# de/ted2020-1004.xml.gz
# ky/ted2020-1004.xml.gz
(src)="1"> Ich bin heute hier um meine Fotos von den Lakotas zu zeigen .
(trg)="1"> Мен бүгүн бул жерде Лакота жергесинде тартылган сүрөттөрүмдү көрсөтмөкчүмүн .
(src)="2"> Viele von Ihnen haben vielleicht schon von den Lakota gehört oder zumindest von der größeren Stammesgruppe namens Sioux .
(trg)="2"> Көбүңүздөр Лакота тууралуу мурда уккансыздар , же жок дегенде андан чоңураак уруулар топтору жөнүндө мисалга , Сиу аттуу .
(src)="3"> Die Lakota sind einer von vielen Stämmen die von ihrem Land in Kriegsgefangenenlager umgesiedelt wurden die man heute Reservate nennt .
(trg)="3"> Лакота уруусу башка бир топ уруулардай эле өз жерлеринен көчүрүлүп согуш абактарынын туткуну болуп калган андай жерлер азыркы мезгилде резервация-корук деп аталат .
(src)="4"> Das Pine Ridge Reservat , das Thema der heutigen Präsentation , befindet sich ungefähr 75 Meilen südöstlich der Black Hills in South Dakota .
(trg)="4.1"> Pine Ridge ( Пайн Ридж ) аттуу резервациясы бүгүнкү алып баруумдун темасы болот .
(trg)="4.2"> Бул резервация Түштүк Дакотанын Black Hills ( Блэк Хилз ) деген жеринен болжол менен 120 км чакырым алыстыгында жайгашкан .
(src)="5"> Es wird manchmal als Kriegsgefangenenlager Nummer 334 bezeichnet , und dort leben die Lakota heute .
(trg)="5"> Ал жерди кээ бирде дагы 334 номериндеги Согуш Абагынын Туткуну деп аташат , жана ушул жерде азыркы убакта Лакота уруусу жашайт .
(src)="6"> Falls jemand von Ihnen schon einmal von AIM gehört hat , der Bewegung der Amerikanischen Indianer ( American Indian Movement ) , oder von Russell Means , oder Leonard Peltier , oder von dem Patt von Oglala dann wissen Sie dass Pine Ridge das Explosionszentrum , der Ground Zero ist wenn es um die Belange der Indianer in den USA geht .
(trg)="6"> Кана эмесе айткылачы , араңыздарда канчооңор AIM , башкача айтканда Америкалык Түпкүлүктүү Калктын Кыймылы тууралуу уктуңуздар эле же болбосо Russell Means ( Рассел Минз ) тууралуу , же Leonard Peltier ( Леонард Пелтиер ) жөнүндө , же Огалала уругунун бийликтегилер менен болгон тирешүүсүн билсеңиздер анда сиздер Пайн Ридж бул Америкадагы түпкүлүктүү элдин көйгөйлөрүн чечүү боюнча даана ортосу экендигин билесиздер .
(src)="7.1"> Ich wurde also gebeten heute ein bisschen über meine Beziehung mit den Lakota zu sprechen , was für mich sehr schwierig ist .
(src)="7.2"> Denn , falls Sie es nicht schon an meiner Hautfarbe erkannt haben , ich bin ein Weißer , und das ist ein riesiges Hemmnis in einem Indianerreservat .
(trg)="7.1"> Ошентип биздин бүгүнкү жолугушуубузда менден менин Лакота калкы менен болгон карым-катнашым тууралуу сүйлөп берүүнү суранышкан , а бирок чындыгында ушул жөнүндө сүйлөшүү мен үчүн абдан оор .
(trg)="7.2"> Анткени , эгер сиздер менин денемдин түсүн байкабай калсаңыздар , анда караңыздар , мен ак кишимин , анан бул жагдай Түпкүлүктүү калк резервациясында абдан чоң тоскоолдук болуп эсептелет .
(src)="8"> Sie werden heute viele Leute in meinen Fotos sehen ,
(trg)="8"> Бүгүнкү менин сүрөттөрүмдө сиздер көп адамдарды көрөсүздөр ,
(src)="9"> denen ich sehr nahe gekommen bin , und die mich wie ein Familienmitglied willkommen geheißen haben .
(trg)="9"> ал кишилер менен мен аябай жакын мамилелерди түздүм жана алар мени бир туугандай кылып эле тозуп алышты .
(src)="10.1"> Sie haben mich Bruder und Onkel genannt und mich über einen Zeitraum von fünf Jahren hinweg immer wieder eingeladen .
(src)="10.2"> Aber in Pine Ridge
(trg)="10.1"> Алар мени ага жана тайаке деп аташып беш жыл бою кайра кайра үйлөрүнө чыкырып жатышты .
(trg)="10.2"> Бирок Пайн Риджде
(src)="11"> werde ich immer ein sogenannter wasichu sein ,
(trg)="11"> мен ар дайым " Уасишу " деген ысым менен кала берем ,
(src)="12"> und wasichu ist ein Lakota-Wort das Nicht-Indianer bedeutet , aber eine andere Bedeutung dieses Wortes lautet " der der das beste Fleisch für sich selbst nimmt " .
(trg)="12"> Уасишу Лакота тилиндеги сөз жана ал түпкүлүктүү калк эмес дегенди билдирет , Васишу деген сөздүн дагы бир котормосу " өзүнө эттин эң сонун бөлүгүн алган адамды " билгизет .
(src)="13"> Und darauf möchte ich mich konzentrieren - auf den der den besten Teil vom Fleisch nimmt .
(trg)="13"> Менин сөзүмдүн маңызы мына ушунда - эттин эң сонун бөлүгүн алган адамда болмокчу .
(src)="14"> Das bedeutet gierig .
(trg)="14"> Бул ач көздүктү билдирет .
(src)="15"> Also sehen Sie sich heute in diesem Saal um .
(trg)="15"> Мына ушул аудиторияда олтургандарды карагылачы .
(src)="16"> Wir befinden uns in einer Privatschule im Westen Amerikas , sitzen auf roten Samtstühlen und haben Geld in unseren Taschen .
(trg)="16"> Биз мына Батыш Америкадагы жеке университеттеринде окуйбуз , азыр олтурганыбыз болсо кызыл тукабадан жабылган олтургучтар чөнтөктөрүбүздө тыйыныбыз жетиштүү .
(src)="17"> Und wenn wir uns unsere Leben einmal anschauen , dann haben wir uns tatsächlich den besten Teil des Fleisches genommen .
(trg)="17"> Биздин жашоолорубузду карасаңыздар , биз чындыгында эле эттин эң сонун бөлүктөрүн алганбыз .
(src)="18"> Also schauen wir uns heute einmal eine Reihe Fotos an von einem Volk das verloren hat damit wir gewinnen konnten , und seien Sie sich bewusst , dass wenn sie die Gesichter dieser Menschen sehen , das nicht nur Bilder der Lakota sind ; sie stehen für alle indigenen Völker .
(trg)="18"> Келгилечи бүгүн бул сүрөттөргө көңүл буралы көп нерселерге жетишсиз болгон адамдардын өмүрлөрүн көрөлү , аларды билели жана ал адамдардын беттерин көргөн сайын бул жалаң гана Лакота калкынын элестери эмес , бул баардык түпкүлүктүү калктын мүдөөсүн үчүн турган эл экендигин түшүнөлү .
(src)="19"> Auf diesem Stück Papier steht die Geschichte wie ich sie von meinen Lakota Freunden und meiner Lakota Familie gelernt habe .
(trg)="19"> Бул жөнөкөй кагаздын бетинде мен көргөн тарых барактары жана мен аны Лакота досторуман жана үй-бүлөмөн үйрөндүм .
(src)="20"> Was folgt ist eine Zeitachse von Verträgen die geschlossen wurden , Verträgen die gebrochen wurden und Massakern die als Schlachten getarnt wurden .
(trg)="20"> Бул тарых барактары сүйлөшүлгөн жана бузулган келишимдерге согуш деп көз боемочулук болгон кыргын болгон окуялар менен белгилүү .
(src)="21.1"> Ich werde im Jahr 1824 beginnen .
(src)="21.2"> " Die sogenannte Abteilung für Indianische Angelegenheiten ( Bureau of Indian Affairs )
(trg)="21.1"> Мен 1824 жыл менен баштаймын .
(trg)="21.2"> Түпкүлүктүү калк менен иштөө деп белгилүү болгон бөлүм
(src)="22"> wurde im Kriegsministerium geschaffen , was früh einen aggressiven Ton in unserem Umgang mit den Eingeborenen Amerikas setzte .
(trg)="22"> Согуш Департаментинин карамагында ачылып , баскынчылыктын баштапкы деңгээлин Түпкүлүктүү калк менен боло турган кызматташтыкта белгилеп койгон .
(src)="23"> 1851 : Der erste Vertrag von Fort Laramie wurde abgeschlossen , und markierte die Grenzen der Lakota Nation deutlich .
(trg)="23"> 1851 жыл : Форд Ларами биринчи келишимине кол коюлган , ал болсо Лакота Улутунун чек аралырын так белгилешкен .
(src)="24"> Dem Vertrag zufolge ist dieses Land eine eigenständige Nation .
(trg)="24"> Келишимге ылайык , ошол жерлер эгемендүү улуттун жерлери деп эсептелет .
(src)="25"> Wenn die Grenzen dieses Vertrages bestanden geblieben wären - und es gibt eine rechtliche Grundlage dafür - würden die USA heute so aussehen .
(trg)="25"> Эгер келишимдеги чек аралар ошол бойдон калганда - жана ошол мыйзам негиздерине ылайык ошондой эле болушу абзел - анда бүгүнкү күндөрү Кошмо Штаттары мындай болмок .
(src)="26"> 10 Jahre später
(trg)="26"> 10 жылдан кийин ,
(src)="27"> ließ der von Präsident Lincoln unterzeichnete Homestead Act eine Flut von weißen Siedlern über das Land der Indianer hereinbrechen .
(trg)="27"> Линкольн Президенти Homestead Act ( Хоумстед Экт ) аттуу мыйзамды чыгарат , ага ылайык Түпкүлүктүү калктын жерлерине көптөгөн ак кишилер отурукташат .
(src)="28"> 1863 : Ein Aufstand der Santee Sioux in Minnesota endet in der Erhängung von 38 Sioux Männern , der größten Massenhinrichtung in der Geschichte der USA .
(trg)="28"> 1863 : Минесота жерлеринде Санти Сиу калкынын көтөрүлүшү 38 Сиу адамдарын асып өлтүрүү менен аяктап , Ошол мезгилдеги Кошмо Штаттарынын эң чоң жазалоолорунан болот .
(src)="29"> Die Hinrichtung wurde von Präsident Lincoln angeordnet , nur zwei Tage nachdem er die Emanzipations-Proklamation unterzeichnet hatte .
(trg)="29"> Бул жазалоо Линкольн Президентинин буйругу болгон да ал эми ага чейин эки күн мурун Линкольн укуктарды теңдетүүгө багытталган Emancipation Proclamation ( Имансипейшн прокламейшн ) аттуу мыйзамга кол койгон болчу .
(src)="30.1"> 1866 , der Anfang der transkontinentalen Eisenbahn - eine neue Ära .
(src)="30.2"> Wir beschlagnahmten Land für Trassen und Züge
(trg)="30.1"> 1866 жылы трансматериктик темир жолун куруу - жаңы заманы башталат .
(trg)="30.2"> Биз бул темир поездер үчүн жана ал жолдорду кыскартыш үчүн
(src)="31"> um eine Abkürzung durch das Herz der Lakota Nation schlagen zu können .
(trg)="31"> жергиликтүү Лакота калкынын жерлерин тартып алдык .
(src)="32"> Die Verträge waren damit vergessen .
(trg)="32"> Келишимдердин дээрлик баардыгы ыргытылган болчу .
(src)="33.1"> Als Reaktion darauf attackierten und besiegten drei Stämme , geführt von dem Lakota Häuptling Red Cloud die US Arme wiederholt .
(src)="33.2"> Ich möchte diesen Teil noch einmal wiederholen .
(trg)="33.1"> Ошондуктан Лакота калкынын үч уруулары чогулуп Кызыл Булут аттуу башчынын астында Кошмо Штаттардын аскер күчтөрүнө бир топ ирет чабуул жасап аларды утушат .
(trg)="33.2"> Мен ушул жерди кайталагым келет .
(src)="34"> Die Lakota besiegten die US Armee .
(trg)="34"> Лакота Кошмо Штат аскерлерин утат .
(src)="35"> 1868 : Der zweite Vertrag von Fort Laramie garantiert eindeutig die Souveränität der Großen Sioux Nation ( Great Sioux Nation ) und die Besitzrechte der Lakota über die heiligen Black Hills .
(trg)="35"> 1868 : Экинчи Форд Ларами келишими Улуу Сиу Улутунун эгемендүүлүгүнө даана кепилдик берет жана Лакота элинин Black Hills ( Блэк Хилз ) аттуу сыйык жерлерине ээ экендигин көрсөтөт .
(src)="36.1"> Die Regierung versprach auch Land- und Jagdrechte in den umliegenden Staaten .
(src)="36.2"> Wir versprechen dass das Powder River Land
(trg)="36.1"> Жана ошондой эле Кошмо Штат өкмөтү Лакота элине алардын жанында жайгашкан штаттарындагы башка жерлер боюнча жана уучулук боюнча укуктарын берүүгө сөз берет .
(trg)="36.2"> Биз мындан ары Powder River ( Паудер Ривер ) аймагы
(src)="37"> von nun an für alle Weißen gesperrt sein wird .
(trg)="37"> ак адамдардын баардыгына жабылат деген убада бердик .
(src)="38"> Der Vertrag schien ein Sieg auf ganzer Linie für Red Cloud und die Sioux zu sein .
(trg)="38"> Ошентип бул келишим Кызыл Булут менен Сиу үчүн чоң утуш болду .
(src)="39"> In Wirklichkeit ist es der einzige Krieg in der amerikanischen Geschichte bei dem die Regierung einen Frieden aushandelte indem sie allen Forderungen des Feindes nachgab .
(trg)="39"> Чындыгында , Американын тарыхына таянсак жергиликтүү Америка өкмөтү тарыхта бир гана жолу ушул согушта тынчтык сүйлөшүүлөрун жүргүзүп душмандын баардык талаптарына баш ийген .
(src)="40"> 1869 : Die transkontinentale Eisenbahn wurde fertiggestellt .
(trg)="40"> 1869 : Трансматериктик темир жолунун салыныша аяктады .
(src)="41"> Sie transportierte , unter anderem , viele Jäger die mit der massenhaften Jagd auf Büffel begannen und dadurch etwas auslöschten was für die Sioux eine Quelle von Nahrung , Kleidung und Schutz darstellte .
(trg)="41"> Бул жол менен ары бери көп нерселер ташылып , алар менен кошо көптөгөн аңчылар да жүргүнчү болушуп буфало , жапайы букаларга , аңчылык кылышып , букалар менен дүн сатуулук боюнча ишкердүүлүктү башташты , жана аны менен бирдикте Сиу элинин азык-түлүк жана кийим-кечелер булактарын жойушту .
(src)="42"> 1871 : Der Indian Appropriation Act macht alle Indianer zu Mündeln der amerikanischen Bundesregierung .
(trg)="42"> 1871 : Түпкүлүктүү калк боюнча бөлүштүрүү актысы бүтүн түпкүлүктүү калкты федералдык өкмөткө көз карандуу болгон чөлкөмдөргө айландырды .
(src)="43"> Zusätzlich gab das Militär Befehle , die es den Indianern des Westens verboten , die Reservate zu verlassen .
(trg)="43"> Буга кошумча атайын аскердик буйрук чыгарылып батыштык түпкүлүктүү калк резервациялардан тышка чыкпоого тыйуу салынат .
(src)="44"> Alle Indianer des Westens wurden zu diesem Zeitpunkt zu Kriegsgefangenen .
(trg)="44"> Бүтүндөй батыштык түпкүлүктүү калк ошол убакыттан баштап азыркы заманга чейин согуштун абактарында калуудо .
(src)="45"> Ebenfallls im Jahr 1871 beendeten wir die Zeit des Vertragsschließens .
(trg)="45"> 1871 жылы биз ошондой эле келишимдерди түзүү адатын токтоттук .
(src)="46"> Das Problem bei Verträgen ist dass sie es den Stämmen erlauben als souveräne Nationen zu leben , und das konnten wir nicht zulassen ,
(trg)="46"> Анткени келишимдер боюнча уруулар эгемендүү улут катары жашашмак , бирок биз болсо андайды каалабайт элек ;
(src)="47"> wir hatten Pläne .
(trg)="47"> бизде башкача көз караштар бар болчу .
(src)="48"> 1874 : General George Custer verkündete die Entdeckung von Gold auf dem Gebiet der Lakota , genauer gesagt in den Black Hills .
(trg)="48"> 1874 : George Custer ( Жорж Кастер ) генералы Лакота жергесинде алтын кендери табылгандыгы тууралуу жарыя салып чыкты , ал кендер өзгөчө Black Hills ( Блэк Хилз ) жергесинде болгону айтылды .
(src)="49"> Die Nachricht von Gold führt zu einem massiven Zustrom an weißen Siedlern in die Lakota Nation .
(trg)="49"> Алтындын бар экендиги Лакота улутунун айланасына ак адамдардын көптөгөн санда көчүп келүүсүнө алып келди .
(src)="50"> Custer empfiehlt dass der Kongress eine Möglichkeit finden sollte , die Verträge mit den Lakota so schnell wie möglich zu beenden .
(trg)="50"> Кастер Конгресске атайын сунуш киргизет ага ылайык Лакота менен болгон келишим тез аранын ичинде токтотулуш кажети белгиленет .
(src)="51"> 1875 : Der Lakota Krieg beginnt wegen des Verstoßes gegen den Vertrag von Fort Laramie .
(trg)="51"> 1875 : Лакота согушу башталат анын негизги себеби болуп Форт Ларами келишиминин бузулушу болот .
(src)="52"> 1876 : Am 26 . Juli wurde Custers 7 . Kavallerie , die auf dem Weg war ein Lakota Dorf anzugreifen , in der Schlacht am Little Big Horn dem Erdboden gleichgemacht .
(trg)="52"> 1876 : Июль айынын 26сы Лакота кыштагын чалгындоо аракетинде Кастердин 7чи кавалерия бөлүгү талкаланат да бул кармаш Little Big Horn ( литл биг хорн ) - Кичинекей Чоң Мүйүз атына конот .
(src)="53"> 1877 : Der große Lakota Krieger und Häuptling namens Crazy Horse ( verrücktes Pferd ) kapituliert bei Fort Robinson .
(trg)="53"> 1877 : Crazy Horse ( крейзи хорз ) аттуу Лакота элинин мыкты берени жана башчысы Форт Робинзон жергесинде курчалат .
(src)="54"> Er wurde später in Haft getötet .
(trg)="54"> Кийинчерек ал түрмөдөн өлтүрүлөт .
(src)="55"> 1877 ist auch das Jahr in dem wir eine Möglichkeit fanden die Verträge von Fort Laramie zu umgehen .
(trg)="55"> Ошол эле 1877 жылы биз дагы бир амал таап Форт Ларами келишдерин одоно буздук .
(src)="56.1"> Ein neues Abkommen wurde den Sioux Häuptlingen und ihren führenden Männern vorgelegt im Rahmen einer Kampagne namens " verkauf oder stirb . "
(src)="56.2"> Unterschreib den Vertrag , oder es gibt kein Essen für deinen Stamm .
(trg)="56.1"> Биз Сиу башчыларына жана аттуу-баштууларына жаңы келишим тартууладык ал келишим " сат же ачкалыкта кал " деген маанайда болгон .
(trg)="56.2"> Келишимге кол коюуу же болбосо урууң азык-түлүксүз калат деген шарттар коюлат .
(src)="57"> Nur 10 Prozent der erwachsenen Männer unterschrieben .
(trg)="57"> Ал келишимдерге калктагы улуулардын 10 пайызы гана кол коет .
(src)="58"> Der Vertrag von Fort Laramie verlangte , dass mindestens drei viertel des Stamms unterschreiben müssten um Land abzutreten .
(trg)="58"> Форт Ларами келишимине ылайык уруунун жок дегенде үчтөн же төрттөн бир бөлүгү жерлерди берүү үкугуна ээ болгон .
(src)="59"> Diese Klausel wurde offensichtlich ignoriert .
(trg)="59"> Албетте келишимдеги бул берене жокко салынган .
(src)="60"> 1887 : Der Dawes Act .
(trg)="60"> 1887 : Dawes ( Доуз ) актысы .
(src)="61"> Der kommunale Landbesitz in Reservaten endet .
(trg)="61"> Резервациядагы жерлерге болгон коомдук менчиктик аяктайт .
(src)="62"> Die Reservate werden in Stücke von 160 Morgen ( 647,5m² ) zerteilt und an individuelle Indianer verteilt , der Überschuss wird entsorgt .
(trg)="62"> Резервациялар 160 акр өлчөмдөгү бөлүкчө жерлерине бөлүнүп түпкүлүктүү калкка бөлүштүрүлөт жана калган үлүш жерлердин баары жоюлат .
(src)="63"> Die Stämme verloren Millionen Morgen .
(trg)="63"> Ошентип , уруулар миллиондогон акр өлчөмдөгү жерлерден ажырайт .
(src)="64"> Der Amerikanische Traum vom individuellen Landbesitz stellte sich als eine sehr raffinierte Art und Weise heraus das Reservat zu zerteilen bis nichts mehr übrig blieb .
(trg)="64"> Америкалык жерге болгон жеке менчик кыялдануу ушундай амал жолу аркылуу келип резервация жерлеринен эч нерсе калмайынча бөлүштүрүлө берген .
(src)="65"> Dieser Schachzug zerstörte die Reservate und machte es leichter Gebiete mit jeder Generation weiter zu zerteilen und zu verkaufen .
(trg)="65"> Биринчиден , көчүп келүү резервацияларды талкалаган , жана аны андан ары бөлүштүрүп , майдалап сатуу муундан муунга улана берген .
(src)="66"> Der größte Teil des überschüssigen Landes und viele der Grundstücke innerhalb der Reservatsgrenzen befinden sich nun in den Händen von weißen Viehzüchtern .
(trg)="66"> Көпчүлүк үлүш жерлер жана резервациялардын чегинде жайгашкан көптөгөн жеке жерлер азыркы убакта ак фермерлердин колунда .
(src)="67"> Wieder einmal geht das beste Fleisch an wasichu .
(trg)="67"> Кайрадан жакшы жерлерге Уасишу ээ болду .
(src)="68"> 1890 , ein Datum , das ich für das wichtigste in dieser Präsentation halte .
(trg)="68"> 1890 жыл менин оюмча бул слайттардын арасында эң маанилүү күн .
(src)="69.1"> Dies ist das Jahr des Massakers von Wounded Knee .
(src)="69.2"> Am 29 .
(trg)="69.1"> Бул жылы Wounded Knee ( Вундид Нии ) аттуу кандуу коогалаңы болгон .
(trg)="69.2"> Декабрдын 29нда
(src)="70"> Dezember umzingelten US-Truppen ein Sioux Camp an einem Bach namens Wounded Knee und massakrierten den Häuptling Big Foot und 300 Kriegsgefangene mit einer neuen Schnellfeuerwaffe , namens Hotchkiss Geschütz , die explodierende Geschosse abfeuerte .
(trg)="70"> Америкалык аскерлер Вундид Нии булуңунда Сиу эли жайгашкан айылды курчоого алат жана Big Foot ( Биг Фуд ) аттуу эл башчысы менен бирдикте 300дөй жергиликтүү калкты аёсуз өлтүрүшөт , бул кандуу окуяда аскерлер жаңы куралды колдонушат ал автоматтык октор менен атылган Hotchkiss ( Хотчкис ) аттуу мылтыгы болгон .
(src)="71"> Für diese sogenannte Schlacht wurden 20 Ehrenmedallien des Kongresses für Tapferkeit an die 7.Kavallerie verliehen .
(trg)="71"> Бул салгылашуу деп аталган өлтүрүүлөр үчүн 20 Конгресстик эрдик үчүн медалдар 7чи кавалериянын жоокерлерине берилген .
(src)="72"> Bis heute sind dies die meisten Ehrenmedaillen die jemals für eine Schlacht vergeben wurden .
(trg)="72"> Бүгүнкү күндө , салгылашуулардын арасындагы эң жогорку дэңгээлде ыйгарылган бул медал чоң сыйлыктуу медал болуп эсептелет .
(src)="73"> Mehr Ehrenmedaillen wurden für das wahllose Abschlachten von Frauen und Kindern vergeben als für irgendeine Schlacht im Ersten Weltkrieg , dem Zweiten Weltkrieg , Korea , Vietnam , Irak oder Afghanistan .
(trg)="73"> Мына ушул медалдардын көпчүлүгү аялдар менен жаш балдарды ырайымсыз жок кылуу үчүн берилген мындай сыймыка жетүү Биринчи Дүйнөлүк согушта да , Экинчи Дүйнөлүк согушта да , Корея , Вьетнам , Ирак жана Афганистан согуштарында да болгон эмес .
(src)="74"> Das Massaker von Wounded Knee wird als das Ende der Indianerkriege angesehen .
(trg)="74"> Вундид Нии кандуу коогалаңы түпкүлүктүү калктын согушунун аяктоосу деп эсептелет .
(src)="75"> Wann immer ich den Ort des Massengrabes am Wounded Knee besichtige sehe ich ihn nicht nur als ein Grab für die Lakota oder die Sioux , sondern als ein Grab für alle eingeborenen Völker .
(trg)="75"> Мен кайсыл гана жактагы Вундид Нииде каза тапкандардын жайларына барбайын , мен ал жайларды жалаң гана Лакота же Сиу элдердики эмес бирок баардык түпкүлүктүү элдердин жайларындай көрөм .
(src)="76"> Der heilige Mann , Black Elk , sagte " Ich wusste damals nicht wie viel damit beendet wurde .
(trg)="76"> Black Elk ( Блэк Илк ) аттуу ыйык киши айткан бир сөз бар , " Ошондо эмне жок болуп , түгөнгөндүгүн мен билбей калдым .
(src)="77"> Wenn ich heute zurückblicke von diesem hohen Hügel meines Alters aus kann ich immer noch die abgeschlachteten Frauen und Kinder sehen die aufgehäuft und verstreut überall entlang der gekrümmten Schlucht lagen , und das genauso deutlich wie ich sie sah als meine Augen noch jung waren .
(trg)="77"> Азыркы карыган жашымда артымды кылчайып караганымда Баягы өтүп кеткен аялдар менен жаш балдардын ар тарапта үйүлүп жаткан денелери кадимки эле ийилген капчыгайды бойлоп мен аларды көргөндө сайды көргөндөй болуп алардын жаш көздөрү элесимде .
(src)="78"> Und ich kann sehen , dass noch etwas anderes dort im blutigen Schlamm starb und im Schneesturm begraben wurde .
(trg)="78"> Ошол кандуу жерде дагы башка нерсе түбөлүко жок болгондугун көрөм ал ажал октору менен кошо жерге көмүлгөн .
(src)="79"> Der Traum eines Volkes starb dort ,
(trg)="79"> Ал адамдардын келечеке болгон тилектери жок болгон ,
(src)="80"> und es war ein wunderschöner Traum . "
(trg)="80"> жана ал тилектер аябай сонун болгон . "
(src)="81"> Mit diesem Ereignis begann eine neue Ära in der Geschichte der Indianer .
(trg)="81"> Бүгүнкү күн менен Түпкүлүктүү Америка Элинин тарыхында жаңы доор пайда болду .
(src)="82.1"> Alles kann in " vor Wounded Knee " und " nach Wounded Knee " eingeteilt werden .
(src)="82.2"> Denn in diesem Moment , mit den Fingern am Abzug der Hotchkiss Geschütze hat die US Regierung offen ihre Einstellung zu den Rechten der Eingeborenen verkündet .
(trg)="82.1"> Баардык нерселерди ченесе болот Вундид Нии окуясына чейин жана андан кийин .
(trg)="82.2"> Анткени накта ошол учурда Хотчкисс мылтыктарын мээлеп туруп Америка өкмөтү түпкүлүктүү калктын укуктарына болгон көз карашын ачык көрсөткөн .
(src)="83.1"> Sie waren die Verträge leid .
(src)="83.2"> Sie waren die heiligen Hügel leid .
(trg)="83.1"> Анткени алар келишимдерден чарчаган .
(trg)="83.2"> Алар ыйык дөбөлөрдөн чарчаган .
(src)="84"> Sie waren die Geistertänze leid .
(trg)="84"> Алар арбак бийлеринен чарчаган .
(src)="85"> Und sie waren die ganzen Unannehmlichkeiten mit den Sioux leid .
(trg)="85"> Иши кылса алар Сиу элинин келип чыккан баардык ыңгайсыздыктарга чарчаган .
(src)="86"> Also holten sie ihre Kanonen raus .
(trg)="86"> Ошондуктан алар түпкүлүктүү калкка өзүлөрүнүн эрежелерин алып келишкен .
(src)="87"> " Wollt ihr jetzt ein Indianer sein ? " fragten sie mit dem Finger am Abzug .
(trg)="87"> " Мындан ары силер Түпкүлүктүү калк - Indian ( Индиан ) " болосуңар деп , мылтыктары менен жергиликтүү калкты мээлеп маселени чечишкен .
(src)="88"> 1900 : Die indianische Bevölkerung in den USA erreicht ihren Tiefpunkt weniger als 250 000 verglichen mit geschätzten acht Millionen im Jahr 1492 .
(trg)="88"> 1900 : Америкадагы Түпкүлүктүү калктын саны эң төмөнкү дэңгээлге жетти - 250,000 ден аз болду , салыштырып келгенде бул калк 1492 жылы 8 миллиондогон санды түзгөн .
(src)="89"> Spulen wir vor .
(trg)="89"> Шумдук ылдамдыктагы көрсөткүч .
(src)="90"> 1980 : Das längste Gerichtsverfahren in der Geschichte der USA , die Sioux Nation gegen die Vereinigten Staaten , wurde vom US Supreme Court ( Oberster Gerichtshof ) entschieden .
(trg)="90"> 1980 : Америка тарыхындагы эң чоң убакытка созулган сот Сиу улуту менен Америка Кошмо Штаттарынын ортосундагы мамилени териштирип Американын Жогорку Соту тарабынан каралган .
(src)="91"> Das Gericht beschloß , dass als die Sioux in die Reservate umgesiedelt wurden und sieben Million Morgen ihres Landes für Goldsucher und Siedler freigegeben wurden , gegen die Bestimmungen des zweiten Vertrages von Fort Laramie verstoßen worden war .
(trg)="91"> Соттун чечими боюнча , Сиу элин резервация жерлерине көчүрүү жана алардын жети миллион акр чакырымдагы жерлери жер изилдөөчүлөр жана отурукташа турган көчмөндөр үчүн берилгени Форд Ларами экинчи келишиминин шарттарынын одоно бузулгандыгы тууралуу тыянак чыгарган .
(src)="92.1"> Das Gericht erklärte , dass die Black Hills illegal in Besitz genommen wurden und das der ursprüngliche Angebotspreis plus Zinsen an die Sioux Nation gezahlt werden solle .
(src)="92.2"> Als Bezahlung für die Black Hills ,
(trg)="92.1"> Сотко ылайык Блэк Хилз жерлери мыйзамсыз түрдө тартылып алынган жана ал жерлердин алгачкы баасына пайыз кошулуп Сиу улутуна толук бойдон төлөнүшү керек деген тыянак чыгарылат .
(trg)="92.2"> Блэк Хилз үчүн төлөнө турган акы катары
(src)="93"> sprach das Gericht der Sioux Nation nur 106 Millionen Dollar zu .
(trg)="93"> Сот 106 миллион гана долларды Сиу улутуна берилсин деп чечим чыгарат .
(src)="94"> Die Sioux lehnten das Geld mit der Parole " Die Black Hills stehen nicht zum Verkauf " ab .
(trg)="94"> Сиу эли ал акчадан баш тартат жана " Блэк Хилз жерлери сатылбайт " деген ураан менен кала берет .
(src)="95"> 2010 : Statistiken über die eingeborene Bevölkerung heute , mehr als ein Jahrhundert nach dem Massaker von Wounded Knee , offenbaren ein Erbe der Kolonialzeit , erzwungener Migration und Vertragsverstößen .
(trg)="95"> 2010 : Бүгүнкү күндөгү Түпкүлүктүү калктын статистикасы , Вундид Нии коогалаңынан бир кылым убакыттан кийин , колониялык мурастын ачыка чыгышы , зомбулуктап элди көчүрүү жана келишимдердин одоно бузулган окуяларга бай болду .
(src)="96"> Die Arbeitslosenrate im Pine Ridge Reservat schwankt zwischen 85 und 90 Prozent .
(trg)="96"> Пайн Ридж Түпкүлүктүү калктын резервациясындагы жумушсуздук 85 жана 90 пайыз ортосунда белгиленет .
(src)="97.1"> Das Wohnungsamt kann keine neuen Gebäude errichten und die existierenden Gebäude zerfallen .
(src)="97.2"> Viele sind obdachlos
(trg)="97.1"> Америкадагы үй-жай менен камсыз кылуу кызматы жаңы үйлөрдү сала албайт , ал эми азыркы турган турак жайлар акырындан кыйрап жатышат .
(trg)="97.2"> Көпчүлүк эл үй-жайсыз ,
(src)="98"> und jene , die eine Behausung haben sind mit bis zu fünf Familien in verrottenden Gebäuden eingepfercht .
(trg)="98"> ал эми үйлөрү барлар чирип бара жаткан имараттарда беш үй-бүлөөгө чейин жашашат .
(src)="99"> 39 Prozent der Häuser in Pine Ridge haben keinen Strom .
(trg)="99"> Пайн Ридждеги 39 пайыз үйлөрүндө свет жок .
(src)="100"> Mindestens 60 Prozent der Häuser auf dem Reservat sind von Schwarzschimmel befallen .
(trg)="100"> Резервациядагы дээрлик 60 пайыз үйлөр көк дат менен капталган .