trg)="96"> Tiña que traducir todo para o inglés nas súas clases de gramática
(src)="97"> At siya ang pinakamagaling sa kanyang klase at sa kaniyang mga asignatura .
(trg)="97"> e foi a mellor da súa clase nesas materias .
(src)="98"> Na nagsasabi sa atin na , kapag ang isang mag-aaral ang nagtungo sa atin mula sa ibang bansa , maaaring hindi natin sila nabibigyang halaga at ang kanilang mga nalalaman , at ang kaalaman nilang ito ay nasa kanilang sariling wika .
(trg)="98"> Isto demostra que cando veñen estudantes de fóra quizais non lle demos suficiente valor ao que saben , cando o saben na súa propia lingua .
(src)="99"> Kapag ang isang wika ay namatay , hindi natin malalaman kung ano ang nawala kasama ng wikang ito .
(trg)="99"> Cando unha lingua morre non sabemos o que perdemos con ela .
(src)="100"> Ito ay -- Hindi ko alam kung ito ay napanood ninyo sa CNN kamakailan lamang -- ibinigay nila ang Heroes Award sa isang pastol na batang Kenyan na hindi makapag-aral sa gabi sa kanyang pamayanan tulad ng lahat ng ibang bata , sapagkat ang lamparang de gaas kapag ito ay umuusok ay nakakasakit sa kanyang mata .
(trg)="100"> Non sei se viron a cadena CNN ultimamente : Déronlle un premio a un rapaz pastor de Kenia que non podía estudar á noite na súa aldea como o resto de nenos da aldea , porque a lámpada de queroseno botaba fume e lastimáballe os ollos .