# nl/VsnFkSExkNVB.xml.gz
# sa/VsnFkSExkNVB.xml.gz
(src)="1"> Als we onze organische moleculen benoemen moeten we altijd eerst denken aan hoeveel koolstoffen de keten vormen moeten we altijd eerst denken aan hoeveel koolstoffen de keten vormen of de ring waar we naar kijken ?
(trg)="3"> Kiedy nazywamy cząsteczki organiczne , podstawą jest
(trg)="4"> liczba atomów węgla , które tworzą łańcuch albo pierścień , na który patrzymy .
(src)="2"> Dus stel dat ik zoiets heb .
(trg)="5"> Powiedzmy , że mam coś takiego .
(src)="3"> En hopelijk ben je bekend met wat dit betekent .
(trg)="6"> Mam nadzieję , że już wiecie
(src)="4"> En ik zal een beetje herhalen .
(trg)="7"> Ale zrobię małą powtórkę .
(src)="5"> Dus stel ik heb zoiets .
(trg)="8"> Powiedzmy , że mam coś takiego .
(src)="7"> En de eerste vraag die je zou moeten stellen is hoeveel koolstoffen zijn er hier ?
(trg)="9"> I pierwsze pytanie pytanie , które powinienem zadać to ile węgli tu jest ?
(src)="8"> En sommigen zullen zelfs zeggen : hoe kan dit een molecuul zijn ?
(trg)="10"> Niektórzy z was mogą powiedzieć , czekaj , czy to jest w ogóle cząsteczka ?
(src)="9"> En ter herhaling : elk eindpunt van een lijn is een koolstofatoom .
(src)="10"> En ter herhaling : elk eindpunt van een lijn is een koolstofatoom .
(trg)="11"> I tak dla powtórzenia , końcowy punkt każdej lini oznacza węgiel .
(src)="11"> Dus dat zijn allemaal koolstoffen .
(src)="12"> Dus dat zijn allemaal koolstoffen .
(trg)="12"> Więc , to jest węgiel , to jest węgiel i to jest węgiel , to jest węgiel , to jest węgiel , to jest węgiel .
(src)="13"> Dus we hebben 6 koolstoffen en geen dubbele bindingen .
(src)="14"> Dus we hebben 6 koolstoffen en geen dubbele bindingen .
(trg)="13"> I mamy jeden , dwa , trzy , cztery , pięć , sześć węgli i nie mamy wiązań podwójnych .
(src)="15"> Dus nu heb je alle informatie die nodig is en ben je klaar om het molecuul te benoemen .
(trg)="14"> Jeśli masz wszystkie te informacje , jesteś gotowy by nazwać tą cząsteczkę .
(src)="16"> En voordat je het benoemt zal ik wat voorvoegsels geven .
(src)="17"> En voordat je het benoemt zal ik wat voorvoegsels geven .
(trg)="15"> Zanim jednak ją nazwę , podam wam wszystkie potrzebne przedrostki .
(src)="18"> Als je één koolstof hebt , is het voorvoegsel meth - .
(trg)="16"> Jeśli mamcie jeden węgiel , przedrostek to met -
(src)="19"> Als je twee koolstoffen hebt , is het voorvoegsel eth - .
(trg)="17"> Jeśli macie dwa węgle , przedrostek to et -
(src)="20"> Het is goed dit te onthouden tot minstens 10 .
(trg)="18"> Dobrze jest zapamiętać przynajmniej do 10
(src)="21"> En daarna herhaalt het zich eigenlijk .
(trg)="19"> To właściwie potem się powtarza .
(src)="22"> Als je drie koolstoffen hebt , is het voorvoegsel prop - .
(trg)="20"> Jeśli masz trzy węgle , przedrostek brzmi prop -
(src)="23"> Prop - als in propaan en je hebt gehoord van ethaan en metaan .
(trg)="21"> Prop - jak propan , i pewnie także słyszałeś o etanie i metanie .
(src)="24"> Dat zal je allemaal zien binnenkort .
(trg)="22"> Zaraz zobaczysz na czym to polega .
(src)="25"> Bij 4 koolstoffen praat je over but - .
(trg)="23"> Cztery , bierzesze wtedy but -
(src)="26"> Vanaf 5 worden het weer traditionele voorvoegsels die we associëren met veel van deze nummers .
(trg)="24"> Pięć , i po pięciu mamy tradycyjne przedrostki , które można skojarzyć z tymi numerami .
(src)="27"> Dus bij 5 is het pent - als pentagon .
(trg)="25"> Więc pięć to pent - , jak pentagon .
(src)="28"> 6 is hex - als hexagon .
(trg)="26"> Sześć , to hex , jak heksagon .
(src)="29"> 7 is hept - .
(trg)="27"> Siedem to hept - ,
(src)="30"> 8 is oct - als octagon .
(trg)="28"> Osiem to okt - , jak oktagon .
(src)="31"> 9 is non - .
(trg)="29"> Dziewięć to non - .
(src)="32"> 10 is dec - .
(trg)="30"> Dziesięć to dek - ,
(src)="33"> En vanaf daar wordt het een patroon
(src)="34"> En eigenlijk zal je na de 10 niet meer ermee te maken hebben , maar ik zal ze puur uit interesse opschrijven . maar ik zal ze puur uit interesse opschrijven .
(trg)="31"> A potem pojawia się coś w rodzaju wzorca tak naprawdę wystarczy do dziesięciu , ale napiszę to tutaj , tak dla ciekawości .
(src)="35"> 11 is undec - .
(trg)="32"> Jedenaście to undek - ,
(src)="36"> En voor hen die Frans kunnen , ik in ieder geval niet , maar ik weet dat 1 in het Frans une is , of uno in het Spaans .
(trg)="33"> I dla tych , którzy znają francuski , ja nie znam , ale wiem , że jeden po francusku to une , a po hiszpańsku , uno .
(src)="37"> Dus dat is 1 en 10 , samen 11 .
(trg)="34"> Więc mamy 1 i 10 , czyli 11
(src)="38"> 12 is dodec - .
(trg)="35"> Dwanaście do dodek - ,
(src)="39"> Do of dos is twee , als je Spaans spreekt .
(trg)="36"> Do albo dos , jeśli mówisz po hiszpańsku , dla 2 .
(src)="40"> Dec voor 10 .
(src)="41"> 2 en 10 is samen 12 .
(trg)="37"> Dek dla 10 , 2 i 10 , daje 12
(src)="42"> Je kunt je voorstellen wat 13 dan is .
(trg)="38"> Trzynaście , możesz sobie wyobrażać jak to będzie .
(src)="43"> Dat is tridec .
(trg)="39"> To jest tridek - ,
(src)="44"> 14 is tetradec - .
(trg)="40"> Czternaście to tetradek - ,
(src)="45"> Een tetrapod is iets met 4 benen .
(trg)="41"> Tetrapod to coś co ma cztery nogi .
(src)="46"> En daarna wordt alles systematisch .
(trg)="42"> I potem to staje się bardzo uporządkowane .
(src)="47"> 15 is pentadec - .
(trg)="43"> Dla piętnastu mamy pentadek - ,
(src)="48"> Let op pent - .
(src)="49"> 5 en 10 .
(trg)="44"> Zauważ , pent - , 5 i 10 .
(src)="50"> 16 is hexadec - .
(trg)="45"> Szesnaści to hexadek - ,
(src)="51"> 17 is heptadec - .
(trg)="46"> Siedemnaście to heptadek - ,
(src)="52"> En zo gaat het maar door .
(trg)="47"> To się powtarza .
(src)="53"> Verder is het hexadec - , heptadec - , octodec , - is 18 19 is nonadec - en dan is twintig eigenlijk iso - .
(trg)="48"> Nie sądze , że muszę -- tak czy inaczej , to heksadek - , heptadek - , octodek - dla osiemnastu , dziewiętnaści to nanadek - , i potem jest 2z czyli eiko -
(trg)="49"> Ale w to nie będziemy już wchodzić .
(src)="55"> Deze zijn het belangrijkste om te weten .
(trg)="50"> Bo dla naszych celów wystarczy .
(src)="56"> Ik kan tot 16 gaan , wat hexadec - is .
(trg)="51"> To znaczy , wrócę do góry , szesnaście to hexadek - ,
(src)="57"> Dit is gewoon hoeveel koolstoffen er in onze langste keten zitten .
(src)="58"> Dit is gewoon hoeveel koolstoffen er in onze langste keten zitten .
(trg)="52"> To oznacza jak dużo węgli jest w naszym najdłuższym łańcuchu .
(src)="59"> Wat ik hier tekende is gewoon één keten .
(trg)="53"> To co narysowałem tu to po prostu łańcuch .
(src)="60"> Dus kunnen we deze proberen te benoemen .
(trg)="54"> Możemy od razu -- spróbujmy go nazwać .
(src)="61"> Hoeveel koolstoffen hebben we hier ?
(trg)="55"> Coż , ile węgli tutaj mamy ?
(src)="62"> We hebben 6 koolstoffen .
(trg)="56"> Cóż , mamy jeden , dwa , trzy , cztery , pięć , sześć węgli .
(src)="63"> Dus hebben we hex - als voorvoegsel .
(trg)="57"> Więc będziemy mieli heks - jako przedrostek .
(src)="64"> En dan om datgene wat erna komt te krijgen , kijk je of er dubbele bindingen aanwezig zijn . kijk je of er dubbele bindingen aanwezig zijn .
(trg)="58"> I żeby mieć , myślę , przyrostek do tego przedrostka , albo coś w rodzaju rdzenia , musimy zobaczyć czy są tu jakieś podwójne wiązania .
(src)="65"> En hier zijn geen dubbele bindingen .
(trg)="59"> I tutaj nie ma żadnych wiązań podwójnych .
(src)="66"> Als we geen dubbele bindingen hebben in de keten , hebben we te maken met een alkaan .
(trg)="60"> A jeśli nie mamy wiązań podwójnych w tym łańcuchu węglowym to mamy do czynienia z alkanem .
(src)="67"> Dit heet een alkaan , wat een algemene term is voor alle koolstofketens die geen dubbele bindingen of driedubbele bindingen hebben , alleen maar enkele bindingen .
(trg)="61"> To nazywamy alkanem , alkan to ogólny termin dla wszystkich łańcuchów węglowych , które nie mają wiązań podwójnych ani wiązań potrójnych , wszystkie wiązania są pojedyncze .
(src)="69"> Dus dit is hex - ,
(src)="70"> En dan zet er - aan van alkaan achter , omdat dit een alkaan is .
(src)="71"> En dan zet er - aan van alkaan achter , omdat dit een alkaan is .
(trg)="62"> W tej sytuacji , bierzemy heks - dla sześciu , więc to jest heks - , i następnie , ponieważ to jest alkan , dostaje końcówkę - an od alkan .
(src)="72"> Dus is dit hexaan .
(trg)="63"> Więc to jest heks , to jest heksan .
(src)="73"> Laten we er nog eentje doen .
(trg)="64"> Weźmy coś innego .
(src)="74"> Stel dat ik deze heb .
(trg)="65"> Powiedzmy , że narysuję to tu .
(src)="75"> Laat ik hem nog langer maken .
(trg)="66"> Narysuję -- zróbmy go trochę dłuższym .
(src)="76"> Stel dat ik deze keten heb .
(trg)="67"> Więc powiedzmy , że mam to tutaj .
(src)="77"> Hoeveel koolstoffen zijn er hier ?
(trg)="68"> Ile węgli mamy ?
(src)="78"> Het zijn 7 koolstoffen .
(trg)="69"> Mamy jeden , dwa , trzy , cztery , pięć , sześć , siedem węgli .
(src)="79"> Het zijn allemaal enkele bindingen , dus is het een alkaan .
(trg)="70"> Mają wszystkie wiązania pojedyncze , więc jest to alkan .
(src)="80"> Dus dit zijn 7 koolstoffen .
(trg)="71"> To będzie siedem węgli .
(src)="81"> Het is heptaan omdat we allemaal enkele bindingen hebben .
(trg)="72"> To jest heptam , bo ma wszystkie wiązania pojedyncze .
(src)="82"> Als de keten een ring vormt gebruiken we het voorvoegsel cyclo - .
(src)="83"> Als de keten een ring vormt gebruiken we het voorvoegsel cyclo - .
(trg)="73"> Teraz , możemy mieć łańcuch , albo możemy mieć pierścień , powiedzmy , że wstawiamy przedrostek cyklo - przed tym wszystkim .
(src)="84"> Ik zal laten zien waar ik het over heb .
(trg)="74"> Jeśli mam -- pokażę wam o czym mówię .
(src)="85"> Ik heb dus 5 koolstoffen .
(src)="86"> Ik heb dus 5 koolstoffen .
(trg)="75"> Jeśli mam pięć węgli , jeden , dwa , trzy , cztery , więc , jeden , dwa , trzy , cztery , pięć .
(src)="87"> Oké , dat zijn er 5 hier .
(trg)="76"> OK , więc tu jest 5 węgli .
(src)="88"> Ik heb 5 koolstoffen in de keten .
(trg)="77"> Mam jeden , dwa , trzy , cztery , pięć węgli w łańcuchu .
(src)="89"> Als ik gewoon een lange keten van 5 koolstoffen had , dan zou dit pentaan zijn .
(trg)="78"> Jeśli mam 5 węgli w łańcuchu , jak tu , to będzie to pentan .
(src)="90"> Maar nu heb ik 5 koolstoffen die een ring vormen , dus die teken ik even .
(trg)="79"> Ale jeśli mam pięć węgli i tworzą one pierścień narysuję to
(src)="91"> Dus het zijn weer 5 koolstoffen en nu vormen zij een ring .
(trg)="80"> Więc , mamy tu jeden , dwa , trzy , cztery , pięć węgli i tworzą one pierścień .
(src)="92"> Ik maak de tekening iets beter .
(trg)="81"> Narysuję to trochę lepiej .
(src)="93"> Wat ik eigenlijk teken is een vijfhoek .
(trg)="82"> Rysuję po prostu pentagon .
(src)="94"> Maar let op dat deze 5 koolstoffen heeft .
(trg)="83"> Ale zauważcie , że mamy tu pięć węgli .
(src)="95"> Ik teken hier een koolstof .
(trg)="84"> Mogę tu dorysować węgle .
(src)="96"> Nog meer koolstoffen .
(trg)="85"> Węgiel , węgiel , węgiel , węgiel , węgiel .
(src)="97"> En wat je niet ziet zijn de waterstoffen die eraan gebonden zijn .
(src)="98"> En wat je niet ziet zijn de waterstoffen die eraan gebonden zijn .
(trg)="86"> I jako powtórka , nie widzicie tu wodorów które są przyłączone tu
(src)="99"> Elk van deze heeft twee bindingen , dus moeten zij ook twee bindingen met iets anders , in dit geval waterstof .
(trg)="87"> Każdy w tych węgli tworze dwa wiązania , więc muszą być dwa wiązania z czymś innym
(src)="100"> Ik zal er hier een paar tekenen zodat je het kunt zien maar je merkt al dat het tekenen best wel rommelig wordt als je de waterstoffen tekent . maar je merkt al dat het tekenen best wel rommelig wordt als je de waterstoffen tekent . maar je merkt al dat het tekenen best wel rommelig wordt als je de waterstoffen tekent .
(trg)="88"> Narysuję tutaj dla powtórzenia , ale zauważycie bardzo szybko , że rysunek staje się strasznie chaotyczny kiedy dorysujecie 2 wodory przy każdym węglu .
(src)="101"> Het is dus wat omslachtig dus misschien moet ik het maar niet doen .
(trg)="89"> Trochę u wyżej -- może nie powinienem tego robić
(src)="102"> Maar daar heb je het .
(trg)="90"> No i jest .
(src)="103"> Het wordt dus heel rommelig als je de waterstoffen erbij tekent , dus het is beter aan te nemen dat ze er zijn .
(trg)="91"> Wyszedł jeden wielki chaos , kiedy dorysowałem wodory ,
(trg)="92"> lepiej więc po prostu założyć , że one tam są .
(src)="104"> Als we niet alle 4 bindingen tekenen zijn de andere twee bindingen altijd waterstof .
(src)="105"> Als we niet alle 4 bindingen tekenen zijn de andere twee bindingen altijd waterstof .
(trg)="93"> Jeśli nie narysuję wszystkich 4 wiązań od węgla , to pozostałe 2 to wiązania z wodorem .
(src)="106"> Dus hier zou je zeggen dat het een alkaan is omdat ik geen dubbele bindingen heb .
(trg)="94"> Możecie powiedzieć , OK , to jest alkan , bo nie ma tu wiązań podwójnych .
(src)="107"> Dit zijn allemaal enkele bindingen met koolstof .
(trg)="95"> Wszystkie te połączenia z węglem są pojedyncze .
(src)="108"> Ik heb 5 koolstoffen dus zou je zeggen dat het pentaan is , maar je moet nog een ding bedenken .
(trg)="96"> Mam 5 węgli , możecie powiedzieć , że to pentan , ale musicie pomyśleć o jeszcze jednej rzeczy .
(src)="109"> Het is een ring dus gebruiken we nog het voorvoegsel cyclo - .
(trg)="97"> To jest pierścień , więc dodajemy przedrostek cyklo - .
(src)="110"> Dus hier schrijven we cyclopentaan , omdat het een ring is .
(trg)="98"> Ponieważ jest to pierścień , piszemy cyklopentan .
(src)="112"> Ik zal het opsplitsen .
(trg)="99"> Rozłożę to na części .
(src)="113"> Dit vertelt ons dat we te maken hebben met een ring .
(trg)="100"> To mówi nam , że mamy do czynienia z pierścieniem .
(src)="114"> Je ziet de ring hier .
(trg)="101"> Widać , że to pierścień .