# bem/102017002.xml.gz
# fa/102017002.xml.gz


(src)="1"> © 2016 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
(trg)="1"> © 2016 International Bible Students Association

(src)="2"> Ino magazini te yakushitisha .
(src)="3"> Tuibomfya mu mulimo wa kusambilisha abantu Baibolo mwi sonde lyonse , kabili ubupe bwa kuitemenwa bulatwala pa ntanshi uyu umulimo .
(trg)="2"> این نشریه برای فروش نیست و جهت آموزش جهانی کتاب مقدّس تهیه شده است و مخارج آن از طریق اعانات تأمین می‌گردد .‏

(src)="4"> Nga mulefwaya ukupeela ubupe , kabiyeni pa www.jw.org / bem .
(trg)="3"> برای اهدای اعانه می‌توانید به وب‌سایت www.jw.org / fa مراجعه نمایید .‏

(src)="5"> Amalembo ayali muli ino magazini yafumine muli Baibolo — Amalembo ya Calo Cipya , kano fye nga nabalembapo ishina lya Baibolo imbi .
(trg)="5"> در غیر این صورت نام ترجمهٔ مورد نظر ذکر شده است .‏

# bem/102017003.xml.gz
# fa/102017003.xml.gz


(src)="1"> Ifilimo
(trg)="1"> فهرست

(src)="2"> 8 Ukumwentula Bupe ubo Mulingile Ukupeelako Bambi
(trg)="2"> ۸ لبخند شما —‏ هدیه‌ای پرارزش

(src)="3"> 10 IFYO BAIBOLO ISAMBILISHA
(trg)="3"> ۱۰ دیدگاه کتاب مقدّس

(src)="4"> Ukuponya Ifumo
(trg)="4"> سِقط جنین

(src)="5"> 12 “ Ifyo Batulangile Ukutemwa Fyalitufikile pa Mutima ”
(trg)="5"> ۱۲ ‏ « دیدن محبت آنان مایهٔ دلگرمی‌مان شد »‏

(src)="6"> 14 IFINGAFWA ULUPWA
(trg)="6"> ۱۴ راهکارهایی برای خانواده

(src)="7"> Ifyo Mwingalalanga Ukuti Mulatasha
(trg)="7"> قدردانی خود را نشان دهید

(src)="8"> 16 IFILANGA UKUTI KWALIBA KABUMBA
(trg)="8"> ۱۶ شگفتی‌های طبیعت

(src)="9"> Ificingilila Akanyelele Beta Ukuti Saharan Silver Ant ku Kukaba
(trg)="9"> پوشش ضد حرارتی مورچهٔ نقره‌ای صحرای آفریقا

# bem/102017004.xml.gz
# fa/102017004.xml.gz


(src)="1"> Abafwailisha pa fintu basanga ukuti , impendwa ya bacaice abalwala amasakamika ilekulilako fye .
(trg)="1"> آمار نشان می‌دهد که افسردگی در میان نوجوانان به حد نگران‌کننده‌ای رو به افزایش است .‏

(src)="2"> Finshi fingafwa abacaice abakwata ubu bwafya ?
(trg)="2"> راه‌حل این مشکل چیست ؟‏

(src)="3"> Ino magazini ya “ Loleni ! ”
(trg)="3"> در این نسخه از مجلّهٔ بیدار شوید !‏

(src)="4"> nailanda pali fimo ifingafwa abacaice abalwala amasakamika , ne fyo abafyashi bengacita pa kwafwa abana abakwata ubu bwafya .
(trg)="4"> توصیه‌هایی برای نوجوانانی که دچار افسردگی هستند ،‏ آمده است .‏

# bem/102017005.xml.gz
# fa/102017005.xml.gz


(src)="1"> ICIPANDE ICIKALAMBA
(trg)="1"> موضوع اصلی این شماره

(src)="2"> ANNA * atile : “ Nga nasakamikwa , ng’umfwa kwati tapali ifyo ningacita kabili ndafilwa no kucita ifintu ifyo natemwa ukucita .
(trg)="2"> آنا * می‌گوید :‏ « وقتی افسرده می‌شوم ،‏ حوصلهٔ هیچ کار را ندارم ،‏ حتی کارهایی را که معمولاً دوست دارم انجام بدهم .‏

(src)="3"> Mfwaya fye ukulaala .
(trg)="3"> فقط دلم می‌خواهد بخوابم .‏

(src)="4"> Ilingi line ng’umfwa kwati abantu tabantemwa , nshacindama kabili ncusha fye abantu . ”
(trg)="4"> اغلب احساس می‌کنم که بی‌ارزشم ،‏ هیچ کس دوستم ندارد و سربار دیگران هستم .‏ »‏

(src)="5"> Julia atile : “ Nshalefwaya ukufwa , lelo apo nalesakamikwa sana , nalefwaya ukuyipaya .
(trg)="5"> جولیا می‌گوید :‏ « به خاطر افسردگی‌ام به فکر خودکشی افتاده بودم .‏

(src)="6"> Ilingi line ndabika sana amano ku bantu , nomba nga ninsakamikwa nshibika amano ku muntu uuli onse nelyo ku cintu icili conse . ”
(trg)="6"> واقعاً نمی‌خواستم بمیرم ولی می‌خواستم به هر قیمتی که شده از افسردگی خلاص بشوم .‏

(src)="7"> Anna na Julia batendeke ukulasakamikwa sana ninshi bali fye abaice .
(trg)="7"> معمولاً ملاحظهٔ دیگران را می‌کنم ،‏ اما وقتی افسردگی سراغم می‌آید ،‏ اصلاً حوصلهٔ هیچ کس و هیچ چیز را ندارم .‏ »‏

(src)="8"> Nangu ca kuti abacaice bambi balomfwa ububi inshita shimo , Anna na Julia bena balekwata sana ubu ubwafya limo pa milungu nelyo fye imyeshi .
(trg)="8"> آنا و جولیا هنوز در اوایل نوجوانی بودند که برای نخستین بار دچار افسردگی شدند .‏

(src)="9"> Anna atile : “ Limo naleumfwa kwati ndi mu cilindi umwafiita sana umo nshingafuma .
(trg)="10"> آنا در این مورد می‌گوید :‏ « افسردگی مثل این است که در چاهی عمیق و تاریک گرفتار شده باشی و راه گریزی نداشته باشی .‏

(src)="10"> Naleumfwa kwati nimfulungana . ”
(trg)="11"> فکر می‌کردم که عقلم را از دست داده‌ام و دیگر آنای سابق نیستم .‏ »‏

(src)="11"> Ificitikila Anna na Julia fyaliseeka sana .
(trg)="12"> امروزه بسیاری همانند آنا و جولیا با افسردگی روبرویند .‏

(src)="12"> Akabungwe ka World Health Organization ( WHO ) kalandile ukuti ubulwele bwa masakamika nabuseeka sana ku bacaice abengi kabili ubu ubulwele “ e bulenga maka maka abalumendo na bakashana abali ne myaka 10 ukufika ku myaka 19 balelwala amalwele yambi e lyo no kulemana . ”
(trg)="13"> به گفتهٔ پزشکان ،‏ افسردگی در میان نوجوانان به حد نگران‌کننده‌ای رو به افزایش است .‏

(src)="13"> Umuntu kuti alwala amasakamika na lintu ali fye umwaice .
(trg)="14"> سازمان بهداشت جهانی در این مورد چنین اعلام کرده است :‏ « افسردگی عامل اصلی بیماری و ناتوانی در دختران و پسران ۱۰ تا ۱۹ ساله است .‏ »‏

(src)="14"> Ifyo twingeshibilako ukuti nalwala , fintu pamo nga ukulaalisha nelyo ukukanalaalisha , ukuliisha nelyo ukukanaliisha e lyo no kwina sana nelyo ukonda .
(trg)="15"> نشانه‌های افسردگی ممکن است طی دوران بلوغ بروز کند و شاید به همراه تغییر در اشتها ،‏ وزن و عادات خواب باشد .‏

(src)="15"> Uulwele amasakamika kuti alaumfwa uwapelelwa , uwa bulanda kabili limo kuti aleimona kwati tacindama .
(trg)="16"> همچنین شاید با احساس یأس ،‏ ناامیدی ،‏ غم‌زدگی و بی‌ارزشی همراه باشد .‏

(src)="16"> Limo kuti aleka no kulaba na bantu bambi , ukukanabika amano ku fintu nelyo ukulalaba , ukulatontonkanya pa kuyipaya e lyo na fimbipo ifyo aba ku cipatala bashaishiba .
(trg)="17"> علائم دیگر افسردگی عبارتند از گوشه‌گیری ،‏ عدم تمرکز ،‏ ضعف حافظه ،‏ افکار و اعمال مربوط به خودکشی و علائمی که از دید پزشکان نامشخص است .‏

(src)="17"> Nga ca kutila aba ku cipatala balefwaya ukwishiba nga ca kuti umuntu nalwala amasakamika , ilingi line balatala bamona nga ca kuti kuli ifishibilo ifingi pa milungu iingi ifilelanga ukuti ca cine nalwala amasakamika .
(trg)="18"> وقتی متخصصان به‌درستی نمی‌دانند که شخصی به افسردگی مبتلاست ،‏ معمولاً نشانه‌هایی از افسردگی را که برای هفته‌ها زندگی روزانهٔ شخص را مختل کرده است ،‏ در او جستجو می‌کنند .‏

(src)="18"> Akabungwe ka WHO kalandile ukuti , “ Limo icilenga abantu ukulasakamikwa sana fintu pamo nga , ificitika mu bwikashi , ifyo bongobongo ibomba e lyo ne cifyalilwa . ”
(trg)="19"> به گفتهٔ سازمان بهداشت جهانی « افسردگی نتیجهٔ تداخل پیچیده‌ای از عوامل بیولوژیکی ،‏ اجتماعی و روان‌شناختی است .‏ »

(src)="19"> Ku ca kumwenako :
(trg)="20"> این عوامل عبارتند از :‏

(src)="20"> Ifyo umubili wa muntu ubomba .
(trg)="21"> عوامل جسمانی افسردگی .‏

(src)="21"> Ubulwele bwa masakamika kuti bwaba bwa pa lupwa .
(trg)="22"> همان طور که در مورد جولیا نیز صدق می‌کند ،‏ افسردگی اغلب ارثی است .‏

(src)="22"> Ku ca kumwenako mu lupwa lwa kwa Julila uo tulandilepo , balalwala sana amasakamika .
(trg)="23"> بدین معنا که افسردگی ممکن است ریشهٔ ژنتیکی داشته باشد و فعل و انفعالات شیمیایی مغز را تحت تأثیر قرار دهد .‏

(src)="23"> Fimbi ifilenga ubu ubulwele ukutendeka nelyo ukubipilako , fintu pamo nga amalwele ya ku mutima , ukwaluka mu fyo umuntu omfwa , e lyo no kubomfya bubi bubi imiti ikola pa nshita iitali .
(trg)="24"> عوامل دیگر افسردگی شامل بیماری‌های قلب و عروق ،‏ اختلالات هورمونی و مصرف مواد مخدّر است .‏

(src)="24"> *
(trg)="26"> *

(src)="25"> Amatontonkanyo .
(trg)="27"> استرس .‏

(src)="26"> Nangu ca kutila amatontonkanyo yaliba fye bwino , nga yacila mu cipimo kuti yalenga uwacaice alwala amasakamika .
(trg)="28"> در حالی که کمی استرس می‌تواند مفید باشد ،‏ استرس بیش از حد یا مزمن می‌تواند از لحاظ روحی و جسمی چنان برای نوجوانان خطرناک باشد که آنان را در معرض ابتلا به افسردگی قرار دهد .‏

(src)="27"> Na lyo line , cilafya ukwishiba icilenga maka maka umuntu alelwala amasakamika , kabili nga fintu tulandilepo kale , limo cilafya ukwishiba icilengele umuntu ukulwala .
(trg)="29"> با این همه ،‏ عوامل اصلی افسردگی کاملاً مشخص نیست و ممکن است مجموعه‌ای از عوامل جسمانی باشد .‏

(src)="28"> Amatontonkanyo kuti yalenga umwana ukulwala amasakamika nga ca kuti abafyashi bakwe bapatukana nelyo balekana , uo atemwa nga afwa , nga balemucusha nelyo ukumucenda , nga aba mu busanso , nga alwala , nelyo nga talecita bwino ku sukulu maka maka nga ca kuti ici calenga alamona kwati abantu balimupata .
(trg)="30"> طلاق یا جدایی پدر و مادر ،‏ از دست دادن عزیزان ،‏ سوءاستفادهٔ جنسی ،‏ خشونت ،‏ تصادف وحشتناک یا بیماری از جمله عوامل استرس‌زایی است که به افسردگی می‌انجامد .‏

(src)="29"> Limo icingalenga umwana ukulwala amasakamika , bafyashi ukulamwenekela ukulabomba bwino ku sukulu ukucila ifyo engacita .
(trg)="31"> همچنین اگر نوجوان حس کند که دیگران او را به خاطر ضعف یادگیری طرد کرده‌اند ،‏ شاید دچار افسردگی شود .‏

(src)="30"> Fimbi ifingalenga , mwana nga balemucusha ku banankwe , nga alesakamana pa fyo ifintu fikaba ku ntanshi , abafyashi nga bali sana no bulanda , nelyo bafyashi bakwe nga balacita ifintu ifyo ashenekela ukuti balacita .
(trg)="32"> عامل دیگر می‌تواند توقعات بیش از حد والدین از فرزندانشان برای دستیابی به موفقیت‌های تحصیلی باشد .‏

(src)="31"> Nomba finshi uwacaice engacita nga ca kuti alwala amasakamika ?
(trg)="33"> افزون بر این ،‏ زورگویی در محیط مدرسه ،‏ بلاتکلیفی ،‏ بیگانگی عاطفی با پدر یا مادری افسرده و بی‌ثباتی والدین نیز می‌تواند عاملی دیگر باشد .‏

(src)="32"> Umuntu nga alilwala amasakamika kuti apola nga bamupeela umuti nelyo nga alanshanya na basambilila pa fyo umuntu atontonkanya .
(trg)="35"> اگر کسی دچار افسردگی متوسط یا شدید باشد ،‏ اغلب با دارو و مشاوره با یک متخصص می‌تواند با مشکل خود کنار بیاید .‏

(src)="33"> * Yesu Kristu alandile ukuti : “ Abatuntulu tabakabila kondapa iyo , kano abalwele . ”
(trg)="36"> * عیسی مسیح در این مورد گفت :‏ « بیماران نیاز به پزشک دارند ،‏ نه افراد سالم .‏ »

(src)="34"> Ukusakamikwa sana nako bulwele .
(trg)="37"> (‏ مَرقُس ۲ :‏ ۱۷‏ )‏ بیماری می‌تواند بر هر یک از اعضای بدن ما از جمله مغز تأثیر گذارد .‏

(src)="35"> Na kabili umuntu nga alilwala amasakamika , afwile ukuleka ukucita ifintu fimo nelyo ukutendeka ukucita ifintu fimo , pantu ifyo umuntu acita kuti fyalenga alasakamikwa sana nelyo iyo .
(trg)="39"> اگر شما دچار افسردگی هستید ،‏ به سلامت جسم و روان خود در حد توانتان توجه کنید .‏

(src)="36"> Nga ulalwala amasakamika ufwile ukulaisakamana sana .
(trg)="40"> برای نمونه ،‏ از غذای مغذی و خوب استفاده کنید ،‏ به اندازهٔ کافی بخوابید و مرتباً ورزش کنید .‏

(src)="37"> Ku ca kumwenako , ulingile ukulalya ifya kulya ifisuma , ukulalaala inshita iikalamba , no kulatukushako umubili libili libili .
(trg)="42"> در صورت امکان به آنچه سبب افسردگی می‌شود پی ببرید و از قبل خود را آماده کنید .‏

(src)="38"> Nga uletukusha umubili kuti uleumfwako bwino , kuti uleba na maka , kabili te kuti cilekwafya ukulaala .
(trg)="43"> حرف دل خود را به یکی از نزدیکانتان بزنید .‏

(src)="39"> Nga cingacitika , uleesha ukufwailisha ifilenga ulesakamikwa sana e lyo ne fishibilo fya kuti walalwala amasakamika , kabili uleipekanishisha libela pa fyo walacita .
(trg)="44"> حمایت و پشتیبانی خانواده و دوستانتان می‌تواند به شما یاری رساند که با افسردگی بهتر کنار بیایید .‏

(src)="40"> Ulingile ukwebako umuntu uo wacetekela .
(trg)="45"> بدین شکل احتمالاً می‌توانید از شدّت آن بکاهید .‏

(src)="41"> Ifibusa na balupwa kuti balenga walaumfwako bwino nga naulwala amasakamika .
(trg)="46"> افکار و احساسات خود را به قلم آورید .‏

(src)="42"> Julia uo tulandilepo kale , alelemba ifyo aleumfwa ne fyo aletontonkanya , kanshi na iwe kuti wacita cimo cine .
(trg)="47"> این کار به جولیا که پیش از این به او اشاره شد ،‏ کمک کرد .‏

(src)="43"> Ne ca cindamisha ico ufwile ukucita kulaisambilisha ifya kwa Lesa .
(trg)="48"> علاوه بر تمام این موارد ،‏ به نیازهای معنوی خود نیز توجه کنید .‏

(src)="44"> Ukucita ifi kuti kwalenga walaumfwako bwino .
(trg)="49"> این امر شما را نسبت به زندگی خوش‌بین می‌سازد .‏

(src)="45"> Yesu Kristu atile : “ Balipaalwa abaishiba ukuti balakabila ifya kwa Lesa . ” — Mateo 5 : 3 .
(trg)="50"> عیسی مسیح گفت :‏ « خوشا به حال کسانی که به نیاز خود به هدایت الٰهی آگاهند .‏ » —‏ مَتّی ۵ :‏ ۳‏ ،‏ پاورقی .‏

(src)="46"> Ulelya ifya kulya ifisuma , uletukusha umubili , kabili ulelaala inshita iikalamba
(trg)="51"> غذای مغذی ،‏ ورزش و خواب کافی

(src)="47"> Nga ca kuti wabika amano ku fya kwa Lesa ukalaba ne nsansa
(trg)="52"> توجه به نیازهای معنوی‌تان به شما آرامش می‌بخشد

(src)="48"> Anna na Julia balimona ukuti ifyo Yesu alandile fya cine .
(trg)="53"> آنا و جولیا درستی این گفتهٔ عیسی را در زندگی خود دیده‌اند .‏

(src)="49"> Anna atile : “ Ukubika amano ku fya kwa Lesa kulalenga ndetontonkanya sana pa bantu mu nshita ya kulatontonkanya fye pa mafya nkwata .
(trg)="54"> آنا می‌گوید :‏ « خدمت به خدا سبب می‌شود که بیشتر به دیگران فکر کنم تا به مشکلاتم .‏

(src)="50"> Nangu ca kuti ukucita ifi takwayanguka , ndaba sana ne nsansa nga ndecita ifi . ”
(trg)="55"> این کار همیشه آسان نیست ،‏ اما مرا شادتر می‌کند .‏ »

(src)="51"> Julia na o alandile ukuti ipepo no kubelenga Baibolo filamwafwa sana .
(trg)="56"> جولیا که از دعا و خواندن کتاب مقدّس دلگرم می‌شود ،‏ می‌گوید :‏ « وقتی سفرهٔ دلم را نزد خدا باز می‌کنم ،‏ آرامش می‌یابم .‏

(src)="52"> Atile : “ Nga napepa kuli Lesa ndomfwako bwino kabili ukubelenga Baibolo kulangafwa ukumona ukuti nalicindama kuli Lesa kabili alimbikako amano .
(trg)="57"> با خواندن کتاب مقدّس پی برده‌ام که از دید خدا بی‌ارزش نیستم و او واقعاً به فکرم است .‏

(src)="53"> Ukubelenga Baibolo kulalenga ndeishiba no kuti ku ntanshi ifintu fikawama . ”
(trg)="58"> همچنین این کتاب مرا به آینده امیدوار کرده است .‏ »‏

(src)="54"> Kabumba wesu Yehova Lesa , alishiba bwino ifilenga tulelwala amasakamika .
(trg)="59"> یَهُوَه خدا ،‏ آفریدگارمان به‌خوبی می‌داند که دوران کودکی ،‏ اتفاقات زندگی و ساختار ژنتیکی ما بر نگرش و احساساتمان تأثیر می‌گذارد .‏

(src)="55"> Apo alitwishiba bwino , kuti atusansamusha no kutwafwa kabili limo kuti abomfya abantu .
(trg)="60"> از این رو می‌تواند از طریق اشخاص دلسوز و مهربان ،‏ قوّت و دلگرمی لازم را به ما ببخشد .‏

(src)="56"> Na kabili , nomba line fye Lesa ali no kundapa amalwele yesu yonse .
(trg)="61"> افزون بر این ،‏ در آینده خدا تمام بیماری‌های جسمی و روحی را از میان برخواهد داشت .‏

(src)="57"> Baibolo itila : “ Takuli umwikashi uukatila : ‘ Nindwala . ’ ” — Esaya 33 : 24 .
(trg)="62"> در اِشَعْیا ۳۳ :‏ ۲۴ آمده است :‏ « هیچ‌یک از ساکنان نخواهد گفت که ‹ بیمارم !‏ › »‏

(src)="58"> Baibolo yalitulaya no kuti Lesa “ akafuuta ifilamba fyonse ku menso yabo , ne mfwa tayakabeko na kabili , takwakabe no kuloosha nangu ukuteta nangu ukukalipwa na kabili . ”
(trg)="63"> آری ،‏ در کتاب مقدّس این وعدهٔ زیبا را می‌خوانیم :‏ « خدا هر اشکی را از چشمانشان پاک خواهد کرد .‏

(src)="59"> Aya amashiwi yalatusansamusha sana .
(trg)="64"> دیگر مرگ نخواهد بود و ماتم و شیون و درد نیز وجود نخواهد داشت .‏ »

(src)="60"> Nga kuti watemwa ukwishibilapo na fimbi pa fyo Lesa alaya ukucitila abantu , kabiye pa www.jw.org / bem .
(trg)="65"> (‏ مکاشفه ۲۱ :‏ ۴‏ )‏ به‌راستی چه وعدهٔ دلگرم‌کننده و تسلّی‌بخشی !‏

(src)="61"> Pali iyi webusaiti paliba amaBaibolo ayasuma sana , e lyo na malyashi yambi ayalanda pali Baibolo ukubikako fye na malyashi yalanda pa kusakamikwa .
(trg)="67"> در آنجا می‌توانید کتاب مقدّس را بخوانید و مقالاتی را در مورد موضوعات گوناگون از جمله افسردگی بیابید .‏

(src)="62"> Amashina nayalulwa .
(trg)="68"> اسامی تغییر داده شده است .‏

(src)="63"> Apo kwaba amalwele yalekanalekana , umuntu alingile ukupeelwa umuti uulingene no bulwele alwele pantu ukubomfya bubi bubi imiti kuti kwayalula ifyo umuntu aaba .
(trg)="69"> از آنجا که صدها نوع بیماری ،‏ داروهای مختلف و مواد مخدّر می‌تواند بر خلق و خوی شخص تأثیر بگذارد ،‏ لازم است برای تشخیص افسردگی به متخصص مراجعه کرد .‏

(src)="64"> Abalemba Loleni !
(src)="65"> tabasalila abantu umuti wa kubomfya ne myundapilwe .
(trg)="70"> این مجلّه هیچ روش درمانی خاصّی را توصیه نمی‌کند .‏

(src)="66"> Mufwile ukwishiba ukuti abacaice abalwala amasakamikwa balafilwa ukulondolola bwino ifyo baleumfwa kabili tabeshiba bwino ifilebacitikila .
(trg)="71"> والدین باید به یاد داشته باشند که شاید برای نوجوان افسرده‌شان آسان نباشد که احساسات خود را به زبان آورد یا شاید علائم افسردگی را در خود تشخیص نداده باشد .‏

(src)="67"> Limo te kuti beshibe no kuti nabalwala amasakamika .
(trg)="72"> نشانه‌های افسردگی در نوجوانان اغلب با نشانه‌های افسردگی در بزرگسالان متفاوت است .‏

(src)="68"> Ifyo abacaice bacita nga nabalwala amasakamika filapusana ne ficita abakalamba , kanshi mufwile ukubika sana amano ku mwana wenu nga atendeka ukucita ifintu ifyo ashicita , ayaluka mu miliile , mu fyo omfwa , nga atendeka ukulaala sana nelyo aleka ukulaala sana , nelyo nga alafwaya fye ukulaba eka , maka maka nga ca kuti atwalilila ukucita ifi pa milungu iingi .
(trg)="73"> از این رو ،‏ والدین باید هوشیار باشند که چه تغییرات اساسی‌ای در رفتار ،‏ غذا خوردن ،‏ خلق و خو ،‏ خواب و روابط اجتماعی فرزندشان صورت گرفته است ،‏ به‌خصوص زمانی که این تغییرات برای هفته‌ها به طول انجامد .‏

(src)="69"> Tamufwile ukusuulako fye nga alanda pa kuyipaya nelyo acita fimo ifilelanga ukutila kuti ayipaya .
(trg)="74"> اگر پدر و مادری متوجه شوند که فرزندشان در مورد خودکشی صحبت می‌کند ،‏ باید گفته‌هایش را جدّی بگیرند .‏

(src)="70"> Nga pali ifishinka ifilelenga mulemona kwati umwana wenu nalwaala amasakamika , mulingile ukumutwala ku cipatala .
(trg)="75"> اگر به نظر والدین برسد که فرزندشان دچار بیماری افسردگی شده است ،‏ می‌توانند نزد پزشک متخصص بروند .‏

(src)="71"> Afweni umwana wenu ukulacita ifyo aba ku cipatala balandile kabili nga mwamona ukuti talepola nelyo umuti bamupeele ulelenga alelwalilako , landeni na ba ku cipatala na kabili .
(trg)="77"> بهتر است که کل خانواده برای غذا خوردن ،‏ ورزش و خواب برنامهٔ مشخصی داشته باشد .‏

(src)="72"> Mulingile ukulalya , ukulala , no kulatukusha umubili pa nshita imo ine .
(trg)="78"> والدین باید با فرزند نوجوانشان گفتگو کنند و به او یاری رسانند که افسردگی را موضوعی خجالت‌آور نشمارد .‏

(src)="73"> Mulelanshanya sana no mwana wenu , kabili mulemwafwa ukwishiba ifyo engacita nga kwaba ifingalenga alwala amasakamika .
(trg)="79"> از آنجا که افسردگی شاید سبب شود که نوجوانی احساس شرمندگی ،‏ تنهایی یا بی‌ارزشی کند ،‏ والدین باید به او یادآور شوند که دوستش دارند .‏

(src)="74"> Apo ukulwala amasakamika kuti kwalenga umuntu ukulatalalilwa , ukulaumfwa ububi nelyo ukuisuula , libili libili mufwile ukulalanga umwana wenu ukuti mwalimutemwa .
(trg)="80"> اگر از افسردگی رنج می‌بری ،‏ برای کنترل افکار و احساساتت می‌توانی برای خود به اصطلاح جعبهٔ کمک‌های اولیه درست کنی .‏