# eo/0XyEHWkqeiS8.xml.gz
# pt/0XyEHWkqeiS8.xml.gz
(src)="1"> Mi rakontos al vi iomete pri malracia sinteno .
(trg)="1"> Vou falar- vos um pouco de comportamento irracional .
(src)="2"> Ne la via , kompreneble .
(trg)="2"> Não o vosso , claro !
(src)="3"> Tiu de aliaj homoj . & lt ; ridoj & gt ;
(trg)="3"> O de outras pessoas .
(trg)="4"> ( Risos )
(src)="4"> Nu , laborinte ĉe MIT [ Teknologia Instituto de Masaĉuseco ] kelkajn jarojn , mi ekkomprenis , ke verki universitatajn raportojn ne estas tre ekscite .
(trg)="5"> Após alguns anos no MIT [ Massachusetts Institute of Technology ] , cheguei à conclusão que escrever artigos académicos não é muito excitante .
(src)="5"> Bone , mi ne scias kiom da tiaj tekstoj vi legis .
(src)="6"> Sed ne estas amuze legi -- kaj ofte , verki -- ilin .
(trg)="6"> Quer dizer , não sei quantos leem , mas não são divertidos de ler nem não são divertidos de escrever .
(src)="7"> Eĉ pli malbonas ilin verki .
(trg)="7"> O pior mesmo é escrevê- los .
(src)="8"> Tial mi decidis provi verki ion pli amuzan .
(trg)="8"> Assim , decidi tentar escrever algo mais divertido .
(src)="9"> Kaj venis al mi la ideo verki kuirlibron .
(trg)="9"> E surgiu- me a ideia de escrever um livro de cozinha .
(src)="10"> Kaj la titolo de mia kuirlibro estus
(src)="11"> " Vespermanĝo sen paneroj : la arto manĝi super la lavkuvo " . & lt ; ridoj & gt ;
(trg)="12"> A Arte de Comer Sobre o Lava- Loiça " ( Risos )
(src)="12"> Kaj ĝi estus perkuireja alrigardo al la vivo .
(trg)="13"> Seria um olhar sobre a vida através da cozinha .
(src)="13"> Mi estis sufiĉe ekscitita pri tio .
(trg)="14"> Eu estava muito entusiasmado .
(src)="14"> Mi estis pritraktonta iomete esploradon , iomete kuiradon .
(trg)="15"> Iria falar um pouco sobre a minha investigação , um pouco sobre cozinha .
(src)="15"> Nu , vi scias , ni tiom multe faras en la kuirejo kaj mi pensis , ke tio estus interesa .
(trg)="16"> Fazemos tanta coisa na cozinha que achei que seria interessante .
(src)="16"> Mi verkis kelkajn ĉapitrojn , kaj mi portis ilin al la eldonejo de MIT , kie oni diris :
(trg)="17"> Escrevi alguns capítulos ,
(trg)="18"> levei- os à editora do MIT e eles disseram :
(src)="18"> Sed ne por ni .
(trg)="19"> " Engraçado , mas não é para nós .
(src)="19"> Serĉu alian eldonejon " .
(trg)="20"> Arranja outra editora . "
(src)="20"> Mi provis aliloke , kie oni diris la samon ,
(src)="21"> " Bele .
(trg)="21"> Tentei outras editoras e todas disseram o mesmo :
(src)="22"> Ne por ni " .
(trg)="22"> " Engraçado , mas não é para nós . "
(src)="23"> Ĝis kiam iu diris
(trg)="23"> Até que alguém disse :
(src)="24"> " Nu , se vi serioze pensas fari tion , vi devas unue verki libron pri via esploro .
(trg)="24"> " Olhe , se isto é a sério , primeiro tem de escrever um livro sobre a sua pesquisa .
(src)="25"> Vi devas publikigi ion , kaj tiam vi ekhavos la okazon verki ion alian .
(trg)="25"> Tem de publicar alguma coisa .
(trg)="26"> Depois , terá oportunidade de escrever outra coisa .
(src)="26"> Se vi vere volas fari ĝin , jen la vojo sekvenda " .
(src)="27"> Tiam mi diris :
(trg)="27"> " Se quer mesmo fazer isto terá de o fazer . "
(src)="28"> " Nu , mi vere ne volas verki pri mia esplorado .
(trg)="28"> E eu :
(trg)="29"> " Não quero escrever sobre a minha pesquisa .
(src)="29"> Mi faras tion la tutan tagon .
(src)="30"> Mi volas verki ion alian .
(trg)="30"> " Faço isso o dia inteiro .
(src)="31"> Ion iomete pli libere , malpli strikte " .
(trg)="31"> Quero escrever outra coisa .
(trg)="32"> " Algo mais livre , com menos restrições . "
(src)="32"> Sed tiu homo estis tre insista kaj diris
(src)="33"> " Aŭskultu .
(trg)="33"> Aquela pessoa foi muito perentória e disse :
(src)="34"> Tio estas la sola maniero laŭ kiu vi faros ĝin " .
(trg)="34"> " Esta é a única maneira de o conseguir . "
(src)="35"> Tiam mi diris " Okej , se mi devas fari ĝin -- "
(trg)="35"> Então respondi :
(trg)="36"> " Bem , se tem mesmo de ser ... "
(src)="36"> Mi prenis tutjaran libertempon .
(src)="37"> Mi diris :
(trg)="37"> Tirei uma licença sabática e disse :
(src)="38"> " Mi verkos pri mia esplorado se ne estas alia maniero .
(trg)="38"> " Ok , vou escrever sobre a minha pesquisa .
(src)="39"> Kaj tiam mi sukcesos fari mian kuirlibron " .
(trg)="39"> Depois chegarei ao meu livro de cozinha .
(src)="40"> Mi do verkis libron pri mia esploro .
(trg)="40"> Assim , escrevi um livro sobre a minha pesquisa .
(src)="41"> Kaj ĝi montriĝis sufiĉe amuza tasko laŭ du aspektoj .
(trg)="41"> E acabou por ser divertido .
(src)="42"> Unue mi amuziĝis en la verkado .
(trg)="42"> De duas maneiras :
(trg)="43"> Antes de mais , agradou- me escrevê- lo .
(src)="43"> Sed la plej interesa afero estas , ke mi komencis lerni de la homoj .
(trg)="44"> Mas , o mais interessante , comecei a aprender com as pessoas .
(src)="44"> Verki niaepoke ja estas interesege ĉar multajn reagojn oni povas ricevi de legantoj .
(trg)="45"> É uma época fantástica para escrever porque o público dá- nos muito retorno .
(src)="45"> Oni skribas al mi pri sia persona sperto kaj pri siaj ekzemploj kaj pri kio oni malkonsentas kaj pri nuancoj .
(trg)="46"> As pessoas escrevem- me sobre a sua experiência pessoal , sobre os seus exemplos , sobre o que repudiam , e as suas nuances .
(src)="46"> Kaj nur estante tie ĉi -- tio estas , ke de kelkaj tagoj mi spertis verajn kulminojn de obseda sinteno , pri kiuj mi neniam antaŭe pensis . & lt ; ridoj & gt ;
(trg)="47"> Até aqui .
(trg)="48"> Nos últimos dias , tomei conhecimento de comportamentos obsessivos extremos que nunca tinha imaginado .
(trg)="49"> ( Risos )
(src)="47"> Kio laŭ mi estas simple fascina .
(trg)="50"> Acho isto fascinante .
(src)="48"> Mi parolos al vi iomete pri malracia sinteno .
(trg)="51"> Vou falar- vos um pouco mais sobre comportamento irracional .
(src)="49"> Kaj mi volas komenci prezentante al vi kelkajn ekzemplojn de vida iluzio kiel metaforon pri racieco .
(trg)="52"> Quero começar dando alguns exemplos de ilusões visuais , como uma metáfora para a racionalidade .
(src)="50"> Do pensu pri tiuj ĉi du tabloj .
(trg)="53"> Pensem nestas duas mesas .
(src)="51"> Kaj vi certe jam vidis tiun ĉi iluziaĵon .
(trg)="54"> Já devem ter visto esta ilusão
(src)="52"> Se mi demandus al vi kiu estas pli longa , ĉu la vertikala linio sur la maldekstra tablo aŭ la horizontala linio sur la dekstra tablo ?
(trg)="55"> Se vos perguntar :
(trg)="56"> Qual é a linha mais longa ?
(trg)="57"> A linha vertical na mesa à esquerda , ou a linha horizontal na mesa à direita ?
(src)="53"> Kiu el ili ŝajnas pli longa ?
(trg)="58"> Qual vos parece mais longa ?
(src)="54"> Ĉu iu vere vidas , ke la maldekstra estas malpli longa ?
(trg)="59"> Alguém acha que a linha mais longa não é a da esquerda ?
(src)="55"> Ne , ĉu ?
(trg)="60"> Não , ok ?
(src)="56"> Neeble .
(trg)="61"> É impossível .
(src)="57"> Sed la amuza afero pri vida iluzo estas , ke oni povas facile elmontri erarojn .
(trg)="62"> O mais agradável nas ilusões óticas é poder demonstrar facilmente os erros .
(src)="58"> Mi povas surmeti kelkajn liniojn , sed tio ne helpas .
(trg)="63"> Então , posso desenhar umas linhas , mas não ajuda .
(src)="59"> Mi povas animacii la liniojn .
(trg)="64"> Posso animar as linhas .
(src)="60"> Kaj se vi kredas , ke mi ne mallongigis la liniojn , kion mi ja ne faris , mi pruvis al vi , ke viaj okuloj trompis vin .
(trg)="65"> E , se é que acreditam , não encolhi as linhas .
(trg)="66"> Provei- vos que os vossos olhos estavam a enganar- vos .
(src)="61"> Nun , la interesa afero pri tio estas , ke kiam mi forviŝas la liniojn estas kvazaŭ vi ne lernis ion ajn en la lasta minuto . & lt ; ridoj & gt ;
(trg)="67"> Agora , o que é interessante aqui é que , quando afasto as linhas é como se não tivessem aprendido nada .
(trg)="68"> ( Risos )
(src)="62"> Vi ne povas rigardi tion kaj diri " Okej , nun mi vidas la realon tia , kia ĝi estas " .
(trg)="69"> Não conseguem olhar para isto e dizer :
(trg)="70"> " Agora vejo a realidade como ela é . "
(src)="64"> Estas neeble superi tiun senton , ke tiu ĉi estas fakte pli longa .
(trg)="71"> Não é ?
(trg)="72"> É impossível ultrapassar esta sensação de que esta é mesmo mais longa .
(src)="65"> Nia intuicio estas vere trompanta nin laŭ ripetiĝanta , antaŭvidebla , kohera maniero .
(trg)="73"> A nossa intuição está a brincar connosco repetida , previsível e consistentemente .
(src)="66"> Kaj preskaŭ nenion oni povas fari rilate al tio , krom preni liniilon kaj mezuri ĝin .
(trg)="74"> Não há quase nada que possamos fazer , a não ser pegar numa régua e começar a medir .
(src)="67"> Jen plia ekzemplo .
(src)="68"> Tiu ĉi estas unu el miaj preferataj iluzioj .
(trg)="75"> Temos aqui outra que é uma das minhas ilusões favoritas .
(src)="69"> Kiun koloron vi vidas montritan de la supra sago ?
(trg)="76"> Qual a cor para a qual a seta de cima está a apontar ?
(src)="70"> Brunan .
(src)="71"> Dankon .
(trg)="77"> Castanho .
(src)="72"> De la malsupra ?
(trg)="78"> Obrigado .
(trg)="79"> A de baixo ?
(src)="73"> Flavan .
(trg)="80"> Amarelo .
(src)="74"> Fakte , ili estas la sama .
(trg)="81"> Acontece que são idênticas .
(src)="75"> Ĉu iu vidas ilin kiel la sama ?
(trg)="82"> Alguém consegue vê- las como idênticas ?
(src)="76"> Tre , tre malfacile .
(trg)="83"> Muito muito difícil .
(src)="77"> Mi povas kovri la ceteran supran parton de la kubo .
(trg)="84"> Posso tapar o resto do cubo .
(src)="78"> Kaj se mi kovras la ceteron de la kubo vi povas vidi , ke ili estas egalaj .
(trg)="85"> E se cobrir o resto do cubo vão ver que são idênticas .
(src)="79"> Kaj se vi ne kredas min , vi povas preni la projekciaĵon poste kaj per iom da manipulado konstati , ke ili estas egalaj .
(trg)="86"> Se não acreditam , podem ter o diapositivo mais tarde , e podem fazer corte e costura e verificar que são idênticas .
(src)="80"> Sed denove la sama afero , se ni demetas la fonon ,
(trg)="87"> Mas é outra vez a mesma história .
(src)="81"> la iluzio revenas .
(trg)="88"> Se eu tirar o fundo , a ilusão regressa .
(src)="83"> Maleblas ne vidi tiun ĉi iluzion .
(trg)="89"> Não há hipótese de não vermos esta ilusão .
(src)="84"> Nur daltonismuloj , mi kredas , ne povas vidi tion .
(trg)="90"> Talvez , se forem daltónicos , acho que não conseguem ver .
(src)="85"> Mi volas , ke vi pensu pri iluzio kiel metaforo .
(trg)="91"> Quero que pensem na ilusão como uma metáfora .
(src)="86"> Vidi estas unu el niaj plej bonaj kapabloj .
(trg)="92"> A visão é uma das coisas que melhor fazemos .
(src)="87"> Ni havas grandegan parton de nia cerbo dediĉita al vidado , pli grandan ol la partoj dediĉitaj al kio ajn .
(trg)="93"> Temos uma parte enorme do cérebro dedicada à visão .
(trg)="94"> Maior que a qualquer outra coisa .
(src)="88"> Ni vidas dum pli da horoj de unu tago , ol ni faras ĉion ceteran .
(trg)="95"> Usamos a visão mais horas do dia que qualquer outra coisa .
(src)="89"> Kaj ni estas laŭevolue preparitaj por vidi .
(trg)="96"> Evoluímos para usar a visão .
(src)="90"> Kaj se ni faras tiujn antaŭvideblajn , ripetiĝantajn erarojn de vidado , en kio ni estas tiel bonaj , kiuj estas la ŝancoj , ke ni ne faros eĉ pli da eraroj en tio , pri kio ni ne estas tiel bonaj ?
(trg)="97"> Se temos estes erros previsíveis , repetíveis na visão , em que somos tão bons , qual a probabilidade de fazermos ainda mais erros noutra coisa em que não somos tão bons ?
(src)="91"> Ekzemple , farante financajn decidojn . & lt ; ridoj & gt ;
(trg)="98"> Por exemplo , na tomada de decisões financeiras .
(src)="92"> Io , pri kio ni ne havas evoluan kialon por fari .
(src)="93"> Ni ne havas specialigitan parton de la cerbo kaj ni ne faras tion dum pluraj horoj de la tago .
(trg)="99"> Uma coisa para a qual não temos uma razão evolutiva para fazer . nem uma parte do cérebro especializada , nem fazemos tantas horas por dia .
(src)="94"> Kaj oni povas argumenti , en tiuj kazoj , ke
(src)="95"> la interesaĵo estas ĝuste , ke ni ja faras pli da eraroj tiurilate .
(trg)="100"> Nestes casos , pode acontecer que , de facto , façamos muito mais erros .
(src)="96"> Kaj eĉ pli malbone , mankas facila maniero vidi ilin .
(trg)="101"> Pior , sem termos facilidade de os notar .
(src)="97"> Ĉar en vidaj iluzioj ni povas facile elmontri la erarojn , sed ĉe scia iluzio estas multe , multe pli malfacile elmontri al la homoj la erarojn .
(trg)="102"> Porque nas ilusões óticas podemos demonstrar facilmente os erros .
(trg)="103"> Nas ilusões cognitivas é muito mais difícil demonstrar os erros às pessoas .
(src)="98"> Mi do volas montri al vi kelkajn sciajn iluziojn aŭ decidofarajn iluziojn , laŭ la sama maniero .
(trg)="104"> Quero mostrar- vos algumas ilusões cognitivas , ou ilusões de tomadas de decisão .
(src)="99"> Kaj jen unu el miaj preferataj sociaj sciencaj grafaĵoj .
(trg)="105"> Este é um dos meus enredos favoritos nas ciências sociais .
(src)="100"> Ĝi estas el verko de Johnson kaj Goldstein .
(trg)="106"> É dum artigo de Johnson e Goldstein .
(src)="101"> Ĝi baze montras
(src)="102"> la proporcion de homoj , kiuj indikis ke ili estis interesataj doni siajn organojn .
(trg)="107"> Mostra a percentagem de pessoas que indicaram que estavam interessadas em doar os seus órgãos .
(src)="103"> Tiuj estas diversaj landoj en Eŭropo .
(trg)="108"> Estes são diferentes países na Europa .
(src)="104"> Kaj vi esence vidas du tipojn de landoj .
(trg)="109"> Vemos dois tipos de países .
(src)="105"> Landoj , dekstre , kie oni ŝajnas multe doni , kaj landoj , maldekstre , kie oni ŝajnas doni tre malmulte aŭ multe malpli .
(trg)="110"> Os países à direita parecem doar muito .
(trg)="111"> Os países à esquerda parecem doar muito pouco , ou muito menos .
(src)="106"> La demando estas : kial ?
(trg)="112"> A questão é :
(src)="107"> Kial iuj landoj donas multe kaj aliaj landoj donas malmulte ?
(trg)="113"> " Porquê ? "
(trg)="114"> Porque é que uns países doam muito e outros doam pouco ?
(src)="108"> Kiam oni demandas homojn pri tio , ili kutime pensas , ke temas pri io ligita al kulturo .
(src)="109"> Ĉu ?
(trg)="115"> Quando fazemos esta pergunta às pessoas , elas pensam que se trata de uma questão cultural .
(src)="110"> Kiom multe vi zorgas pri aliuloj ?
(trg)="116"> Quanto nos preocupamos com as pessoas ?
(src)="111"> Postlaso de viaj organoj al iu alia probable rilatas kun kiom vi zorgas pri la socio , kiel ligita al ĝi vi estas .
(trg)="117"> Doar os nossos órgãos a alguém talvez esteja relacionado com quanto nos preocupamos com a sociedade .