# OpenSubtitles2011/en/2009/47684/3666566_1of1.xml.gz
# OpenSubtitles2011/tl/2009/47684/3979137_1of1.xml.gz


(src)="1"> Listen to me , please .
(trg)="1"> Dinggin mo ako , please

(src)="2"> You' re like me , a homo sapiens , a wise human .
(trg)="2"> Tulad mo ako , tao rin , matalino

(src)="3"> Life , a miracle in the universe , appeared around 4 billion years ago .
(trg)="3"> Buhay , isang mirakulo ng mundo , lumabas apat na bilyong taong nakaraan .

(src)="4"> And we humans only 200, 000 years ago .
(trg)="4"> At tayong tao 200, 000 taong nakaraan .

(src)="5"> Yet we have succeeded in disrupting the balance that is so essential to life .
(trg)="5"> Pero nagtagumpay tayo sa pagsira ng balanseng kailangan sa buhay .

(src)="6"> Listen carefully to this extraordinary story , which is yours , and decide what you want to do with it .
(trg)="6"> Dinggin mong mabuti ang di pangkaraniwang kwento na sa iyo rin . at mag- isip kung ano ang gagawin mo para dito .

(src)="7"> These are traces of our origins .
(trg)="7"> Ito ang mga labi ng ating pinagmulan .

(src)="8"> At the beginning , our planet was no more than a chaos of fire , a cloud of agglutinated dust particles , similar to so many similar clusters in the universe .
(trg)="8"> Sa simula , ang ating planeta parang isang nagbabagang apoy , isang panganurin ng mga namuong alikabok lamang .
(trg)="9"> Tulad rin ng mga namumuong bagay sa kalawakan .

(src)="9"> Yet this is was where the miracle of life occurred .
(trg)="10"> At dito lumabas ang isang kababalaghan ng buhay .

(src)="10"> Today , life , our life , is just a link in a chain of innumerable living beings that have succeeded one another on Earth over nearly 4 billion years .
(trg)="11"> Ngayon , ang buhay , ang ating buhay , ay tulad ng isang dugtong ng kadena ng di matatawarang buhay na nagdugtong dugtong na halos 4 na bilyong taon na .

(src)="11"> And even today , new volcanoes continue to sculpt our landscapes .
(trg)="12"> At kahit ngayon , mga bagong bulkan ay tuloy tuloy na naghuhubog sa ating kapatagan .

(src)="12"> They offer a glimpse of what our Earth was like at its birth , molten rock surging from the depths , solidifying , cracking , blistering or spreading in a thin crust , before falling dormant for a time .
(trg)="13"> At nagbibigay ito ng sulyap sa ating mundo at kanyang pinagmulan , mga nagbabagang bato na pumapaibabaw mula sa kailaliman , namumuo , pumuputok at kumakalat sa ibabaw ng lupa , bago ito manahimik sa isang panahon .

(src)="13"> These wreathes of smoke curling from the bowels of the Earth bear witness to the Earth' s original atmosphere .
(src)="14"> An atmosphere devoid of oxygen .
(src)="15"> A dense atmosphere , thick with water vapor , full of carbon dioxide .
(trg)="14"> Itong mga kumpol ng usok na umaalimbukay mula sa kailaliman ng mundo at maging saksi sa dati nitong kapaligiran ang dating walang hangin na oxygen ang makapal na hangin puno ng usok na tubig puno ng cardon dioxide isang pugon

(src)="16"> A furnace .

(src)="17"> The Earth cooled .
(src)="18"> The water vapor condensed and fell in torrential downpours .
(trg)="15"> puno ng carbon dioxide at ang mundo' y lumamig at ang usok tubig at naging ulan bumagsak , walang humpay

(src)="19"> At the right distance from the sun , not too far , not too near , the Earth' s perfect balance enabled it to conserve water in liquid form .
(trg)="16"> Sa tamang agwat mula sa araw di malayo , di malapit ,
(trg)="17"> Ang mundo may tamang balanse kaya nitong mag- imbak ng tubig sa likidong uri .

(src)="20"> The water cut channels .
(trg)="18"> Ang tubig ay gumawa ng kanyang daluyan .

(src)="21"> They are like the veins of a body , the branches of a tree , the vessels of the sap that the water gave to the Earth .
(trg)="19"> Itoy parang mga ugat ng isang puno , mga sanga ng isang kahoy , ang mga daluyan ng dagta na ang tubig na ibinigay sa mundo .

(src)="22"> The rivers tore minerals from the rocks and gradually added them to the fresh water of the ocean .
(trg)="20"> mga mineral mula sa mga bato , ginutay ng mga ilog , gawing maalat , ang karagatan

(src)="23"> And the oceans became heavy with salt .
(trg)="21"> At ang karagatan naging napakaalat .

(src)="24"> Where do we come from ?
(trg)="22"> Saan ba tayo nagmula ?

(src)="25"> Where did life first spark into being ?
(trg)="23"> Saan ba ang buhay unang umusbong ?

(src)="26"> A miracle of time , primitive life forms still exist in the globe' s hot springs .
(trg)="24"> Isang kababalaghan ng panahon ,
(trg)="25"> Sinaunang uri na buhay andyan pa rin sa mga hot springs ng mundo

(src)="27"> They give them their colors .
(src)="28"> They' re called archeobacteria .
(trg)="26"> Nagbibigay kulay sa mga ito tawag ditoy Archeobacteria

(src)="29"> They all feed off the Earth' s heat .
(trg)="27"> Ito sila' y kumakain sa init ng mundo .

(src)="30"> All except the cyanobacteria , or blue- green algae .
(trg)="28"> Lahat , liban sa cyanobacteria ,
(trg)="29"> O asul- berdeng lumot

(src)="31"> They alone have the capacity to turn to the sun to capture its energy .
(trg)="30"> Sila ito , kayang gamitin sikat ng araw kayang kumuha ng enerhiya dito

(src)="32"> They are a vital ancestor of all yesterday' s and today' s plant species .
(trg)="31"> Sila ang magandang ninuno ng ating kahapon at mga uri ng halaman ngayon .

(src)="33"> These tiny bacteria and their billions of descendants changed the destiny of our planet .
(trg)="32"> Itong maliliit na bacteria at ang million nitong pinanggalingan nagbago ng patutunguhan ng mundo .

(src)="34"> They transformed its atmosphere .
(trg)="33"> Bumuo ng ating kapaligiran .

(src)="35"> What happened to the carbon that poisoned the atmosphere ?
(trg)="34"> Ano nga ba ang nangyari sa carbon na lumason sa ating kapaligiran ?

(src)="36"> It' s still here , imprisoned in the Earth' s crust .
(trg)="35"> Andito pa ito nakakulong , sa balat ng lupa .

(src)="37"> Here , there once was a sea , inhabited by micro- organisms .
(trg)="36"> Heto , dati mayrong dagat na pinamumugaran ng micro- organism .

(src)="38"> They grew their shells by tapping into carbon from the atmosphere dissolved in the ocean .
(trg)="37"> Pinatubo ang mga sigay na kinuha mula sa carbon ng atmosphere
(trg)="38"> Ngayon natunaw sa karagatan .

(src)="39"> These strata are the accumulated shells of those billions and billions of micro- organisms .
(trg)="39"> Itong latag ay mga namuong mga sigay nitong mga bilyun bilyong napakaliliit na organismo

(src)="40"> Thanks to them , the carbon drained from the atmosphere and other life forms could develop .
(trg)="40"> Salamat sa kanila, carbon ay nahugasan sa kapaligiran . at ang mga ibang buhay ay umusbong .

(src)="41"> It is life that altered the atmosphere .
(trg)="41"> Ito ang buhay na nagpabago sa kapaligiran .

(src)="42"> Plant life fed off the sun' s energy , which enabled it to break apart the water molecule and take the oxygen .
(src)="43"> And oxygen filled the air .
(src)="44"> The Earth' s water cycle is a process of constant renewal .
(trg)="42"> halamang buhay , kumakain mula sa araw , upang matunaw nito ang mga molecule ng tubig at kunin dito ang mga oxygen , at ang oxygen ay pinuno ang hangin ang ikot ng tubig ng mundo isang proseso sa tamang palipalit ,

(src)="45"> Waterfalls , water vapor , clouds , rain , springs , rivers , seas , oceans , glaciers ...
(trg)="43"> Tubig talon, tubig usok , panganurin , ulan , mga batis , ilog , mga dagat , karagatan , yelo ...

(src)="46"> The cycle is never broken .
(trg)="44"> Ang pagpalipalit ay di nabali .

(src)="47"> There' s always the same quantity of water on Earth .
(trg)="45"> Na laging tama ang dami ng ng tubig sa mundo .

(src)="48"> All the successive species on Earth have drunk the same water .
(trg)="46"> Ang lahat ng sumunod na nilalang sa mundo , nakainom ng tubig .

(src)="49"> The astonishing matter that is water .
(trg)="47"> Isang kahangahangang bagay , ang tubig .

(src)="50"> One of the most unstable of all .
(trg)="48"> Isa sa pinaka hindi estable sa lahat .

(src)="51"> It takes a liquid form as running water , gaseous as vapor , or solid as ice .
(trg)="49"> Magiging likido muna para itoy dumaloy na tubig , gas na usok , o isang solidong yelo .

(src)="52"> In Siberia , the frozen surfaces of the lakes in winter contain the traces of the forces that water deploys when it freezes .
(trg)="50"> Sa Siberia, ang mga yelo sa ibabaw ng lawa sa taglamig mayron itong hibla ng pwersa na dinadala habang itong tubig nagyeyelo .

(src)="53"> Lighter than water , the ice floats .
(trg)="51"> Magaan kaysa tubig, yelo ay lumulutang .

(src)="54"> It forms a protective mantle against the cold , under which life can go on .
(trg)="52"> Gumagawa ito ng pananggalang laban sa lamig , para ang buhay ay magpatuloy .

(src)="55"> The engine of life is linkage .
(trg)="53"> Ang makina ng buhay ay may ugnayan .

(src)="56"> Everything is linked .
(trg)="54"> Lahat ay magkadugtong .

(src)="57"> Nothing is self- sufficient .
(trg)="55"> Walang may sapat .

(src)="58"> Water and air are inseparable , united in life and for our life on Earth .
(trg)="56"> Ang tubig at hangin di mapaghihiwalay , magkasama sa buhay at para sa ikabubuhay sa mundo .

(src)="59"> Sharing is everything .
(trg)="57"> Pagbibigayan ay ang lahat .

(src)="60"> The green expanse peeking through the clouds is the source of oxygen in the air .
(trg)="58"> Ang luntian lumalaganap sa ulap ay ang pinaggagalingan ng oxygen sa hangin .

(src)="61"> 70 % of this gas , without which our lungs cannot function , comes from the algae that tint the surface of the oceans .
(trg)="59"> 70 % ng gas na ito , na kung wala ang ating baga ay hindi gagana , nanggagaling sa mga algae na nagkukulay ng karagatan .

(src)="62"> Our Earth relies on a balance , in which every being has a role to play and exists only through the existence of another being .
(trg)="60"> Ating mundo , umaasa sa isang balanse , dito ang lahat ng tao ay may ginagampanan nabubuhay lamang sa buhay ng ibang nilalang .

(src)="63"> A subtle , fragile harmony that is easily shattered .
(trg)="61"> Ang malambot , babasaging pagsasama na madaling masira .

(src)="64"> Thus , corals are born from the marriage of algae and shells .
(trg)="62"> Kaya naman , ang mga koral ay ipinanganak na kasama ang mga algae at sigay .

(src)="65"> Coral reefs cover less than 1 % of the ocean floor , but they provide a habitat for thousands of species of fish , mollusks and algae .
(trg)="63"> Mga coral reefs na bumububong mababa sa 1 % ng paanan ng karagatan , pero nagbigay kanlungan sa libo libong species ng isda , mollusks at algae .

(src)="66"> The equilibrium of every ocean depends on them .
(trg)="64"> Ang tamang balanse ng karagatan ay nakasalalay sa kanila .

(src)="67"> The Earth counts time in billions of years .
(trg)="65"> Ang mundo ay bumibilang ng panahon sa bilyon bilyong taon .

(src)="68"> It took more than 4 billion years for it to make trees .
(trg)="66"> Nangyayari ito higit sa bilyong taon para gumawa ng mga puno .

(src)="69"> In the chain of species , trees are a pinnacle , a perfect , living sculpture .
(trg)="67"> Sa kadena ng mga buhay ang kahoy ang pinakasukdulan , isang huwaran at buhay na iskulptura .

(src)="70"> Trees defy gravity .
(trg)="68"> Ang mga kahoy di alintana ang gravity .

(src)="71"> They are the only natural element in perpetual movement toward the sky .
(trg)="69"> Sila lamang ang isang natural na elemento na walang humpay gumagalaw tungo sa langit .

(src)="72"> They grow unhurriedly towards the sun that nourishes their foliage .
(trg)="70"> Sila ay umuusbong , di nagmamadali tungo sa araw na nagyayabong sa kanyang dahon .

(src)="73"> They have inherited from these miniscule cyanobacteria the power to capture light' s energy .
(trg)="71"> Minana nila ito sa mga miniscule cyanobacteria may pwersang kumuha ng enerhiya sa sikat .

(src)="74"> They store it and feed off it , turning it into wood and leaves , which then decompose into a mixture of water , mineral , vegetable and living matter .
(trg)="72"> Iniimbak nila ito at kinakain , para maging kahoy at dahon , na mabubulok , magiging sama- sama tubig , mineral , gulayin at bagay na may buhay .

(src)="75"> And so , gradually , soils are formed .
(trg)="73"> Dahil dito , dahan dahan , ang lupa ay nabuo .

(src)="76"> Soils teem with the incessant activity of micro- organisms , feeding , digging , aerating and transforming .
(trg)="74"> Mga lupa , binabahayan ng mga walang humpay na aktibidad ng mga micro- organism kumakain , humuhukay , nagbibigay - hangin at bumubuo .

(src)="77"> They make the humus , the fertile layer to which all life on land is linked .
(trg)="75"> Gumagawa sila ng humus , matabang patong kung saan ang buhay sa lupa nakatanikala .

(src)="78"> What do we know about life on Earth ?
(trg)="76"> Ano ang nalalaman natin sa mundo ?

(src)="79"> How many species are we aware of ?
(trg)="77"> Ilang mga bagay na may buhay ang nalalaman natin ?

(src)="80"> A tenth of them ?
(trg)="78"> Sampu sa mga ito ?

(src)="81"> A hundredth perhaps ?
(trg)="79"> Siguro isandaan ?

(src)="82"> What do we know about the bonds that link them ?
(trg)="80"> Ano ang nalalaman sa mga ugnayan na nagdudugtong sa kanila ?

(src)="83"> The Earth is a miracle .
(trg)="81"> Ang mundo ay kababalaghan .

(src)="84"> Life remains a mystery .
(trg)="82"> Ang buhay ay laging misteryo .

(src)="85"> Families of animals form , united by customs and rituals that are handed down through the generations .
(trg)="83"> Pamilya ng mga hayop ay pinagsama - sama ng customs at rituals na nagpasalin salin sa mga henerasyon .

(src)="86"> Some adapt to the nature of their pasture and their pasture adapts to them .
(trg)="84"> Ang iba' y nakasabay sa kanilang kinakain at ang kinakainang ito' y nakasabay sa kanila .

(src)="87"> And both gain .
(trg)="85"> At parehas nakikinabang .

(src)="88"> The animal sates its hunger and the tree can blossom again .
(trg)="86"> Ang mga hayop , pinupuno kanilang gutom at mga kahoy, yumayabong muli .

(src)="89"> In the great adventure of life on Earth , every species has a role to play , every species has its place .
(trg)="87"> Sa isang pakikibaka ng buhay sa mundo , bawat species ay may ginagampanan , bawat species may kanya kanyang lugar .

(src)="90"> None is futile or harmful .
(trg)="88"> Walang mahina walang mapaminsala .

(src)="91"> They all balance out .
(trg)="89"> Sila' y nagbabalanseng lahat .

(src)="92"> And that' s where you , homo sapiens , wise human , enter the story .
(trg)="90"> At andyan ka homo sapien , matalinong tao , pumasok sa kwento .

(src)="93"> You benefit from a fabulous 4- billion- year- old legacy bequeathed by the Earth .
(trg)="91"> nakinabang ka sa napakagandang bilyong taong pamana na ibinigay ng mundo .

(src)="94"> You are only 200 . 000 years old , but you have changed the face of the world .
(trg)="92"> Ikaw ay may 200, 000 taong gulang lamang , pero ipinagbago mo ang mukha ng mundo .

(src)="95"> Despite your vulnerability , you have taken possession of every habitat and conquered swathes of territory , like no other species before you .
(trg)="93"> Kahit sa iyong kahinaan , nasakupan mo ang ibang may buhay .
(trg)="94"> At sinakop ang teritoryo , na tulad mo rain nauna sayo .

(src)="96"> After 180 . 000 nomadic years , and thanks to a more clement climate , humans settled down .
(trg)="95"> Paglipas ng 180, 000 taong pagalagala , at salamat sa isang magandang klima , ang mga tao' y nanirahaan .

(src)="97"> They no longer depended on hunting for survival .
(trg)="96"> At sila' y di na umaasa sa kanilang ikabubuhay .

(src)="98"> They choose to live in wet environments that abounded in fish , game and wild plants .
(trg)="97"> Pinili nila na tumira sa mga wet environments na sagana sa isda , game at ligaw na mga halaman .

(src)="99"> There where land , water and life combine .
(trg)="98"> May mga lupain , tubig at buhay pinagsama .

(src)="100"> Even today , the majority of humankind lives on the continents ' coastlines or the banks of rivers and lakes .
(trg)="99"> Kahit ngayon , ang karamihan ay naninirahan sa mga kontinente ng baybay dagat o sa mga tabing ilog at lawa .

(src)="101"> Across the planet , one person in four
(src)="102"> lives as humankind did 6 . 000 years ago , their only energy that which nature provides season after season .
(trg)="100"> Sa ating planeta , isang tao sa apat ay naninirahan gaya ng mga tao naninirahan me 6, 000 taon nakakaraan , na ang enerhiya na ibinigay ng kalikasan sa bamat panahon .

(src)="103"> It' s the way of life of 1, 5 billion people , more than the combined population of all the wealthy nations .
(trg)="101"> Ito ang bagong pamumuhay ng 1 . 5 bilyong mga tao , mahigit sa pinagsama samang tao ng lahat ng mayayamang bansa .

(src)="104"> But life expectancy is short and hard labor takes its toll .
(trg)="102"> Ngunit ang mga buhay ay umiikli dahil sa mahirap na hanapbuhay .

(src)="105"> The uncertainties of nature weigh on daily life .
(trg)="103"> Ang walang katiyakan na kalikasan ang nagpapahirap sa araw- araw na buhay .

(src)="106"> Education is a rare privilege .
(trg)="104"> Ang edukasyon ay pambihirang tsansa .

(src)="107"> Children are a family' s only asset as long as every extra pair of hands is a necessary contribution to its subsistence .
(trg)="105"> Mga anak kanilang tanging inaasahan hanggat may dalawang kamay na tutulong na kailangan para sa ikabubuhay .