# nl/01UYb3f763Ul.xml.gz
# pl/01UYb3f763Ul.xml.gz
(src)="1"> Je denkt dat je veel weet over inheemse Amerikanen door populaire films , boeken en lessen op school , maar het blijkt dat veel van wat we denken te weten over inheemse Amerikaanse figuren niet helemaal juist is .
(trg)="1"> Myślicie , że wiecie dużo o rdzennych Amerykanach dzięki filmom , książkom ,
(trg)="2"> lekcjom w szkole , ale okazuje się , że wiele informacji o słynnych rdzennych Amerykanach nie jest do końca prawdą .
(src)="2"> Neem bijvoorbeeld Sacajewea .
(src)="3"> Je herinnert je waarschijnlijk een mooie Indiaanse vrouw die een exotisch leven leidde en diende als de alwetende gids voor de expeditie van Lewis en Clark , toch ?
(trg)="3"> Na przykład Sacajawea , pewnie pamiętacie ją jako piękną Indiankę , która wiodła egzotyczne życie , służąc jako mądra przewodniczka w słynnych ekspedycjach Lewisa i Clarka
(src)="4"> Maar , dat is niet helemaal hoe het gebeurde .
(trg)="4"> To nie było do końca tak .
(src)="5"> Er is niet veel bekend over Sacajawea 's jeugd , maar we weten wel dat ze geboren is in 1788 , in de Agaidika- stam in Lemhi Shoshone , wat nu Idaho is .
(trg)="5"> Niewiele wiemy o jej wczesnym dzieciństwie , wiemy że urodziła się w 1788 r . w plemieniu Agaidika należącym do Szoszonów Lemhi , w dzisiejszym Idaho .
(src)="6"> In 1800 , toen ze ongeveer 12 jaar was , werden Sacajewea en enkele andere meisjes ontvoerd door een groep Hidatsa- Indianen .
(trg)="6"> W 1800 roku , kiedy miała 12 lat ,
(trg)="7"> Sacajawea wraz z kilkoma dziewczynkami została porwana przez Indian Hidatsa .
(src)="7"> Ze werd als gevangene meegenomen naar een Hidatsa- dorp , tegenwoordig Noord- Dakota .
(trg)="8"> Zabrano ją i więziono w wiosce Hidatsów , w obecnej Północnej Dakocie .
(src)="8"> Toen werd ze verkocht aan een Frans- Canadese pelsjager ,
(src)="9"> Toussaint Charbonneau .
(trg)="9"> Potem sprzedali ją traperowi z francuskiej Kanady , który nazywał się Toussaint Charbonneau .
(src)="10"> Binnen ongeveer een jaar werd ze zwanger van haar eerste kind .
(trg)="10"> W ciągu roku nosiła już jego pierwsze dziecko .
(src)="11"> Spoedig nadat ze zwanger werd , arriveerde het ontdekkingskorps vlakbij de Hidatsa- dorpen .
(trg)="11"> Wkrótce po tym Korpus Odkrywców pojawił się niedaleko wiosek Hidatsa .
(src)="12"> De leiders Meriwether Lewis en William Clark bouwden daar het Fort Mandan en begonnen mensen te interviewen die hen zouden kunnen helpen op hun gevaarlijke expeditie .
(trg)="12"> Kapitanowie Meriwether Lewis i William Clark zbudowali tam Fort Mandan i zaczęli szukać przewodników na niebezpieczne ekspedycje .
(src)="13"> Ze kwamen overeen om Sacajewea 's man , Charbonneau , in te huren met dien verstande dat zijn lieflijke vrouw mee zou gaan als tolk .
(trg)="13"> Zatrudnili męża Sacajawei , Charbonneau , pod warunkiem , że jego śliczna żona pojedzie także jako tłumaczka .
(src)="14"> Ze bedachten dat haar aanwezigheid onderweg zou kunnen helpen bij ontmoetingen met inheemse stammen .
(trg)="14"> Mieli nadzieję , że sama jej obecność pomoże przy kontaktach z miejscowymi plemionami .
(src)="15"> Zoals Clark in zijn dagboek vermeldde :
(trg)="15"> Jak pisał Clark w swoim dzienniku ,
(src)="16"> " Een vrouw in gezelschap van mannen is een teken van vrede . "
(trg)="16"> " Kobieta przy grupie mężczyzn jest jak symbol pokoju " .
(src)="17"> Niet lang daarna gaf Sacajewea het leven aan een jongetje :
(src)="18"> Jean Baptiste Charbonneau .
(trg)="17"> Wkrótce potem Sacajawea urodziła chłopczyka , któremu dali imię Jean Baptiste Charbonneau .
(src)="19"> Clark noemde hem Pompy .
(trg)="18"> Clark nazywał go Pompy .
(src)="20"> Ze droeg Pompy met een band vastgebonden op haar rug terwijl de expeditie doorging .
(trg)="19"> Sacajawea nosiła go przytroczonego do pleców kontynuując drogę z Korpusem Odkrywców .
(src)="21"> Naast het interpreteren van de taal , bij ontmoetingen met Indianen , had Sacajewea meer taken als lid van de expeditie : graven naar wortels , eetbare planten verzamelen en bessen plukken .
(trg)="20"> Oprócz tłumaczenia podczas spotkań z Indianami , do jej zadań jako członka Korpusu należało zbieranie korzonków , jadalnych roślin i jagód .
(src)="22"> In 1805 kapseisde de boot waar ze op voeren .
(trg)="21"> W 1805 r . łódź , którą płynęli , wywróciła się .
(src)="23"> Ze dook het water in en redde alle belangrijke papieren en benodigdheden die anders verloren waren gegaan , inclusief de dagboeken en opnames van Lewis en Clark .
(trg)="22"> Dziewczyna skoczyła do wody , ratując ważne dokumenty i zapasy .
(trg)="23"> Gdyby nie ona , byłyby stracone , w tym dzienniki i zapiski Lewisa i Clarka .
(src)="24"> Later dat jaar gingen kapitein Lewis en drie mannen 100 kilometer verder dan de hoofdgroep op verkenning en ze staken de ´Contintental Divide´ over .
(trg)="24"> Później kapitan Lewis z trzema mężczyznami wyruszyli na zwiad 75 mil przed ekspedycję , przekraczając zlewisko Ameryki .
(src)="25"> De volgende dag kwamen ze een groep Shoshonen tegen .
(trg)="25"> Następnego dnia spotkali grupę Szoszonów .
(src)="26"> Ze bleken niet alleen van dezelfde stam te zijn als Sacajewea , maar hun leider , Chief Cameahwait , bleek haar bloedeigen broer te zijn .
(trg)="26"> Nie tylko byli z plemienia Sacajawei , ale ich wódz , Cameahwait , okazał się jej rodzonym bratem .
(src)="27"> Na een scheiding van vijf jaar , sinds haar ontvoering als jong meisje , was de reünie van Sacajewea en Cameahwait emotioneel .
(trg)="27"> Po pięciu latach rozłąki kiedy porwano ją jako młodą dziewczynę ,
(trg)="28"> Sacajawea i Cameahwait ponownie się spotkali .
(src)="28"> Helaas moest ze haar geliefde broer al snel vaarwel zeggen en haar reis voortzetten .
(trg)="29"> Niestety , musiała się szybko pożegnać z ukochanym bratem i wyruszyć w dalszą drogę .
(src)="29"> Op een gegeven moment werd de expeditie zo moeilijk en ijskoud dat de groep kaarsen at om te overleven .
(trg)="30"> Gdy nastał mróz , grupa musiała żywić się świecami .
(src)="30"> Toen de temperatuur eindelijk wat dragelijker werd , vond , graafde en kookte Sacajewea wortels om de groep weer op krachten te laten komen .
(trg)="31"> Kiedy temperatury stały się bardziej znośne ,
(trg)="32"> Sacajawea znalazła i ugotowała korzonki , dzięki czemu grupa mogła odzyskać siły .
(src)="31"> Op de terugreis kwamen ze een Indiaan tegen die een prachtig bontgewaad droeg .
(trg)="33"> Podczas powrotu spotkali Indian w pięknych futrzanych płaszczach .
(src)="32"> Lewis en Clark wilde het gewaad als cadeau aan Thomas Jefferson geven , maar ze hadden niets om tegen te ruilen .
(trg)="34"> Lewis i Clark chcieli dostać jeden , by dać w prezencie Thomasowi Jeffersonowi , ale nie mieli się za co wymienić .
(src)="33"> Sacajewea was bereid om haar kostbaarste bezit te ruilen voor het bont : haar kralen gordel .
(trg)="35"> Sacajawea złagodziła się oddać swój najdroższy skarb , ozdobiony paciorkami pas w zamian za futro .
(src)="34"> Iets meer dan 2 jaar na het begin van de expeditie was het eindelijk voorbij en eindigde in St .
(trg)="36"> Nieco ponad dwa lata od wyruszenia , ich podróż wreszcie skończyła się w St .
(trg)="37"> Louis . ich podróż wreszcie skończyła się w St .
(src)="35"> Louis .
(trg)="38"> Louis .
(src)="36"> Vandaag leren we op school dat Sacajewea een heldin was , maar haar leven was zoals het leven van bijna iedereen veel ingewikkelder dan de meeste geschiedenisboeken soms beweren .
(trg)="39"> Dziś uczymy się o Sacajawei w szkole jako o heroicznej bohaterce , ale jej życie , podobnie jak innych , było znacznie bardziej skomplikowane niż piszą o tym podręczniki do historii .
# nl/01fktUkl0vx8.xml.gz
# pl/01fktUkl0vx8.xml.gz
(src)="1"> we willen 65 met 1 vermenigvuldigen .
(trg)="1"> W tym przykładzie mamy pomnożyć 65 razy 1 .
(src)="2"> Dus we moet 65 vermenigvuldigen , en we zouden het kunnen schrijven als een " keer " teken , of we zouden het kunnen schrijven als een punt maar het betekent 65 keer 1 en er zijn twee manieren om dit te intepreteren . je zou kunnen zeggen :
(trg)="2"> Dosłownie potrzebujemy pomnożyć 65 - możemy zapisać to , że to jest znak razy w ten sposób albo możemy to zapisać jako kropka w ten sposób - ale to znaczy 65 razy 1 .
(trg)="3"> I są dwa sposoby interpretowania tego .
(src)="3"> 65 één keer of je zou kunnen zeggen : het nummer één 65 keer , alles bij elkaar opgeteld .
(trg)="4"> Możecie spojrzeć na to jako na jedną liczbę 65 albo możecie to ująć jako liczba 1 65 razy , i wszystkie dodane .
(src)="4"> Maar hoe dan ook , als je één 65 hebt , dan is dit letterlijk gelijk aan 65 iets keer 1 is gelijk aan dat iets . wat het ook is . wat dit ook is , keer 1 is gelijk aan dat zelfde . als je hier één of ander symbool hebt keer 1
(trg)="5"> Ale w każdym przypadku , jeśli macie jedno 65 , to dosłownie to będzie 65 .
(trg)="6"> Cokolwiek razy 1 będzie równało się to cokolwiek , cokolwiek to jest .
(trg)="7"> To razy 1 będzie ponownie tym samym .
(src)="5"> dan is dat gelijk aan dat zelfde symbool dus als ik 3 keer 1 heb dan is dat gelijk aan 3 . als ik 5 keer 1 heb , dan is dat 5 , omdat dit letterlijk zegt :
(trg)="8"> Jeśli mam tutaj swego rodzaju puste miejsce razy 1 , i mogę zapisać to jako symbol razy razy 1 , to wtedy wynik będzie dokładnie ten sam jak to nasze puste miejsce . to wtedy wynik będzie dokładnie ten sam jak to nasze puste miejsce .
(trg)="9"> Tak więc , jeśli mam 3 razy 1 , to będzie 3 .
(trg)="10"> Jeśli mam 5 razy 1 , otrzymamy 5 , ponieważ dosłownie wszystko to jest dosłownie mówiąc 5 razy .
(src)="6"> 5 één keer . als ik dus , laten we zeggen , 157 keer 1 doe , dan is dat 157
(trg)="11"> Jeśli tu wstawię - nie wiem - 157 razy 1 to będzie 157 .
(src)="7"> Ik denk dat je het nu wel begrijpt .
(trg)="12"> Myślę , że rozumiecię idę tego zagadnienia .
# nl/01pVrBLaWlBr.xml.gz
# pl/01pVrBLaWlBr.xml.gz
(src)="1"> Nederlandse 17e eeuwse taferelen van het dagelijks leven zijn niet bepaald subtiel .
(trg)="1"> Nie ma nic szczególnego w siedemnastowiecznym holenderskim malarstwie rodzajowym .
(src)="2"> De scenes vaak platvloers en ondubbelzinnig
(trg)="2"> Zwykle pokazuje się sceny bardzo rubaszne i bardzo wyraziste .
(src)="3"> Er is echter een uitzondering : de schlderijen van Jan Vermeer zijn vaak raadsels en doen hele verhalen vermoeden .
(trg)="3"> Jednakże jest wyjątek : obrazy Jana Vermeera są często zagadkowe , coś nam sugerują bądź opowiadają .
(src)="4"> In dit schilderij is het in elk geval zo dat we niet precies weten wat er te gebeuren staat .
(trg)="4"> Tak jest też w przypadku tego obrazu , nie jesteśmy do końca pewni co przekazuje .
(src)="5"> We zien een man die zijn hoed en overjas nog aan heeft .
(trg)="5"> Widzimy mężczyznę , który wciąż jest ubrany w wierzchni płaszcz i nosi kapelusz .
(src)="6"> Hij staat naast een tafel met een mooi tafelkleed erop en zijn hand rust op een wijnkaraf .
(trg)="6"> Stoi za stołem , który jest przykryty przepięknym kobiercem , a w ręku dzierży karafkę .
(src)="7"> Het lijkt alsof hij op het punt staat het glas van de vrouw bij te vullen .
(trg)="7"> Wydaje się , że za chwilę napełni kieliszek młodej kobiety .
(src)="8"> Ze heeft het glas bij haar mond en neemt de laatste slok .
(trg)="8"> Kobieta trzyma kieliszek przy ustach i właśnie kończy pić .
(src)="9"> En hij lijkt vol ongeduld te wachten tot hij haar nog een glas in kan schenken , alsof het doel van de hele ontmoeting is om haar dronken te voeren .
(trg)="9"> Mężczyzna jest niecierpliwy , chce wlać jej kolejny kieliszek , jakby zamierzał ją upić .
(src)="10"> Maar tegenover haar , in het raam dat open staat , zien we in het glas in lood een verbeelding van matigheid en ingetogenheid , als het ware een opdracht om zich in acht te nemen .
(trg)="10"> Na wprost kobiety znajduje się uchylone okno , w którym możemy zobaczyć witraż przedstawiający personifikację umiarkowania , które może być wskazówką dla kobiety .
(src)="11"> En dus gaat het in het schilderij om mogelijkheden .
(src)="12"> Het gaat om haar keuze .
(trg)="11"> Obraz pokazuje zatem możliwość wyboru kobiety , a mężczyzna , którego twarz ukryta jest w cieniu kapelusza , wydaje się być złowrogi .
(src)="13"> En de man wiens hoed een schaduw over zijn gezicht werpt , is een beetje sinister .
(src)="14"> Er lijkt een afstand tussen de twee te zijn .
(src)="15"> Alsof ze niet zo heel erg vertrouwd met elkaar zijn .
(trg)="12"> Odległość pomiędzy dwiema postaciami wskazuje , że nie są one sobie zbyt bliskie , aż zastanawiam się , czy wino nie ma zmienić tego stanu .
(src)="17"> Een van de redenen dat we niet kunnen zien wat er in hen omgaat is dat de man in de schaduw staat en we nauwelijks zijn ogen kunnen zien .
(src)="18"> De ogen van de vrouw zijn verborgen achter het schitterende glas .
(trg)="13"> Jednym z powodów , dla których nie jest to jednak romans jest to , że mężczyzna znajduje się w cieniu i ledwo widziemy jego oczy , a oczy kobiety zasłania kieliszek z delikatnego szkła , który trzyma przy twarzy .
(src)="19"> Ze kan niet praten , ze drinkt .
(src)="20"> En ze kan niet voorbij het glas kijken .
(src)="21"> Althans , dat kunnen wij niet zien .
(trg)="14"> Kobieta pije ; nie może mówić , nie może nawet widzieć przez szkło .
(src)="22"> En toch lijkt die glans over
(trg)="15"> Światło odbija się w kieliszku dokładnie w miejscu oczu kobiety .
(trg)="16"> To obraz z wczesnej twórczości Vermeera , jednak już możemy dostrzec fascynację artysty miękkim światłem .
(trg)="17"> Popatrz , w jaki sposób światło przenika pokój i przechodzi przez niebieskie zasłony , i z jakim smakiem malarz stworzył kolorystykę tylnej ściany i innych przedmiotów w pokoju .
# nl/03Vw1W5iAIN4.xml.gz
# pl/03Vw1W5iAIN4.xml.gz
(src)="1"> We moeten de limiet evalueren , als x naar oneindig gaat , van 4 x - kwadraat minus 5x , gedeeld door 1 minus 3 x- kwadraat .
(trg)="1"> Mamy znaleźć granicę przy x dążącym do nieskończoności z 4x do kwadratu minus 5x , i to wszystko przez 1 minus 3x do kwadratu .
(src)="2"> Oneiding is een vreem soort getal .
(trg)="2"> Nieskończoność to dość dziwna liczba .
(src)="3"> Je kunt niet zomaar oneiding invullen en kijken wat er gebeurt .
(trg)="3"> Nie możemy po prostu jej wstawić i zobaczyć , co się stanie .
(src)="4"> Maar als je deze limiet wilt evalueren , wat je wilt proberen om deze limiet te evalueren -- als je de limiet wilt vinden als deze teller oneindig nadert , dan vul je hele grote getallen in , en zul je zien dat deze oneindig nadert .
(trg)="4"> Ale jeśli chcemy obliczyć tę granicę to możemy spróbować , jeśli chcemy poznać granicę przy tym
(trg)="5"> liczniku dążącym do nieskończoności , podstawić naprawdę duże liczby i zobaczymy , że to wyrażenie zbiega do nieskończoności .
(src)="5"> Dat de teller oneindig nadert als x oneindig nadert
(trg)="6"> Że licznik zbliża się do nieskończoności dla x dążącego do nieskończoności .
(src)="6"> En als je hele grote getallen in de deler invult , dan zul je zien dat deze ook -- wel , niet helemaal oneindig nadert .
(trg)="7"> A jeśli podstawimy naprawdę duże liczby do mianownika , zobaczymy , że także , no może nie do końca nieskończoność .
(src)="7"> 3 x- kwadraat zal oneindig naderen , maar we trekken het af .
(trg)="8"> 3x do kwadratu dąży do nieskończoności , ale my to odejmujemy .
(src)="9"> Als je oneindig aftrekt van een niet- oneindig getal , dan zal het minus oneindig zijn
(trg)="9"> Jeśli odejmiemy nieskończoność od skończonej liczby , otrzymamy minus nieskończoność .
(src)="10"> Als je het dus bij benadering evalueert bij oneindig , de teller zou positief oneindig worden .
(src)="11"> De deler zou minus oneindig worden .
(trg)="10"> Jeśli chcielibyśmy po prostu to oszacować w nieskończoności , w liczniku dostalibyśmy plus nieskończoność , a w mianowniku minus nieskończoność .
(src)="12"> Ik schrijf het dus als volgt .
(trg)="11"> Napiszę to w ten sposób .
(src)="13"> Minus oneindig .
(trg)="12"> Minus nieskończoność .
(src)="14"> En dat is een van de onbepaalde vormen waarbij de Regel van l' Hopital kan worden toegepast .
(trg)="13"> I to jest jedna z nieokreślonych postaci , do których można zastosować regułę de l' Hospitala .
(src)="15"> En je vraagt je zeker af :
(src)="16"> Hé Sal , waarom gebruiken we überhaupt de Regel van l' Hopital ?
(trg)="14"> Wy pewnie powiecie - hej , Sal , dlaczego my w ogóle używamy reguły de l' Hospitala ?
(src)="17"> Ik kan dit doen zonder de Regel van l' Hopital .
(trg)="15"> Wiemy jak to zrobić bez reguły de l' Hospitala .
(src)="18"> En dat kun je ook , of zou je moeten doen .
(trg)="16"> Pewnie umiecie to zrobić , albo przynajmniej powinniście .
(src)="19"> Dat zullen we ook spoedig doen .
(trg)="17"> Dojdziemy do tego za sekundę .
(src)="20"> Maar ik wilde je laten zien dat de Regel van l' Hopital ook werkt voor dit type problemen en ik wilde je graag een voorbeeld laten zien dat een , oneindig gedeeld door minus óf plus oneindig , onbepaalde vorm had .
(trg)="18"> Ale chciałem Wam pokazać , że reguła de l' Hospitala działa także w przypadku tego typu problemów i tak naprawdę chciałem pokazać Wam przykład , w którym mielibyśmy wyrażenie nieokreślone postaci nieskończoność przez minus lub plus nieskończoność .
(src)="21"> Maar laten we de Regel van l' Hopital hier toepassen .
(trg)="19"> Zastosujmy tutaj regułę de l' Hospitala .
(src)="22"> Dus als deze limiet bestaat , of als de limiet van hun afgeleiden bestaat , dan is deze limiet gelijk aan de limiet , als x oneindig nadert in de afgeleide van de teller .
(trg)="20"> Jeśli ta granica istnieje , lub jeśli granica ich pochodnych istnieje , to ta granica będzie równała się granicy przy x dążącym do nieskończoności z pochodnej licznika .
(src)="23"> Dus de afgeleide van de teller is -- de afgeleide van 4 x- kwadraat minus 5x is 8x minus 5 , gedeeld door -- de afgeleide van de noemer is , wel , de afgeleide van 1 is 0 .
(trg)="21"> Pochodna licznika wynosi , pochodna z 4x do kwadratu to 8x minus 5 przez pochodną mianownika , cóż , pochodna 1 to 0 .
(src)="24"> De afgeleide van minus 3 x- kwadraat is minus 6x
(trg)="22"> Pochodna minus 3x do kwadratu to minus 6x .
(src)="25"> En nogmaals , als je evalueert op oneindig , dan zal de teller oneindig gaan naderen .
(trg)="23"> I jeszcze raz , jeśli oszacujemy wartość w nieskończoności ,
(trg)="24"> licznik będzie dążył do nieskończoności .
(src)="26"> En de teller nadert minus oneindig minus 6 keer oneindig is minus oneindig .
(trg)="25"> A mianownik do minus nieskończoności .
(trg)="26"> Minus 6 razy nieskończoność to minus nieskończoność .
(src)="27"> Dus dit is minus oneindig .
(trg)="27"> Tak więc to jest minus nieskończoność .
(src)="28"> Dus laten we de regel van l' Hopital nogmaals toepassen .
(trg)="28"> Ponownie zastosujmy regułę de l' Hospitala .