# is/0Ri6knbcAylb.xml.gz
# sk/0Ri6knbcAylb.xml.gz
(src)="1"> Þegar þú hefur bara 21 mínútu til að tala þá virðast 2 milljón ára vera virkilega langur tími .
(trg)="1"> Keď máte na prezentáciu 21 minút , dva milióny rokov sú popri tom ako večnosť .
(src)="2"> En í þróunarsögunni eru 2 milljón ár ekkert .
(trg)="2"> Z pohľadu evolúcie sú však 2 milióny rokov ničím .
(src)="3"> Samt , á 2 milljónum ára , tókst mannheilanum að næstum þrefaldast í massa , sem byrjaði sem 600 gramma heili forfeðra okkar , Hæfimönnunum , og er orðinn að næstum 1500 gramma kjöthleifinum sem allir hafa milli eyrna sinna í dag .
(trg)="3"> Za tento " okamih " sa však ľudskému mozgu podarilo takmer strojnásobiť svoju veľkosť . z polkilového mozgu nášho predka Habilisa na takmer kilo a pol toho , čo máme medzi ušami dnes .
(src)="4"> Hvað er það við stóran heila sem náttúran var svo áköf að láta okkur öll hafa slíkann ?
(trg)="4"> Prečo príroda tak veľmi chcela , aby mal každý z nás veľký mozog ?
(src)="5"> Nú , það kemur í ljós að þegar heilinn þrefaldast í stærð , verða þeir ekki bara þrefalt stærri , þeir öðlast nýja byggingu .
(trg)="5"> Keď je mozog trikrát väčší , nie je to len nafúknutý objem .
(trg)="6"> Vytvárajú sa nové štruktúry .
(src)="6"> Og ein af aðalástæðum fyrir því að heilinn okkar varð svona stór er að hann fékk nýjann hluta sem kallast ennisblað .
(src)="7"> Og sérstaklega , hluti heilans sem kallast heilabörkur .
(trg)="7"> Náš mozog vyrástol aj vďaka tomu , že pribudla nová časť , ktorá sa nazýva čelný lalok .
(src)="8"> Hvað gerir heilabörkurinn eiginlega fyrir þig sem ætti að réttlæta algjöra hönnunarbreytingu á mennsku höfuðkúpunni á augnabliki í þróunarsögunni ?
(trg)="8"> A z nej najmä časť nazývaná prefrontálna kôra .
(trg)="9"> Čo také robí prefrontálna kôra , že evolúcii stojí za kompletnú generálku ľudskej lebky ?
(src)="9"> Jú , það leiðir í ljós að heilabörkurinn gerir helling af hlutum , en einn af mikilvægustu hlutunum sem hann gerir er að hann er reynslu hermir
(trg)="10"> Prefrontálna kôra dokáže množstvo vecí , ale v jednom skutočne vyniká .
(trg)="11"> Je to náš simulátor zážitkov .
(src)="10"> Flughermar æfa í flughermum svo að þeir þurfi ekki að gera raunveruleg mistök í flugvélum .
(trg)="12"> Pilot sa učí lietať na leteckom simulátore , aby nespravil chybu , keď sedí v skutočnom lietadle .
(src)="11"> Manneskjur hafa þessa stórkostlegu aðlögun að þeir geta raunverulega upplifað reynslu í hausnum á sér áður en þær reyna þær í alvöru heiminum .
(trg)="13"> Ľudské bytosti majú úžasnú schopnosť skutočne prežiť veci v hlave ešte predtým , ako si ich vyskúšajú naživo .
(src)="12"> Þetta er bragð sem engir forfeður okkar gátu gert , og ekkert annað dýr getur gert í líkingu við það sem við getum .
(trg)="14"> Toto je trik , ktorý nedokázal žiadny z našich predchodcov , v ktorom sa nám nevyrovná žiadne iné zviera .
(src)="13"> Þetta er stórkostleg aðlögun .
(trg)="15"> Nádherná adaptácia .
(src)="14"> Þetta er alveg í líkingu við griptæka þumalinn og að standa upprétt og tungumál sem einn af hlutunum sem kom okkar tegund úr trjánum og inn í verslunarkjarnana .
(trg)="16"> Spolu s protistojným palcom , vzpriamenou postavou a jazykom nás tento trik dostal zo stromov až do nákupných centier .
(src)="15"> Nú - ( hlátur ) - þið hafið öll gert þetta .
(src)="16"> Ég meina , þið vitið ,
(trg)="17"> Všetci z vás si to už vyskúšali .
(src)="17"> Ben og Jerry hafa aldrei búið til lifur og lauk ís .
(trg)="18"> Zmrzlinári nepredávajú cibuľovo- pečeňovú zmrzlinu .
(src)="18"> Það er ekki af því að þeir hrærðu það saman , smökkuðu og sögðu :
(src)="19"> " Ojj . "
(trg)="19"> Nie preto , že by ju pripravili , ochutnali a povedali " blé " .
(src)="20"> Það er vegna þess , að án þess að fara úr sætinu ykkar , hafið þig hermt eftir bragðinu sem kæmi og sagt ojj áður en þið búið ísinn til .
(trg)="20"> Ale preto , že aj bez reálnej skúsenosti dokážete nasimulovať jej chuť a povedať " fuj " skôr , ako sa pustíte do jej výroby .
(src)="21"> Látum nú sjá hversu vel reynslu hermirinn ykkar virkar .
(trg)="21"> Pozrime sa na to , ako váš simulátor zážitkov funguje .
(src)="22"> Gerum bara stutta greiningu áður en ég held áfram með restina af fyrirlestrinum .
(trg)="22"> Kým prejdem ďalej , spravme si rýchly test .
(src)="23"> Hér eru tvær mismunandi framtíðir sem ég býð ykkur að íhuga , og þið getið reynt að herma þær sagt mér hvora þið mynduð frekar kjósa .
(trg)="23"> Predstavte si dva rôzne scenáre vašej budúcnosti , nasimulujte si ich v hlave a povedzte mi , ktorú verziu by ste si vybrali .
(src)="24"> Ein er að vinna í lottóinu .
(src)="25"> Það er um 314 milljón dollarar .
(trg)="24"> Prvá je , že vyhráte lotériu .
(src)="26"> Hin framtíðin er að lamast fyrir neðan mitti .
(trg)="25"> 314 miliónov dolárov .
(trg)="26"> Druhá , že zostanete na vozíčku .
(src)="27"> Nú , hugsið ykkur um í smástund .
(trg)="27"> Dám vám chvíľku na rozmyslenie .
(src)="28"> Ykkur finnst trúlega að þið þurfið ekki smástund til að hugsa ykkur um .
(trg)="28"> Asi ju ani nepotrebujete , čo ?
(src)="29"> Merkilegt nokk , þá eru til gögn um þessa tvo hópa , gögn um hve hamingjusamir þeir eru .
(trg)="29"> Zaujímavé je , že o týchto dvoch skupinách ľudí máme dáta , dáta o tom , akí sú šťastní .
(src)="30"> Og það er nákvæmlega eins og þið bjuggust við , er það ekki ?
(trg)="30"> Toto je presne to , čo ste očakávali , nie ?
(src)="31"> En þetta eru ekki gögning .
(trg)="31"> Toto ale nie sú správne údaje .
(src)="32"> Ég bjó þessi til !
(trg)="32"> Vymyslel som si ich !
(src)="33"> Þetta eru gögnin .
(trg)="33"> Tieto sú správne .
(src)="34"> Þið félluð í skyndiprófinu , og þið eru vart komin fimm mínútur inn í fyrirlesturinn .
(trg)="34"> Neprešli ste kvízom a to ešte neuplynulo ani päť minút z prednášky .
(src)="35"> Af því að staðreyndin er sú að ári eftir að hafa misst máttinn í fótunum , og ári eftir að hafa unnið í lottóinu , eru lottóvinningshafar og fólk sem er lamað fyrir neðan mitti , jafn hamingjusöm með líf sitt .
(trg)="35"> Faktom je , že po roku od úrazu a rok od výhry v športke , vozíčkari sú na tom so šťastím rovnako ako výhercovia .
(src)="36"> Nú , ekki líða of illa yfir því að hafa fallið í fyrsta skyndiprófinu , af því að allir falla á öllum skyndiprófunum alltaf .
(trg)="36"> Nič si nerobte z toho , že ste kvíz neprešli , pretože nikto žiadne kvízy nikdy neprechádza .
(src)="37"> Rannsóknin sem að rannsóknarstofan mín hefur verið að gera , sem hagfræðingar og sálfræðingar í kringum hnöttinn hafa verið að gera , hefur sýnt okkur eitthvað sem að okkur brá við að vita .
(trg)="37"> Výskum , ktorý robíme v našom laboratóriu , a výskumy , ktoré robili ekonómovia a psychológovia po celej krajine nám ukázali čosi prekvapujúce .
(src)="38"> Eitthvað sem að við köllum árekstrar hlutdrægni , sem að er tilhneigingin fyrir herminn að vinna illa .
(trg)="38"> Nazývame to zlým odhadom dôležitosti , ktorý je dôvodom , prečo náš simulátor nepracuje správne .
(src)="39"> Til að hermirinn geti látið þig trúa að mismunandi niðurstöður eru meira mismunandi en þær eru í raun og veru .
(trg)="39"> Simulátor nás nechá veriť v iné výsledky , ako skutočne prídu .
(src)="40"> Frá vettvangs rannsóknum til rannsókna á tilraunastofum , sjáum við að vinna eða tapa kosningum , eignast að tapa rómantískum maka , að fá eða ekki fá stöðuhækkun , ná eða falla á framhaldsskóla prófunum , þegar allt kemur til alls , hafa þessi atriði minni áhrif , minni ákafa og miklu minni endingu en fólk hefði haldið að þau hefðu .
(trg)="40"> Laboratórne testy aj prieskumy priamo v teréne ukazujú , že nezáleží na tom , či vyhráme , alebo prehráme voľby , získame alebo stratíme lásku , povýšia nás alebo nie , či spravíme skúšku , alebo z nej vyletíme .
(trg)="41"> Každá z týchto situácií má na nás oveľa menší vplyv a trvá kratšie ako očakávame .
(src)="41"> I raun , hefur nýleg rannsókn - þetta sló mig næstum í gólfið - nýleg rannsókn sýnir hvernig stór lífs áföll hafa áhrif á fólk gefur til kynna að if það hefði gerst fyrir þrem mánuðum síðan , aðeins með örfáum undantekningum , höfðu þau engin áhrif nokkrunvegin á hamingju þína .
(trg)="42"> Nedávna štúdia ma takmer priklincovala k zemi .
(trg)="43"> Výskum naznačuje , že trauma , ktorou ľudia prešli pred viac ako tromi mesiacmi nemá - až na málo výnimiek - na naše šťastie takmer žiadny vplyv .
(src)="42"> Af hverju ?
(trg)="44"> Prečo ?
(src)="43"> Af því að hamingja getur verið mynduð ( búin til )
(trg)="45"> Šťastie si vieme vyrobiť .
(src)="44"> Sir Thomas Brown skrifaði árið 1642 , " Ég er hamingjusamasti núlifandi maður .
(trg)="46"> Sir Thomas Brown napísal v roku 1642 :
(trg)="47"> " Som najšťastnejší muž na svete .
(src)="45"> Ég hef það í mér sem að getur breytt fátækt í ríkidóm , mótlæti í farsæld
(trg)="48"> Mám schopnosť premeniť chudobu na bohatstvo , nešťastie na blahobyt .
(src)="46"> Ég er meira ósærandi en Akkíles ; örlög hafa engan stað til að slá mig . "
(trg)="49"> Vydržím viac ako Achiles ; osud ma nemá ako zraniť . "
(src)="47"> Hverskonar stórmerkilega vélbúnað hefur þessi maður í hausnum á sér ?
(trg)="50"> Aký úžasný mechanizmus má tento chlapík v hlave ?
(src)="48"> Jú , það kemur í ljós að það er nákvæmlega sami stórmerkilegi vélbúnaðurinn sem við höfum öll .
(trg)="51"> Presne taký istý , ako každý z nás .
(src)="49"> Mannskepnan hefur eitthvað sem að við gætum litið á sem sálrænt ónæmiskerfi .
(trg)="52"> Ľudské bytosti v sebe majú niečo ako psychologický imunitný systém .
(src)="50"> Kerfi af hugsana ferlum , aðallega ómeðvituðum hugsanaferlum , sem hjálpa þeim að breyta því hvernig þau sjá heiminn , svo að þeim líði betur með heiminn sem að þau finna sig í.
(trg)="53"> Systém rozumových procesov , najmä nevedomých , ktoré nám pomáhajú meniť pohľad na svet , aby sme sa cítili lepšie vo svete , v ktorom sa nachádzame .
(src)="51"> Eins og Sir Thomas , þá hafið þið þessa vél .
(trg)="54"> Aj vy v sebe máte tento prístroj , tak ako Sir Thomas .
(src)="52"> Ólíkt Sir Thomas , þá virðist sem þið ekki vita af því .
(trg)="55"> Narozdiel od Sira Thomasa však o tom asi neviete .
(src)="53"> Við búum til hamingju , en við höldum að hamingja sé eitthvað sem að maður finnur .
(trg)="56"> Dokážeme si pre seba šťastie vyrobiť , ale myslíme si , že ho treba hľadať .
(src)="54"> Nú , þú þarft ekki mig til að gefa ykkur of mörg dæmi um fólk sem að býr til hamingju , grunar mig .
(trg)="57"> Myslím , že vám nebudem musieť ukázať príliš veľa príkladov
(src)="55"> Ég ætla samt að sýna ykkur nokkrar reynslysögur sem sönnun , maður þarf ekki að líta langt til að finna sannanir .
(trg)="58"> Hoci vám ukážem množstvo experimentálnych dôkazov , po skutočné dôkazy nikto z vás nemusí chodiť ďaleko .
(src)="56"> Til að skora á sjálfan mig , úr því ég segi þetta annað slagið í fyrirlestrum , tók ég afrit af New York Times og reyndi að finna nokkru tilvik af fólki sem að býr til hamingju .
(trg)="59"> Raz za čas si na prednáškach skúšam takúto hru : vezmem si výtlačok New York Times a snažím sa nájsť príklady ľudí , ktorí si vyrábajú šťastie .
(src)="57"> Og hér eru þrír náungar sem búa til hamingju .
(trg)="60"> A tu sú traja chlapíci .
(src)="58"> " Ég er miklu betur settur líkamlega , fjárhagslega , tifinningalega , andlega og á næstum allann annan máta . " " Ég sé ekki eftir neinu eina einustu mínútu .
(trg)="61"> " Som na tom oveľa lepšie fyzicky , finančne , psychicky a takmer vo všetkých ostatných ohľadoch . "
(trg)="62"> " Neľutujem ani minútu .
(src)="59"> Þetta var stórfengleg lífreynsla . " " Ég trúi því að allt hafi farið á besta veg . "
(trg)="63"> Bol to vynikajúci zážitok . "
(trg)="64"> " Verím , že to skončilo najlepšie , ako mohlo . "
(src)="60"> Hverjar eru þessar persónur sem eru svona svakalega ánægðar ?
(trg)="65"> Kto sú títo neskutočne šťastní ľudia ?
(src)="61"> Jú , fyrsti var Jim Wright .
(trg)="66"> Prvý je Jim Wright .
(src)="62"> Sum ykkar ery nógu gömul til að muna : hann var formaður Hús Fulltrúanna og hann sagði af sér með ósóma þegar þessi ungi repúblíkani sem heitir Newt Gingrich uppgvötaði skuggalega bóka útgáfusamning sem hann hafði gert .
(trg)="67"> Niektorí z vás si ho možno pamätajú ako predsedu Snemovne reprezentantov , ktorý odstúpil , keď mladý republikán Newt Gingrich vytiahol na svetlo sveta jeho nepekný kšeft .
(src)="63"> Hann tapaði öllu .
(trg)="69"> Najsilnejší demokrat v krajine , stratil všetko .
(src)="64"> Valdamesti demókratinn í landinu , hann tapaði öllu . hann tapaði peningunum sínum , hann tapaði völdunum sínum ,
(trg)="70"> Peniaze .
(trg)="71"> Moc .
(src)="65"> Hvað getur hann sagt öllum þessum árum seinna um þetta allt saman ?
(trg)="72"> Čo na to vraví celé roky po udalosti ?
(src)="66"> " Ég er betur settur líkamlega , fjárhagslega , andlega og á næstum allann annan máta . "
(trg)="73"> " Som na tom lepšie finančne , fyzicky , psychicky , takmer vo všetkých ostatných ohľadoch . "
(src)="67"> Hvern annan máta getur hann verið betur settur sem ?
(trg)="74"> Akými inými spôsobmi ?
(src)="68"> Grænmetislega ?
(trg)="75"> Zeleninovo ?
(src)="69"> Steinefnalega ?
(trg)="76"> Minerálne ?
(src)="70"> Dýralega ?
(trg)="77"> Zvieraco ?
(src)="71"> Hann náði flestum mátum nokkuð vel þarna .
(trg)="78"> To je aj celkom samozrejmé .
(src)="72"> Moresse Bickham er einhver sem þú hefur aldrei heyrt um .
(trg)="79"> Moresse Bickham je neznámy človek .
(src)="73"> Moreese Bickham sagði þessi orð þegar honum var sleppt .
(trg)="80"> Povedal tieto slová po tom , čo ho prepustili z väzenia .
(src)="74"> Hann var 78 ára gamall .
(trg)="81"> Mal 78 rokov .
(src)="75"> Hann var 37 ár í Louisiana ríkisfangelsinu fyrir glæp sem hann framdi ekki .
(trg)="82"> Strávil 37 rokov v štátnej väznici v Louisiane , za zločin , ktorý nespáchal .
(src)="76"> Hann var fyrir rest sýknaður , þegar hann var 78 ára , með hjálp DNA sönnunargagna .
(trg)="83"> Nakoniec bol oslobodený vo veku 78 rokov , vďaka DNA dôkazu .
(src)="77"> Og hvað hafði hann að segja um þessa lífsreynslu ?
(trg)="84"> A čo povedal o svojej skúsenosti ?
(src)="78"> " Ég sé ekki eftir einni einustu mínútu .
(trg)="85"> " Neľutujem ani minútu .
(src)="79"> Þetta var stórfengleg lífsreynsla . "
(trg)="86"> Bola to vynikajúca skúsenosť . "
(src)="80"> Stórfengleg !
(trg)="87"> Vynikajúca !
(src)="81"> Þessi náungi er ekki að segja ,
(trg)="88"> Tento človek nevraví :
(src)="82"> " Nú , æ þú veist , það voru nokkrir fínir gaurar .
(src)="83"> Þeir höfðu líkamræktarsal . "
(trg)="89"> " Bolo tam pár fajn ľudí a mali sme aj telocvičňu . "
(src)="84"> Þetta var " stórfenglegt , " orð sem við spörum vanalega fyrir eitthvað eins og trúarlega lífsreynslu .
(trg)="90"> Vraví , že to bolo vynikajúce , slovo , ktorým zvyčajne opisujeme náboženský zážitok .
(src)="85"> Harry S. Langerman sagði þessi orð , eins og þið gætuð hafa vitað en ég ekki , vegna þess að árið 1949 las hann litla grein í blaði um hamborgarastað sem var í eigu þessarra bræðra sem hétu McDonalds .
(trg)="91"> Harry S. Langerman povedal tieto slová .
(trg)="92"> Možno by ste ho mohli poznať .
(trg)="93"> V roku 1949 si prečítal v novinách malý článok o hamburgerovom stánku , ktorý vlastnili dvaja bratia McDonaldovci
(src)="86"> Og hann hugsaði , " Þetta er mjög sniðug hugmynd ! "
(trg)="94"> A pomyslel si " hm , dobrý nápad . "
(src)="87"> Þannig að hann fór og fann þá .
(src)="88"> Þeir sögðu ,
(trg)="95"> Tak ich našiel a oni mu povedali :
(src)="89"> " Við getum gefið þér leyfi fyrir þessu fyrir 3000 dali . "
(trg)="96"> " Môžeme ti dať frančízu za 3 000 dolárov . "
(src)="90"> Harry fór aftur til New York , spurði bróður sinn sem var fjárfestingamaður í banka hvort hann gæti lánað sér 3000 dollara , og bróðir hans sagði þessi ódauðlegur orð ,
(trg)="97"> Harry sa vrátil do New Yorku a od brata , ktorý bol investičný bankár , si vypýtal pôžičku 3000 dolárov .
(trg)="98"> Nesmrteľné slová jeho brata zneli :
(src)="91"> " Asninn þinn , enginn borðar hamborgara . "
(trg)="99"> " Idiot , nikto predsa neje hamburgery . "
(src)="92"> Hann vildi ekki lána honum peningana , og að sjálfsögðu sex mánuðum síðar
(trg)="100"> Nepožičal mu peniaze a o 6 mesiacov dostal
(src)="93"> Ray Croc fékk nákvæmlega sömu hugmynd .
(trg)="101"> Ray Croc rovnaký nápad .
(src)="94"> Það kom víst í ljós að fólk borðar jú hamborgara , og Ray Croc , í smá tíma , varð ríkasti maður Ameríku .
(trg)="102"> Ukázalo sa , že ľudia jedia hamburgery , a Ray Croc sa dokonca na istý čas stal najbohatším mužom v Amerike .
(src)="95"> Og í síðasta lagi -- þú veist , það besta af öllum mögulegum heimum -- sum af ykkur þekkja þessa ungu mynd af Pete Best , sem var upprunalegi trommarinn í Bítlunum , þangað til að þeir , þið vitið , sendu hann út í sendiferð og laumuðust í burtu og tóku Ringo með á tónleikaferð .
(trg)="103"> A napokon - viete , najlepší možný svet - možno niektorí z vás na tejto fotografii spoznávate Peta Besta , pôvodného bubeníka Beatles , bubnoval v Beatles dovtedy , kým ho nevyhodili a na turné si nevzali Ringa Starra .
(src)="96"> Jæja , árið 1994 þegar Pete Best var tekinn viðtali
(trg)="104"> V roku 1994 , keď s Petom Bestom robili rozhovor
(src)="97"> -- já hann er ennþá trommari ; já , hann er stúdíó tónleikamaður -- hann hafði þetta að segja :
(trg)="105"> - je mimochodom stále bubeníkom , štúdiovým hráčom - povedal toto :
(src)="98"> " Ég er ánægðari en ég hefði orðið með Bítlunum . "
(trg)="106"> " Som šťastnejší , ako keby som hral s Beatles . "
(src)="100"> Það er eitthvað mikilvægt sem er hægt að læra af þessu fólki , og það er leyndardómur hamingjunnar .
(trg)="107"> Ok .
(trg)="108"> Myslím , že od týchto ľudí sa môžeme naučiť niečo dôležité .
(trg)="109"> Tajomstvo , ako byť šťastný .
(src)="101"> Hérna er það , loksins til að vera sýnt .
(trg)="110"> Tu je návod , konečne v plnej kráse .
(src)="102"> Fyrst : safnið að ykkur miklum auð , völdum , og virðingu , og tapið því öllu .
(trg)="111"> Po prvé : nahromaďte bohatstvo , moc a prestíž a potom všetko straťte .
(src)="103"> ( Hlátur )
(trg)="112"> ( smiech )
(src)="104"> Næst : eyðið eins miklu af ykkar lífi í fangelsi og þið getið .
(trg)="113"> Druhé : strávte vo väzení toľko času , ako je len možné .
(src)="105"> ( Hlátur ) Í þriðja lagi : gerið einhvern annann virkilega virkilega ríkann .
(src)="106"> ( Hlátur )
(trg)="114"> ( smiech ) Do tretice : postarajte sa , aby bol niekto iný veľmi bohatý .
(src)="107"> Og að lokum : aldrei nokkruntíma ganga í Bítlanna .
(trg)="115"> A nakoniec : nikdy nehrajte v Beatles .