# ry/Z9eJBsEqkhkU.xml.gz
# th/Z9eJBsEqkhkU.xml.gz
(src)="1"> То Вельки Гадронски Збивач .
(trg)="1"> นี่คือ เครื่องชนอนุภาคขนาดใหญ่ ( Large Hadron Collider ; LHC )
(src)="2"> Ма 27 километри у обсягу .
(trg)="2"> มันมีเส้นรอบวง 27 กิโลเมตร
(src)="3"> То найвекши наукови експеримент по нєшка .
(trg)="3"> มันเป็นความพยายาม ในการทดลองวิทยาศาสตร์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดเท่าที่มีมา
(src)="4"> Вецей як 10 . 000 физичарох и инженєрох зоз 85 жемох на швеце ше здружели пред даскелїма декадами же би вибудовали тоту машину .
(trg)="4"> นักฟิสิกส์และวิศวกรกว่า 10, 000 คน
(trg)="5"> จาก 85 ประเทศทั่วโลก
(trg)="6"> ทำงานร่วมกัน กว่าหลายทศวรรษ
(src)="5"> Цо ми робиме то же пошвидшуєме протони -- водонїково ядра -- по колоо 99, 999999 проценти швидкосци швтла .
(trg)="8"> สิ่งที่เราทำก็คือ เราเร่งความเร็วโปรตรอน
(trg)="9"> หรือว่า นิวเคลียสของไฮโดรเจน
(trg)="10"> ที่ความเร็วประมาณ 99 . 999999
(src)="7"> З тоту швидкосцу вони кружа по тих 27 километрох 11 . 000 раз у секунди .
(trg)="11"> เปอร์เซ็นต์ของความเร็วแสง
(trg)="12"> เอาล่ะครับ ด้วยความเร็วนั้น พวกมันวิ่งไป
(trg)="13"> ตามทาง 27 กิโลเมตร 11, 000 ครั้งต่อวินาที
(src)="8"> И ми их збиваме зоз другим цеком протонох хтори ше рушаю у процивним напряме .
(trg)="14"> และพวกเราก็ชนมันเข้ากับโปรตรอนอีกตัว
(trg)="15"> ที่วิ่งสวนทางมา
(src)="9"> Збиваме их нука у ґиґантских детекторох .
(trg)="16"> พวกเราชนมันในเครื่องตรวจจับขนาดใหญ่
(src)="10"> Вони у сущносци диґитални камери .
(trg)="17"> อันที่จริงพวกมันก็คือกล้องดิจิตัล
(src)="11"> И то єден з нїх на хторим я робим , АТЛАС .
(trg)="18"> และนี่คือ ATLAS ที่ผมทำงานอยู่
(src)="12"> Да достанєце чувство їх велькосци -- можеце видзиц тих стандардно високих
(trg)="19"> คุณคงพอทราบได้ถึงขนาด
(trg)="20"> คุณสามารถเห็นชาวยุโรปขนาดมาตรฐาน
(src)="13"> Европейцох под нїма .
(trg)="21"> ที่ยืนอยู่ข้างล่างนี่
(src)="14"> ( Шмих )
(trg)="22"> ( เสียงหัวเราะ )
(src)="15"> Пре чувство велькосци :
(trg)="23"> คุณคงพอกะเอาได้ มันกว้าง 44 เมตร
(src)="16"> 44 метери широки , 22 метери пречнїк , 7 . 000 тони .
(trg)="24"> เส้นผ่าศูนย์กลาง 22 เมตร และน้ำหนัก 7, 000 ตัน
(src)="17"> А ми ту знова правиме условия яки були у милиярдитей часци секунди од початку универзуму и то 600 милиони раз у секунди нука у тим детектору -- огромни числа .
(trg)="25"> และเราก็จำลองสร้างสภาวะที่ปรากฏอยู่
(trg)="26"> ณ ตอนที่เอกภพเราเพิ่งมีกำเนิดได้เพียง หนึ่งในพันล้านวินาที
(trg)="27"> ( โปรตรอน ) ชนกันถึง 6 ล้านครั้งต่อวินาที
(src)="18"> Кед видзице тоти метални фалати -- то огромни маґнети хтори скруцую наелектрисани часточки так ше може мерац швидкосц зоз хтоу путую .
(trg)="29"> และถ้าคุณเห็นส่วนที่เป็นโลหะตรงนั้น
(trg)="30"> พวกนั้นคือแม่เหล็กขนาดใหญ่ ที่สามารถเบี่ยงเบน
(trg)="31"> เส้นทางของอนุภาคที่มีประจุไฟฟ้า
(src)="19"> То слика знята пред роком .
(trg)="33"> นี่เป็นภาพประมาณปีก่อน
(src)="20"> Тоти маґнети там .
(trg)="34"> แม่เหล็กเหล่านั้นอยู่ในนั้น
(src)="21"> И , знова , стандардна европейска , особа , так маце даяке чувство розмирох .
(trg)="35"> และอีกครั้งครับ นั่นคนยุโรปขนาดมาตรฐาน คนจริงๆเลย
(trg)="36"> คุณคงกะได้ถึงขนาดนะครับ
(src)="22"> И то ту дзе ше мини- Биґ Банґ буду правиц дзешке на лєто того року .
(trg)="37"> และนี่ในนั้นเองที่ บิกแบง ( Big Bang ) เล็กๆ จะถูกสร้างขึ้น
(trg)="38"> ในช่วงฤดูร้อนในปีนี้
(src)="23"> Заправо , нєшка рано сом достал е- мейл дзе пише же зме праве нєшка закончели з будованьом остатнєй часци АТЛАС- у .
(trg)="39"> และที่จริง เมื่อเช้านี้ผมได้รับอีเมล์
(trg)="40"> บอกว่า การประกอบชิ้นสุดท้ายของ ATLAS
(trg)="41"> เพิ่งสำเร็จเสร็จสิ้นวันนี้
(src)="24"> Нєшка то закончене .
(trg)="42"> ในวันนี้ มันได้ถูกสร้างสมบูรณ์แล้ว ผมอยากที่จะบอกว่า
(src)="25"> Любел би сом повесц же сом то плановал праве за ТЕД , алє сом нє плановал .
(trg)="43"> ผมวางแผนนี้ไว้สำหรับ TED เลย
(trg)="44"> แต่เปล่าหรอกครับ แต่มันก็เสร็จสมบูรณ์แล้ว ณ วันนี้
(src)="27"> ( Кляпканє )
(trg)="45"> ( เสียงปรบมือ )
(src)="28"> Гей , то чудесне досцигнуце .
(trg)="46"> ครับ มันเป็นความสำเร็จที่น่าปลื้มใจ
(src)="29"> Тераз , можеце ше питац " Прецо ?
(trg)="47"> คุณอาจจะถามว่า " ทำไมล่ะ "
(src)="30"> Прецо стваряц условия яки були присутни у менєй як милиярдитей часци секунди ? "
(trg)="48"> ทำไมถึงต้องสร้างสภาวะที่ปรากฏอยู่
(trg)="49"> ในช่วงที่เอกภพเพิ่งเกิดได้น้อยกว่า หนึ่งในพันล้านวินาที
(src)="31"> Физичаре часточкох амбициозни .
(trg)="50"> ครับ นักฟิสิกส์อนุภาคคงจะไม่มีอะไรดี ถ้าไม่ทะเยอทะยาน
(src)="32"> Циль физики часточкох то розумиц з чого шицко направене и як то стої вєдно .
(trg)="51"> และเป้าหมายของนักฟิสิกส์อนุภาคก็คือ พยายามที่จะเข้าใจ
(trg)="52"> ว่าอะไรที่เป็นองค์ประกอบของทุกสิ่ง และทุกๆอย่างเข้ามาติดอยู่ด้วยกันได้อย่างไร
(src)="33"> Под шицким , розумим мнє и вас , Жем , Слунко , 100 милиярди слунка у нашей ґалаксиї и 100 милиярди ґалаксиї у обачлївим универзуме .
(trg)="53"> และที่ผมบอกว่าทุกอย่าง แน่นอน ผมหมายถึง
(trg)="54"> ผมและคุณ โลก ดวงอาทิตย์
(trg)="55"> และดาวฤกษ์เป็น ล้านล้านดวงในดาราจักร
(src)="34"> Апсолутно шицко .
(trg)="58"> ทุกสิ่งทุกอย่างเลยครับ
(src)="35"> Можеце повесц " Чом нє патриц на ньго ? "
(trg)="59"> ทีนี้คุณอาจถามว่า " เอาล่ะ แต่ทำไมไม่แค่มองไปที่มันล่ะ
(src)="36"> Кед сцеце знац з чого сом , опатьце . "
(trg)="60"> แบบว่า ถ้าคุณอยากรู้ว่าผมทำมาจากอะไร ก็จ้องที่ผมสิ "
(src)="37"> Нашли зме же кед патрице до прешлосци , универзум постава цеплєйши и цеплєйши , вше густейши и вше простейши .
(trg)="61"> เราพบว่า เมื่อคุณมองย้อนเวลากลับไป
(trg)="62"> เอกภพนั้นร้อนขึ้นร้อนขึ้น
(trg)="63"> หนาแน่นมากกว่า และเรียบง่ายมากกว่า
(src)="38"> Нєт окремней причини же сом того свидоми , алє випатра же то случай .
(trg)="64"> ทีนี้ ทำไมมันเป็นเช่นนั้น ผมเองก็ไม่อาจทราบได้
(trg)="65"> แต่มันก็น่าจะเป็นแบบนั้น
(src)="39"> Так , вельо назад ґу початком унивезуму , вериме же вон бул єдноставни и розумлїви .
(trg)="66"> ดังนั้น กลับไปยังจุดเริ่มต้นของเอกภพ
(trg)="67"> พวกเราเชื่อว่า มันเรียบง่ายมากและน่าจะเข้าใจได้
(src)="40"> Шицка зложеносц аж по чудесни ствари -- людски розум -- припадаю старому и жимному и компликованому универзуму .
(trg)="68"> ทุกสิ่งที่ซับซ้อน เรื่อยมาถึงสิ่งที่น่าตื่นตาเหล่านี้ เช่น
(trg)="69"> สมองมนุษย์ ก็เป็นส่วนประกอบของสิ่งที่เก่า
(trg)="70"> และเย็น และเป็นส่วนประกอบของเอกภพ
(src)="41"> На початку , у милиярдитей часци секунди , вериме , спатрели зме , вон бул барз прости .
(trg)="71"> กลับไปยังจุดเริ่มต้น ในเศษหนึ่งส่วนพันล้านของวินาทีแรก
(trg)="72"> เราเชื่อว่า หรือเราว่า มันเรียบง่ายมาก
(src)="42"> То скоро як ... задумайце пахульку на дланї .
(trg)="73"> มันแทบเหมือนกับ --
(trg)="74"> ลองคิดถึงเกล็ดน้ำแข็งในมือคุณ
(src)="43"> Патрице и вона нєвироятно компликована прекрасни обєкт .
(trg)="75"> และคุณมองไปที่มัน และมันช่างซับซ้อนอย่างเหลือเชื่อ
(src)="44"> Алє , як ю зогриваце , вона ше розпущує и постава капка води и годни сце видзиц же , заправо , була направена зоз H20 , - води .
(trg)="76"> และสวยงาม แต่ถ้าคุณให้ความร้อนกับมัน
(trg)="77"> มันจะละลายไปเป็นน้ำ
(trg)="78"> และสิ่งที่คุณสามารถเห็นได้ก็คือ จริงๆแล้ว มันสร้างมาจาก
(src)="45"> У таким змислу ми патриме назад у часу да розумиме зоз чого направени универзум .
(trg)="80"> แบบเดียวกับที่พวกเรามองย้อนกลับไป
(trg)="81"> เพื่อที่จะเข้าใจว่าเอกภพสร้างขึ้นจากอะไร
(src)="46"> И , по нєшка , направени є зоз тих стварох .
(trg)="82"> และเท่าที่เราทราบในวันนี้ มันประกอบด้วยสิ่งเหล่านี้
(src)="47"> Лєм 12 часточки материї злїпени вєдно зоз штирома природнима силами .
(trg)="83"> แค่ อนุภาค 12 ชนิด
(trg)="84"> ที่ติดยู่ด้วยกันด้วยแรงจากธรรมชาติทั้งสี่
(src)="48"> Кварки , целово , з протонох и неутронох хтори творя атомни ядра у нашим целу .
(trg)="85"> ควาร์ก ( quark ) สีชมพูกลุ่มนี้ เป็นองค์ประกอบของโปรตรอนและนิวตรอน
(trg)="86"> ที่เป็นส่วนประกอบของนิวเคลียสของอะตอมในตัวคุณ
(src)="49"> Електрон -- ствар цо ше руша доокола атомного ядра -- стої у орбити пре електромаґнетней сили хтору ма тота ствар , протон .
(trg)="87"> อิเล็กตรอน -- สิ่งที่เคลื่อนไปรอบๆ
(trg)="88"> นิวเคลียสของอะตอม
(trg)="89"> มันโคจรไปรอบๆด้วยแรงแม่เหล็กไฟฟ้า
(src)="50"> Кварки злїпени вєдно з ґлуонами .
(trg)="91"> ควาร์ก ติดอยู่ด้วยกันโดยสิ่งที่เรียกว่า กลูออน ( gluon )
(src)="51"> Тоти хлапци , ту , то слаби нуклеарни сили , вироятно найменєй познати .
(trg)="92"> และเจ้าพวกนี้ เป็นพลังงานนิวเคลียร์อย่างอ่อน ( อันตรกิริยาอย่างอ่อน )
(trg)="93"> บางทีอาจจะไม่เป็นที่รู้จักนัก
(src)="52"> Алє без нїх , слунко би нє швицело .
(trg)="94"> แต่ถ้าไม่มีมัน ดวงอาทิตย์คงจะไม่ส่องแสง
(src)="53"> Kед слунко швици , посила дужи количества неутронох цо ше вилїваю з нього .
(trg)="95"> และเมื่อดวงอาทิตย์ฉายแสง นิวทริโน ( neutrino )
(trg)="96"> ปริมาณมากมายก็จะถูกปล่อยออกมา
(src)="54"> Заправо , кед би сце попатрели на ваш нохец поверхносци коло квадратого центиметру -- там коло 60 милиярди неутрина и секунди зоз слунка и преходза през кажди квадратни цент вашиго цела .
(trg)="97"> ที่จริง ถ้าคุณลองมองที่เล็บมือของคุณ
(trg)="98"> ที่มีขนาดประมาณ 1 ตารางเซนติเมตร
(trg)="99"> บางครั้ง มีนิวทริโนถึง 6 หมื่นล้าน ต่อวินาที
(src)="55"> Вашо цело их нє чувствує , прето же слаба сила точно наволана -- дїйствує на барз кратко и барз слабо , так же вони лєм прелєца през вас .
(trg)="102"> แต่คุณไม่รู้สึกถึงพวกมัน เพราะว่าแรงอย่างอ่อน
(trg)="103"> สมดั่งชื่อ --
(trg)="104"> มีช่วงคลื่นที่สั่นและอ่อนมากๆ
(src)="56"> Тоти часточки були пренайдзени цеком прешлого вику , у главним .
(trg)="106"> และอนุภาคพวกนี้ได้ถูกค้นพบ
(trg)="107"> ตั้งแต่ศตวรรษที่แล้ว เห็นจะได้
(src)="57"> Перша , електрон , була пренайдзена 1897 , а остатня , ствар волана тау неутрино , року 2000 .
(trg)="108"> อิเล็กตรอนถูกค้นพบก่อนเมื่อปี 1897
(trg)="109"> และ ทาว นิวตริโน ( tau neutrino ) ถูกค้นพบล่าสุด
(src)="58"> Заправо праве -- сцел сом повесц , праве на драги за Чикаґо .
(trg)="110"> ในปี 2000 แค่ --
(trg)="111"> ผมเกือบจะบอกว่า แค่ชิคาโกนี่เอง [ TED จัดที่มอนทาเรย์ แคลิฟอร์เนีย ] ผมรู้ว่าประเทศนี้ใหญ่มาก
(src)="59"> Знам же то велька жем Америка , чи нє ?
(trg)="112"> นี่มันอเมริกาฯใช่ไหมครับ
(src)="60"> Праве на драги .
(trg)="113"> ไม่ไกลเลยเนอะ
(src)="61"> Спрам универзуму , то праве на драги .
(trg)="114"> ถ้าเปรียบเทียบกับเอกภพ มันก็แค่ถัดไปนิดเดียวเอง
(src)="62"> ( Шмих )
(trg)="115"> ( เสียงหัวเราะ )
(src)="63"> Тота ствар пренайдзена року 2000 , так же то релативно нова слика .
(trg)="116"> ครับ เจ้าสิ่งนี้ถูกค้นพบเมื่อปี 2000 นี่เอง
(trg)="117"> ฉะนั้น ภาพนี้ค่อนข้างจะทันสมัย
(src)="64"> Єдна з чудесних стварох , заправо , за мнє , то же зме пренашли єдну з нїх , кед знаце яки су дробенки .
(trg)="118"> สำหรับผมแล้ว สิ่งที่เยี่ยมมากก็คือ
(trg)="119"> การที่พวกเราได้ค้นพบมัน แม้พวกมันจะมีขนาดเล็กจิ๋ว
(trg)="120"> ขนาดของมันเล็กมาก
(src)="65"> Вони лєм єден крочай у срозмирох цалого видлївого универзуму .
(trg)="121"> เมื่อเทียบกับทั้งเอกภพที่เรารู้จัก
(src)="66"> Так , 100 милиярди ґалаксиї , 13, 7 милиярди шветлосних рокох -- лєм крочай у срозмири оталь по Монтерей , то исте як од Монтерею по тоти ствари .
(trg)="122"> ดังนั้น ดาราจักรเป็นล้านล้าน
(trg)="123"> ห่างออกไป 13 . 7 พันล้านปีแสง --
(trg)="124"> เปรียบเทียบขนาดของสิ่งนั้นกับ มอนทาเรย์ ( Monterey ) ที่จริงแล้ว
(src)="67"> Апсолутно , прекрасно дробеньки , а заш лєм , ми пренашли скоро цали сет .
(trg)="126"> ขนาดช่างเล็กเอามากๆเลย
(trg)="127"> และเรายังสามารถที่จะค้นพบมันได้เกือบทั้งหมด
(src)="68"> Так єден з моїх найславнєйших предходнїкох на Манчестерским Универзитету ,
(trg)="128"> นักวิทยาศาสตร์รุ่นบุกเบิก มีชื่อเสียงมากที่สุดคนหนึ่ง
(trg)="129"> ณ มหาวิทยาลัยแมนเชสเตอร์ เออร์เนส รัทเทอร์ฟอร์ด ( Ernest Rutherford )
(src)="69"> Ернест Рутерфорд , пренашол атомне ядро , раз гуторел :
(trg)="130"> ผู้ค้นพบนิวเคลียสของอะตอม
(src)="70"> " Шицки науки то лєбо физика лєбо зберанє поштових маркох " .
(trg)="131"> กล่าวไว้ว่า " วิทยาศาสตร์ทั้งหลายนั้น
(trg)="132"> ถ้ามันไม่เป็นฟิสิกส์ ก็เป็นการสะสมแสตมป์ "
(src)="71"> Нє , нє думам же сцел увредзиц остаток наукох , a почим є з Нового Зеланду , и то можлїве .
(trg)="133"> เอาล่ะครับ ผมไม่คิดว่าเขาตั้งใจจะพูดจาดูถูก
(trg)="134"> วิทยาศาสตร์แขนงอื่นๆนะครับ
(trg)="135"> ถึงแม้ว่าเขาจะมาจาก นิวซีแลนด์ มันก็อาจเป็นไปได้
(src)="72"> ( Шмих )
(trg)="136"> ( เสียงหัวเราะ )
(src)="73"> Цо зме зробели по тераз , то заправо зберанє поштових маркох .
(trg)="137"> แต่เขาหมายถึงว่า สิ่งที่เราได้ทำลงไปนั้น อันที่จริง
(trg)="138"> คือการสะสมแสตมป์นะครับ
(src)="74"> У шоре , пренашли зме часточки , алє док нє порозумице основну причину за таки шаблон , прецо то створене так як є заправо збераце марки .
(trg)="139"> ครับ พวกเราค้นพบอนุภาค
(trg)="140"> แต่เว้นเสียแต่ว่าคุณจะเข้าใจ
(trg)="141"> เหตุผลเบื้องหลังว่า ทำไมมันถึงเป็นรูปแบบนี้
(src)="75"> То нє наука .
(trg)="142"> สิ่งที่คุณทำจริงๆแล้วก็คือการเรียงแสตมป์ คุณไม่ได้ทำอะไรเป็นวิทยาศาสตร์เลย
(src)="76"> На щесце , маме вироятно найвекши наукови досяг двацетого вику хтори подупера тот шаблон .
(trg)="143"> แต่โชคดีครับ
(trg)="144"> มีความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์ ที่เยี่ยมที่สุดอันหนึ่งก็ว่าได้ ในศตวรรษที่ 20
(trg)="145"> ที่สนับสนุนรูปแบบการจัดเรียงนี้
(src)="77"> То Нютново закони , кед сцеце так , физики часточкох .
(trg)="146"> จะเรียกว่า กฎของนิวตัน
(trg)="147"> สำหรับฟิสิกส์อนุภาค ก็ว่าได้ครับ
(src)="79"> -- прекрасно проста математична єдначина .
(trg)="148"> มันเรียกว่า แบบจำลองมาตรฐานของฟิสิกส์เชิงอนุภาค ( the standard model ) -- สมการคณิตศาสตร์เรียบง่ายสวยงามมาก
(src)="80"> Можеце ю прилїпиц на преднї бок маїци цо вше знак елеґанциї .
(trg)="149"> คุณเอาไปปะที่เสื้อยืดก็ได้นะครับ
(trg)="150"> เป็นอะไรที่ดูหรูหราดี
(src)="81"> То шицко .
(trg)="151"> นั่นล่ะครับ
(src)="82"> ( Шмих )
(trg)="152"> ( เสียงหัวเราะ )
(src)="83"> Бул сом нєщири прето же сом то винєсол у шицких брудних детальох .
(trg)="153"> ผมลวงคุณหรอกนะครับ เพราะว่าผมขยายมันออกมา
(trg)="154"> ถึงรายละเอียดยิบย่อย
(src)="84"> Тота єдначина вам допущує вираховац шицко , окрем ґравитациї цо ше збува у универзуму .
(trg)="155"> ถึงอย่างนั้น สมการนี้สามารถทำให้คุณคำนวณได้ทุกอย่าง
(trg)="156"> นอกจากแรงดึงดูด -- ทุกอย่างในเอกภพเลยครับ
(src)="85"> Дознац чом нєбо белаве , чом ше атоми вяжу вєдно , треба вам моцни компютер , прецо ДНК у фурми у якей є ...
(trg)="157"> ถ้าคุณอยากรู้ว่าทำไมท้องฟ้าถึงสีฟ้า ทำไมนิวเคลียสของอะตอมติดอยู่ด้วยกันได้
(trg)="158"> ในทางทฤษฎี ถ้าคุณมีคอมพิวเตอร์ที่ใหญ่พอ --
(trg)="159"> หรือถ้าคุณสงสัยว่าทำไมดีเอ็นเอมีรูปร่างแบบนี้
(src)="86"> Требали би сце мочи вираховац зоз тей єдначини .
(trg)="160"> ในทางทฤษฎี คุณควรจะสามารถคำนวณได้จากสมการนี้
(trg)="161"> แต่มันมีปัญหานึง
(src)="88"> Може дахто видзиц цо то ?
(trg)="162"> มีใครเห็นไหมครับว่าคืออะไร
(src)="89"> Фляша шампаньцу за каждого хто ми пове .
(trg)="163"> ตอบผมได้มาเอาแชมเปญไปขวดนึงเลยครับ