# sq/0Ect7xGrwfMf.xml.gz
# sr/0Ect7xGrwfMf.xml.gz
(src)="1"> Disa muaj më parë , një 40 vjeçare erdhi në dhomën e emergjencës në një spital pranë vendit ku unë jetoj , dhe ishte e hutuar .
(trg)="1"> Пре неколико месеци на ургентно одељење болнице у крају где живим , доведена је четрдесетогодишња жена , била је збуњена када је стигла .
(src)="2"> Presionin e gjakut e kishte shumë të lartë 230 mbi 170 .
(trg)="2"> Крвни притисак је био алармантно повишен на 230 са 170 .
(src)="3"> Brenda pak minutash , ajo pati kolaps kardiak .
(trg)="3"> У року од неколико минута доживела је срчани удар .
(src)="4"> Ajo u ringjall , u stabilizua , dhe e dërguan shpejt në dhomën për skanim pranë dhomës së emergjencës , sepse frikësoheshin nga mpiksje të gjakut në mushkëri .
(trg)="4"> Реанимирана је , стабилизована , пребачена на компјутерску томографију одмах до ургентног одељења , јер су били забринути због угрушака крви у плућном крилу .
(src)="5"> Dhe skanimi nuk zbuloi ndonjë mpiksje të gjakut në mushkëri , por tregoi masa të gjirit dyanëshe , të dukshme , tumore të gjirit , që ishin përhapur në gjithë trupin .
(trg)="5"> Компјутерска томографија није открила згрушану крв у плућима , него обостране , видљиве , опипљиве масе у грудима , туморе дојке који су метастазирали по целом њеном телу .
(src)="6"> Dhe tragjedia e vërtetë ishte se , po të shikonit të dhënat e saj , ajo ishte vizituar në katër apo pesë institucione shëndetësore në vitet përpara .
(trg)="6"> Ако погледате њен медицински картон , трагично је било то што је била прегледана у четири или пет других институција претходних година .
(src)="7"> Katër ose pesë mundësi për të parë masat gjirit , për të prekur masat e gjirit , për të ndërhyrë në një fazë më të hershme sesa në të cilën ne e pamë .
(trg)="7"> Било је четири или пет прилика да се уоче и осете масе у грудима , да се интервенише у много ранијој фази него кад смо је ми примили .
(src)="8"> Zonja dhe zotërinjë , kjo nuk është diçka e pazakontë .
(trg)="8"> Даме и господо , ово није неуобичајена прича .
(src)="9"> Për fat të keq , kjo ndodh gjatë gjithë kohës .
(trg)="9"> Нажалост , стално се дешава .
(src)="10"> Unë bëj shaka , por bëj vetëm gjysëm shaka , se në qoftë se vini në një nga spitalet tona dhe ju mungon një gjymtyrë , askush nuk do t' ju besojë deri sa se të bëni skanimin CAT , MRI ose konsultim ortopedik .
(trg)="10"> Само донекле се шалим , али да дођете у једну од наших болница без екстремитета , нико вам неће поверовати док не урадите томографију ,
(trg)="11"> МРИ или ортопедски преглед .
(src)="11"> Unë nuk jam kundër teknologjisë .
(trg)="12"> Нисам Лудита .
(src)="12"> Jap mësim tek Stanford .
(trg)="13"> Предајем на Стенфорду .
(src)="13"> Unë jam mjek dhe praktikoj me teknologjinë më të përsosur .
(trg)="14"> Ја сам лекар који ради са савременом технологијом .
(src)="14"> Por dua që 17 minutat e ardhshme t' ju tregoj se kur ekzaminimin fizik e bëjmë shumë të shkurtër , kur mbështetemi vetëm në teste pa folur apo ekzaminuar pacientin , jo vetëm që nuk vëmë re diagnozat e thjeshta që mund të diagnostifikohen në fazat e hershme kur akoma është i mundshëm trajtimi , por ne po humbim edhe më shumë se aq .
(trg)="15"> Али у наредних седамнаест минута желим да вас убедим да , када прескочимо физички преглед , када тежимо томе да радимо тестове уместо да разговарамо и прегледамо пацијента , онда не само да превиђамо једноставне дијагнозе у почетним , излечивим фазама , него губимо и више од тога .
(src)="15"> Ne jemi duke humbur një ritual .
(trg)="16"> Губимо један ритуал .
(src)="16"> Ne jemi duke humbur një ritual që unë besoj se është transformues , i jashtëzakonshëm , dhe është në zemër të marrëdhënies pacient- mjek .
(trg)="17"> Мислим да тај ритуал може да нас преобрази , узвиси , и налази се у сржи односа лекар- пацијент .
(src)="17"> Kjo mund të jetë kontraverse për ta thënë në TED , por do doja t' ju prezantoj me inovacionin më të rëndësishëm , në mjekësi për 10 vitet e ardhshme , dhe kjo është fuqia e dorës së njeriut -- për të prekur , për të ngushëlluar , për të diagnostifikuar dhe trajtuar .
(trg)="18"> Можда је јерес ово рећи на TED конференцији , али желим да вам представим по мени најважнији изум у медицини , у наредних десет година , а то је моћ људске руке - да додирне , утеши , дијагностикује , да донесе излечење .
(src)="18"> Dua t' ju prezantoj së pari këtë person , imazhin e të cilit mund ta njihni ose të mos e njihni .
(trg)="19"> Прво желим да вас упознам са овом особом , чију слику можда препознајете .
(src)="19"> Ky është Sir Arthur Conan Doyle .
(trg)="20"> Ово је Сер Артур Конан Дојл .
(src)="20"> Pasi që jemi në Edinburg , unë jam një tifoz i madh i Conan Doyle .
(trg)="21"> Пошто смо у Единбургу , ја веома волим Конана Дојла .
(src)="21"> Ju mund të mos e dini se Conan Doyle kishte kryer shkollën mjekësore këtu në Edinburg , dhe personazhi i tij , Sherlock Holmes , ishte frymëzuar nga Sir Joseph Bell .
(trg)="22"> Можда не знате да је он похађао медицинску школу овде у Единбургу , а његов лик , Шерлок Холмс , настао је према Сер Џозефу Белу .
(src)="22"> Joseph Bell ishte një mësues i jashtëzakonshëm .
(trg)="23"> Џозеф Бел је био изузетан учитељ , на много нивоа .
(src)="23"> Dhe Conan Doyle , gjersa shkruante për Bell , përshkroi kështu bisedën mes Bell dhe studentëve të tij .
(trg)="24"> И Конан Дојл је , пишући о Белу , описао следећу интеракцију између Бела и његових студената .
(src)="24"> Imagjinoni Bell të ulur në departamentin e pacientëve të jashtëm , studentët të gjithë rreth tij , pacientët tek paraqiten në dhomën e emergjencës , regjistrohen dhe sillen aty .
(trg)="25"> Замислите Бела како седи у амбуланти , окружен студентима , а пацијенти стижу у ургентно одељење , примају их и доводе на преглед .
(src)="25"> Dhe vjen një grua me një fëmijë , dhe Conan Doyle përshkruan bisedën .
(trg)="26"> Улази једна жена са дететом и Конан Дојл описује следећи разговор .
(src)="26"> Gruaja thotë , " Mirëmëngjesi " .
(trg)="27"> Жена каже :
(trg)="28"> " Добро јутро . "
(src)="28"> " Si kaluat rrugës gjatë udhëtimit me traget nga Burntisland ? "
(trg)="30"> " Какав је био пут трајектом из Бурнтајленда ? "
(src)="29"> Ajo thotë , " Ishte mirë . "
(trg)="31"> Она одговара :
(trg)="32"> " Добар . "
(src)="30"> Dhe ai thotë :
(trg)="33"> А он пита :
(src)="31"> " Çfarë bëre me fëmijën tjetër ? "
(trg)="34"> " А где вам је друго дете ? "
(src)="32"> Ajo thotë , " E lashë me motrën time në Leith . "
(trg)="35"> Она каже :
(trg)="36"> " Оставила сам га код сестре у Литу . "
(src)="33"> Dhe ai thotë ,
(trg)="37"> Потом он пита :
(src)="34"> " Dhe a kalove nga rruga më e shkurtër poshtë Inverleith Row për të arritur në infermieri ? "
(trg)="38"> " Да ли сте ишли пречицом кроз Инверлеј пролаз да бисте стигли до амбуланте ? "
(src)="35"> Ajo thotë se , " Po , andej kalova . "
(trg)="39"> Она одговара :
(trg)="40"> " Јесам . "
(src)="36"> Dhe ai thotë :
(src)="37"> " A vazhdon të punosh në fabrikën e linoleumit ? "
(trg)="41"> " Да ли још увек радите у фабрици линолеума ? "
(src)="38"> Dhe ajo thotë , " Po ende aty . "
(trg)="42"> Она каже :
(trg)="43"> " Да . "
(src)="39"> Dhe pastaj Bell u shpjegon studentëve .
(trg)="44"> А Бел онда објашњава студентима .
(src)="40"> Ai thotë , " Shikoni , kur ajo tha :
(trg)="45"> Каже :
(src)="41"> " Mirëmëngjes " , unë dallova theksin e saj nga Fife .
(trg)="46"> " Видите , кад је рекла " Добро јутро " , чуо сам акценат из Фајфа .
(src)="42"> Dhe trageti më i afërt për Fife është nga Burntisland .
(trg)="47"> А најближи трајектни прелаз из Фајфа је из Бурнтајленда .
(src)="43"> Dhe kështu ajo duhet të ketë marrë tragetin për të ardhur .
(trg)="48"> Мора да је ишла тим трајектом .
(src)="44"> Mund të vëreni se palltoja që bartë është shumë e vogël për fëmijën i cili është me të , dhe për këtë arsye , ajo e filloi udhëtimin e me dy fëmijët , por njërin e kishte lënë te dikush gjatë rrugës .
(trg)="49"> Видите да је капут који носи премали за дете које је с њом , стога је путовање почела са два детета , али је једно оставила негде успут .
(src)="45"> Mund të vëreni baltën tek thembrat e këmbëve të saj .
(trg)="50"> Приметите глину на ђоновима њених ципела .
(src)="46"> Baltë të tillë të kuqe nuk mund të gjesh brenda njëqind miljeve të Edinburgut , përveç në kopshtet botanike .
(trg)="51"> Таква црвена глина се не може наћи у близини Единбурга , осим у ботаничкој башти .
(src)="47"> Dhe kështu , ajo mori rrugën e shkurtër poshtë Inverleith Row për të arritur këtu .
(trg)="52"> Значи , она је ишла пречицом кроз Инверлеј да би стигла овде .
(src)="48"> Dhe së fundi , ajo ka dermatit në gishtat e dorës së djathtë , një pezmatim i lëkurës që është unik për punëtorë të fabrikës së linoleumit në Burntisland . "
(trg)="53"> И коначно , има дерматитис на прстима десне руке , дерматитис који је јединствен за раднике у фабрици линолеума у Бурнтајленду . "
(src)="49"> Dhe , në momentin kur Bell e zhvesh pacientin , fillon ta ekzaminojë atë , vetëm mund ta imagjinoni se sa më shumë do jetë në gjendje të shohë .
(trg)="54"> А када се пацијенткиња свуче и Бел почне да је прегледа , можете замислити колико још ствари може да открије .
(src)="50"> Dhe si mësues i mjekësisë , vetë si student , kjo histori më frymëzonte .
(trg)="55"> Као професора медицине и као ученика , та прича ме је веома инспирисала .
(src)="51"> Por ju ndoshta nuk mund ta kuptoni se aftësia jonë për t 'i kushtuar vëmendje trupit në këtë mënyrë të thjeshtë , duke përdorur shqisat tona , është mjaft e vonshme .
(trg)="56"> Али можда не схватате да је наша способност да погледамо тело на овај једноставан начин , користећи чула , прилично нов .
(src)="52"> Fotografia që po u tregoj është e Leopold Auenbrugger , i cili në fund të 1700- ave , zbuloi trokitjen .
(trg)="57"> Ово је слика Леополда Ауенбругера који је у касном осамнаестом веку открио перкусију ( мед . ) .
(src)="53"> Leopold Auenbrugger ishte i biri i një pronari pijetoreje .
(trg)="58"> Леополд Ауенбругер је био син гостионичара .
(src)="54"> Dhe babai i tij shkonte poshtë në bodrum dhe trokiste në vozën e verës për të përcaktuar se sa verë kishte mbetur dhe a kishte nevojë të porosiste më shumë .
(trg)="59"> Његов отац је силазио у подрум и лупкао о бурад с вином како би утврдио колико га је остало и да ли треба да поручи још .
(src)="55"> Dhe kështu kur Auenbrugger u bë mjek , ai filloi të bëjë të njëjtën gjë .
(trg)="60"> Када је Ауенбругер постао лекар , почео је да чини исту ствар .
(src)="56"> Ai filloi të trokiste lehtë në krahërorin e pacientëve të tij , në abdomenin e tyre .
(trg)="61"> Куцкао би по грудима својих пацијената , по њиховим стомацима .
(src)="57"> Dhe në essence gjithçka që dimë për këtë trokitje , të cilën mund ta imagjoni si ultrazërin e sotëm -- zmadhimi i organeve , lëngu rreth zemrës , lëngu në mushkëri , ndryshimet abdominal -- të gjitha këto ai i ka përshkruar në dorëshkrimin e tij të jashtëzakonshëm
(trg)="62"> И скоро све што знамо о перкусији , која ја била ултразвук тог доба - увећање органа , течност око срца , у плућима , абдоминалне промене - све то је он описао у дивном рукопису
(src)="58"> " Inventum NOVUM " , " Inovacioni i ri " , i cili do të ishte harruar po të mos ishte për mjekun Corvisart , një mjek i famshëm francez -- i famshëm vetëm pse ishte mjeku i këtij zotërisë --
(src)="59"> Corvisart e risolli dhe e ribëri të famshme veprën e tij .
(trg)="63"> " Inventum Novum " , " Нови изум " , који би пао у заборав , да није било овог лекара , Корвисара , чувеног француског лекара - чувен је само по томе што је био лекар овог господина - он је поново представио и популаризовао овај рад .
(src)="60"> Kjo vazhdoi pastaj me Laennec i cili pas një apo dy vitesh zbuloi stetoskopin .
(trg)="64"> Годину , две дана касније ,
(trg)="65"> Ленек је изумео стетоскоп .
(src)="61"> Laennec , thuhet , ishte duke ecur në rrugët e Parisit dhe pa dy fëmijë tek luanin me një shkop .
(trg)="66"> Прича се да је Ленек шетао париским улицама и видео двоје деце како се играју са штапом .
(src)="62"> Njëri po e gërryente në fund , kurse tjetri po dëgjonte në anën tjetër .
(trg)="67"> Једно дете је гребало један крај штапа , а друго је слушало на другом крају .
(src)="63"> Dhe Laennec mendoi se kjo do të ishte një mënyrë e jashtëzakonshme për të dëgjuar në gjoks ose në abdomen duke përdorur atë që ai e quajti " cilindër . "
(trg)="68"> И Ленек је помислио да је ово изврстан начин да се послуша грудни кош или стомак , коришћењем онога што је звао " цилиндар " .
(src)="64"> Më vonë e quajti stetoskop .
(trg)="69"> Касније му је дао име стетоскоп .
(src)="65"> Dhe kjo është si stetoskopi dhe dëgjim i organeve ka lindur .
(trg)="70"> Тако су рођени стетоскоп и аускултација ( ослушкивање ) .
(src)="66"> Kështu , brenda disa viteve , në fund të 1800- ave , fillim të të viteve 1900 , papritur , beriberi kirurgu më nuk kryente detyrën e mjekut për të bërë diagnostifikime .
(trg)="71"> У року од неколико година , крајем деветнаестог и почетком двадесетог века , одједном је бербер- хирург уступио место лекару који је покушавао да постави дијагнозу .
(src)="67"> Nëse ju kujtohet , para asaj kohe , për çfarëdo sëmundje shkoje tek kirurgu berber për t 'u kuruar , gjakosur , pastruar .
(trg)="72"> Ако се сећате , пре тога бисте , какав год проблем имали , ишли код бербера- хирурга који би применио терапију врућим чашама , пуштао вам крв , прочистио би вас .
(src)="68"> Dhe , oh po , nëse doje ai të prente flokët - më shkurtë anash , kurse më gjatë prapa - dhe ta hiqte dhëmbin pasi ishe aty .
(trg)="73"> И да , ако желите он би вас и подшишао - кратко са стране , дуже позади - и извадио би вам зуб , о истом трошку .
(src)="69"> Ai nuk bënte asnjë përpjekje për të bërë diagnozë .
(trg)="74"> Није покушавао да постави дијагнозу .
(src)="70"> Në fakt , disa nga ju edhe mund ta dini shenjën e berberit , vijat e kuqe dhe të bardha , e cila paraqet fashot e gjakosura të berberit , ndërsa dy mbajtësit në të dyja anët paraqesin vendin ku është mbledhur gjaku .
(trg)="75"> Заправо , неки од вас можда знају да црвене и беле пруге берберског штапа представљају крваве завоје бербера- хирурга , а посуде на оба краја представљају посуде у којима је скупљана крв .
(src)="71"> Por zbulimi i dëgjimit të organeve dhe trokitjes sollën ndryshime të mëdha , një moment kur mjekët filluan të shikonin brenda trupit .
(trg)="76"> Али проналазак аускултације и перкусије представљао је велику промену , тренутак кад су лекари почели да гледају унутар тела .
(src)="72"> Dhe pikërisht kjo pikturë , unë mendoj , përfaqëson majën , kulmin e asaj peridhe .
(trg)="77"> Мислим да ова конкретна слика представља врхунац тог клиничког доба .
(src)="73"> Kjo është një pikturë shumë e famshme :
(trg)="78"> То је веома позната слика :
(src)="74"> " Doktori " nga Luke Fildes .
(trg)="79"> " Лекар " , од Лука Филдса .
(src)="75"> Luke Fildes ishte autorizuar ta pikturonte këtë nga Tate , i cili më pas krijoi Galerinë Tate .
(trg)="80"> Тејт је тражио од Лука Филдса да наслика ово , а потом је основао " Тејт " галерију .
(src)="76"> Dhe Tate kërkoi nga Fildes të pikturonte pikturën me rëndësi shoqërore .
(trg)="81"> Тејт је од Филдса тражио да слика слике од друштвеног значаја .
(src)="77"> Dhe është interesante se Fildes kishte zgjedhur këtë temë .
(trg)="82"> Занимљиво је да је Филдс изабрао ову тему .
(src)="78"> Djali i madh i Fildes , Filipi , vdiq në moshën nëntë vjeçare në natën e Krishtlindjeve pas një sëmundjeje të shkurtër .
(trg)="83"> Његов најстарији син , Филип , умро је са девет година , после кратке болести , на Бадње вече .
(src)="79"> Dhe Fildes aq shumë u mahnit nga mjeku i cili qëndori pranë për dy , tre netë , sa që vendosi të provonte ta pikturonte mjekun - si një shpërblim për të .
(trg)="84"> Филдса је очарао лекар који је бдео над синовљевом постељом две , три ноћи , и одлучио је да покуша да дочара лекара свог времена - то је као посвета лекару .
(src)="80"> Dhe kjo është piktura " Doktori , " një pikturë shumë e famshme .
(trg)="85"> Тако је настала веома позната слика " Лекар " .
(src)="81"> Është vendosur në kalendarë , në pulla postare në shtete të ndryshme .
(trg)="86"> У многим земљама се нашла на календарима , поштанским маркама .
(src)="82"> Shpesh kam menduar se çfarë do të kishte bërë Fildes po të ishte kërkuar nga ai të pikturonte këtë pikturë në epokën moderne , në vitin 2011 ?
(trg)="87"> Често сам се питао шта би Филдс урадио да му је тражено да наслика ово у модерном добу , у години 2011 . ?
(src)="83"> A do ta kishte zëvendësuar pacientin me një ekran kompjuteri ?
(trg)="88"> Да ли би на месту пацијента насликао компјутер ?
(src)="84"> Kam bërë sherr në Silicon Valley kur thashë se pacienti në shtrat është bërë gati një ikonë për pacientin e vërtetë që është në kompjuter .
(trg)="89"> Упао сам у невоље у Силицијумској Долини када сам рекао да је пацијент у кревету скоро постао само слика правог пацијента који се налази у компјутеру .
(src)="85"> Në fakt , unë kam një term të veçantë për atë subjekt në kompjuter .
(trg)="90"> Осмислио сам реч за то биће у компјутеру .
(src)="86"> E quaj atë iPacient . iPacient po merr përkujdesje të jashtëzakonshme në gjithë Amerikën .
(trg)="91"> Зовем га иПацијент .
(trg)="92"> Он добија изврсну негу широм Америке .
(src)="87"> Pacienti i vërtetë shpesh pyet veten , ku janë të gjithë ?
(trg)="93"> Прави пацијент се некада запита где су сви ?
(src)="88"> Kur do të vjnë për të më shpjeguar çfarë kam ?
(trg)="94"> Када ће доћи и објаснити ми ствари ?
(src)="89"> Kush është përgjegjës ?
(trg)="95"> Ко је одговоран ?
(src)="90"> Ka një shkëputje të vërtetë ndërmjet perceptimit të pacientit dhe perceptimeve tona si mjekë të kujdesit më të mirë shëndetësor .
(trg)="96"> Постоји велико неслагање између перцепције пацијента и лекара о томе како треба да изгледа најбоља нега .
(src)="91"> Dua t' ju tregoj një fotografi që tregon se si ishin raundet kur unë isha në trajnim .
(trg)="97"> Желим да вам покажем како су изгледале визите када сам ја био на обуци .
(src)="92"> Fokusi ishte rreth pacientit .
(trg)="98"> Фокус је био на пацијенту .
(src)="93"> Ne shkonim nga nga shtrati në shtrat .
(trg)="99"> Ишли смо од кревета до кревета .
(src)="94"> Mjeku kryesor ishte në krye .
(trg)="100"> Дежурни лекар је био главни .
(src)="95"> Shumë shpesh këto ditë , raundet duken shumë si ky , ku diskutimi është duke u zhvilluar në një dhomë shumë larg nga pacienti .
(trg)="101"> Данас , визите често највише личе на ово , где се дискусија одвија у соби далеко од пацијента .
(src)="96"> I gjithë diskutimi bazohet në imazhet dhe të dhënat në kompjuter .
(trg)="102"> Дискусија се води о сликама на компјутеру , о подацима .
(src)="97"> Dhe pjesa e vetme kritike që mungon është pacienti .
(trg)="103"> А битан део који недостаје је пацијент .
(src)="98"> Tani , unë kam qenë i ndikuar në këtë mendim nga dy anekdota që dua të ndaj me ju .
(trg)="104"> На моје размишљање су утицале две анегдоте које желим да поделим са вама .
(src)="99"> Njëra kishte të bënte me një mikeshën time e cila kishte kancer të gjirit , i kishin zbuluar një kancer të vogël të gjirit - dhe e kishte hequr me intervenim kirurgjik në qytetin ku jetoja .
(trg)="105"> Прва је о једној пријатељици која је имала рак дојке , пронађен јој је мали рак дојке - који је извађен у граду у ком сам живео .
(src)="100"> Kjo ishte gjatë kohës kur isha në Teksas .
(trg)="106"> Тада сам био у Тексасу .
(src)="101"> Ajo pastaj kaloi shumë kohë duke hulumtuar për të gjetur qendrën më të mirë të kancerit në botë për të vazhduar kurimin e saj .
(trg)="107"> Потом је провела много времена истражујући , тражећи најбољу клинику за рак у свету , за своје касније лечење .
(src)="102"> Dhe ajo e gjeti vendin dhe vendosi të shkojë atje , shkoi atje .
(trg)="108"> Нашла је једно место и одлучила да тамо оде .