# bci/102018012.xml.gz
# th/102018012.xml.gz


(src)="1"> © 2017 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
(trg)="1"> © 2017 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania

(src)="2"> Be yoman fluwa nga i atɛ .
(src)="3"> Mɛn wunmuan nun’n , be fa kle sran’m be Biblu’n nun like .
(src)="4"> Be klunklo like nga be man’n yɛ be fa suan junman sɔ’n i bo ɔ .
(src)="5"> Sɛ a kunndɛ kɛ á mán wɔ klunklo like’n , kɔ ɛntɛnɛti adrɛsi www.jw.org su .
(src)="6"> Sɛ b’a boman Biblu uflɛ dunman’n , ndɛ mma’m be fin Nyanmiɛn Ndɛ’n nun .
(src)="7"> Sɛ be klɛ NW , ndɛ mma’n fin Les Saintes Ecritures .
(src)="8"> Traduction du monde nouveau nun .
(trg)="2"> วารสาร ​ นี้ ​ ไม่ ​ ได้ ​ ทำ ​ ขึ้น ​ เพื่อ ​ ขาย แต่ ​ เป็น ​ ส่วน ​ หนึ่ง ​ ของ ​ การ ​ สอน ​ คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ ทั่ว ​ โลก ​ ซึ่ง ​ ได้ ​ รับ ​ การ ​ สนับสนุน ​ โดย ​ การ ​ บริจาค ​ ด้วย ​ ความ ​ สมัคร ​ ใจ หาก ​ ต้องการ ​ บริจาค เชิญ ​ เข้า ​ ไป ​ ที่ www.jw.org / th ข้อ ​ คัมภีร์ ​ ที่ ​ ใช้ ยก ​ มา ​ จาก ​ คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ ฉบับ ​ แปล ​ โลก ​ ใหม่ ยก ​ เว้น ​ ข้อ ​ ที่ ​ มี ​ ชื่อ ​ ฉบับ ​ อื่น ​ กำกับ ​ ไว้

# bci/102018013.xml.gz
# th/102018013.xml.gz


(src)="1"> Like ng’ɔ o fluwa’n nun’n
(trg)="1"> สารบัญ

(src)="2"> 3 Like nga é yó’n
(trg)="2"> 3 อะไร ​ เป็น ​ เคล็ด ลับ ?

(src)="3"> 4 Maan e ɲin yi like yɛ e yo sran ye
(trg)="3"> 4 พอ ​ ใจ ​ กับ ​ ชีวิต ​ และ ​ เป็น ​ คน ​ มี ​ น้ำใจ

(src)="4"> 6 Awunkpinndiɛ nin awlɛn tralɛ
(trg)="4"> 6 เข้ม แข็ง ​ ทั้ง ​ ร่าง ​ กาย ​ และ ​ จิตใจ

(src)="5"> 8 Maan e klo sran
(trg)="5"> 8 มี ​ ความ ​ รัก

(src)="6"> 10 Maan e yaci sa e cɛ
(trg)="6"> 10 รู้ ​ จัก ​ ให้ ​ อภัย

(src)="7"> 12 Maan e si like nga ti yɛ e o asiɛ’n su’n
(trg)="7"> 12 รู้ ​ ว่า ​ มี ​ ชีวิต ​ อยู่ ​ เพื่อ ​ อะไร

(src)="8"> 14 Maan e fa e wla guɛ i like kpa kun su
(trg)="8"> 14 มี ​ ความ ​ หวัง

(src)="9"> 16 Ndɛ wie mun ekun
(trg)="9"> 16 เรียน ​ รู้ ​ มาก ​ ขึ้น

# bci/102018015.xml.gz
# th/102018015.xml.gz


(src)="4"> Sɛ ɔ ti sɔ’n , ngue ti yɛ a bu i kɛ a ti sran mɔ i klun ti jɔwa - ɔ ? ?
(trg)="1"> เคล็ด ลับ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข

(src)="5"> Ɔ awlofuɛ mun , annzɛ ɔ junman’n , annzɛ Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga a kɔ nun’n ti - ɔ ?
(trg)="2"> คุณ ​ รู้สึก ​ ว่า ​ ตัว ​ เอง ​ เป็น ​ คน ​ ที่ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ ไหม ?

(src)="6"> Atrɛkpa kusu’n , a bu i kɛ sɛ a wie ɔ suklu’n i di’n , annzɛ a ɲan junman kpa kun’n , annzɛ a to loto uflɛ kun’n , annzɛ a ɲan like uflɛ’n , yɛ ɔ klun’n kwla jɔ - ɔ .
(trg)="3"> ถ้า ​ ใช่ อะไร ​ ทำ ​ ให้ ​ คุณ ​ มี ​ ความ ​ สุข ?

(src)="7"> Kɛ sran wie’m be ɲin o like kun sin mɔ be ɲan like sɔ’n , be klun jɔ .
(trg)="4"> ครอบครัว หน้า ​ ที่ ​ การ ​ งาน หรือ ​ ความ ​ เชื่อ ​ ทาง ​ ศาสนา ?

(src)="8"> Sanngɛ blɛ sunman’n , be aklunjuɛ sɔ’n cɛman .
(src)="9"> Ɔ maan , be sa sin bubu be .
(trg)="5"> บาง ​ ที ​ คุณ ​ อาจ ​ กำลัง ​ รอ ​ คอย ​ สิ่ง ​ ที่ ​ จะ ​ ทำ ​ ให้ ​ คุณ ​ มี ​ ความ ​ สุข เช่น เรียน ​ จบ ได้ ​ งาน ​ ดี ๆ หรือ ​ ซื้อ ​ รถ ​ ใหม่

(src)="10"> Sran nga i klun jɔ’n , i wun kpɛjɛ i , i wla’n gua ase titi , yɛ i ɲin yi like ng’ɔ le i’n .
(trg)="7"> หลาย ​ ครั้ง ความ ​ สุข ​ แบบ ​ นั้น ​ อยู่ ​ กับ ​ เรา ​ แค่ ​ ชั่ว ​ คราว และ ​ นี่ ​ ทำ ​ ให้ ​ หลาย ​ คน ​ ผิด ​ หวัง

(src)="11"> Nán like nga sran kun ɲɛn i’n ti yɛ i klun jɔ - ɔ .
(trg)="10"> ” ก็ ​ แสดง ​ ว่า ​ ตอน ​ นี้ ​ เรา ​ ยัง ​ ไม่ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ จริง ๆ

(src)="12"> Sanngɛ , ɔ fin wafa ng’ɔ di i mɛn’n .
(src)="13"> Sran sɔ’n i wun kpɛjɛ i titi .
(trg)="11"> เพื่อ ​ จะ ​ เห็น ​ ภาพ ลอง ​ เปรียบ ​ เทียบ ​ ความ ​ สุข ​ กับ ​ การ ​ มี ​ สุขภาพ ​ ที่ ​ แข็ง แรง เรา ​ จะ ​ มี ​ สุขภาพ ​ แข็ง แรง ​ ได้ ​ อย่าง ​ ไร ?

(src)="14"> Sɛ sran kun se kɛ “ ɔ́ ɲán like kun naan i klun w’a jɔ’n , ” i sɔfuɛ’n i klun su jɔman .
(trg)="13"> มี ​ คำ ​ แนะ ​ นำ ​ หรือ ​ ลักษณะ ​ นิสัย ​ แบบ ​ ไหน ​ บ้าง ​ ที่ ​ เป็น ​ เคล็ด ลับ ​ ของ ​ ความ ​ สุข ?

(src)="15"> Sran ng’ɔ di aliɛ kpa’n , m’ɔ kpinngbin i wun kɛ ɔ nin i fata’n sa’n , m’ɔ niɛn i wun su’n , ɔ ti juejue .
(trg)="14"> แม้ ​ เคล็ด ลับ ​ เหล่า ​ นั้น ​ มี ​ มาก ​ มาย แต่ ​ ต่อ ​ ไป ​ นี้ ​ เป็น ​ เคล็ด ลับ ​ สำคัญ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข

(src)="16"> I wafa kunngba’n , kɛ sran kun fa atin ng’ɔ ti kpa’n su , m’ɔ fa ngwlɛlɛ yo ninnge mun’n , i klun jɔ .
(trg)="15"> พอ ​ ใจ ​ กับ ​ ชีวิต ​ และ ​ เป็น ​ คน ​ มี ​ น้ำใจ

(src)="17"> Sɛ e yo ninnge wie mun’n e klun jɔ́ .
(src)="18"> Ninnge sɔ’m be nun wie’m be ti cinnjin tra wie mun .
(trg)="16"> เข้ม แข็ง ​ ทั้ง ​ ร่าง ​ กาย ​ และ ​ จิตใจ

(src)="19"> Maan e fa e ɲin sie i be nun cinnjin kpafuɛ’m be su :
(trg)="17"> มี ​ ความ ​ รัก

(src)="23"> MAAN E YACI SA E CƐ
(src)="24"> MAAN E SI LIKE NGA TI YƐ E O ASIƐ’N SU’N
(trg)="18"> รู้ ​ จัก ​ ให้ ​ อภัย

(src)="25"> MAAN E FA E WLA GUƐ I LIKE KPA KUN SU
(src)="26"> Fluwa kun mɔ e kwla lafi i nun ndɛ’n su’n se kɛ : ‘ Be nga bɔ be nanti seiin’n , [ . . . ] be liɛ su ti ye ! ’
(trg)="19"> รู้ ​ ว่า ​ มี ​ ชีวิต ​ อยู่ ​ เพื่อ ​ อะไร

(src)="27"> ( Jue Mun 119 : 1 ) Maan e fa e ɲin e sie i fluwa sɔ’n i nun ndɛ wie’m be su .
(trg)="20"> มี ​ ความ ​ หวัง

# bci/102018016.xml.gz
# th/102018016.xml.gz


(src)="7"> Fluwa kun kannin kɛ , sɛ sran kun le lawlɛ’n , nin aliɛ’n nin tralɛ’n , i klun kwla jɔ .
(trg)="1"> เคล็ด ลับ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข

(src)="9"> Nán sika bɔbɔ’n yɛ ɔ ti ndɛ’n niɔn .
(src)="10"> Afin , fluwa kun ekun seli kɛ : “ [ Sika’n ] i kunndɛlɛ ngboko’n ɔ manman aklunjuɛ . ”
(src)="11"> Biblu’n nun ndɛ kun mɔ be klɛli’n i afuɛ kɔe 2.000 yɛ’n , ɔ kan sɔ wie .
(src)="12"> Ɔ se kɛ : “ Sika klolɛ’n yɛ ɔ ti sa tɛtɛ’n kwlaa i bo nin - ɔn .
(src)="13"> Sran wie’m be fa be nyin bloli nun lele [ . . . ] , ɔ maan awlaboɛ’n w’a kun be kpo . ”
(src)="14"> ( 1 Timote 6 : 9 , 10 ) ?
(trg)="2"> คุณ ​ คง ​ ได้ ​ ยิน ​ บ่อย ๆ ใช่ ​ ไหม ​ ว่า ​ ความ ​ สุข ​ และ ​ ความ ​ สำเร็จ ​ ขึ้น ​ อยู่ ​ กับ ​ ทรัพย์ ​ สมบัติ ​ และ ​ ความ ​ ร่ำรวย ?

(src)="15"> Ngue ti yɛ awlabɔɛ’n kun be kpo - ɔ ?
(src)="16"> AƝANBEUN NINNGE’M BE SASALƐ’N TI’N , BE KLUN TITI BE , YƐ BE LAFIMAN KPA .
(src)="17"> “ Junman difuɛ ng’ɔ klo junman dilɛ’n , sɛ ɔ nyannin aliɛ kan dili o , sɛ ɔ nyannin aliɛ dan dili o , ɔ lafi klanman .
(trg)="3"> หลาย ​ ล้าน ​ คน ​ ที่ ​ คิด ​ แบบ ​ นี้ ​ จึง ​ ทำ ​ งาน ​ หนัก ​ เพื่อ ​ หา ​ เงิน ​ ให้ ​ ได้ ​ มาก ๆ แต่ ​ เงิน ​ และ ​ ทรัพย์ ​ สมบัติ ​ ทำ ​ ให้ ​ ความ ​ สุข ​ อยู่ ​ กับ ​ เรา ​ ไป ​ ตลอด ​ ไหม ?

(src)="18"> Sanngɛ anyanbeunfuɛ’n i liɛ’n , i anyanbeun ninnge kpanngban’m be ti ɔ kwlá lafi - man . ” — Akunndanfuɛ’n 5 : 11 .
(trg)="4"> สิ่ง ​ ที่ ​ เกิด ​ ขึ้น ​ จริง ​ เป็น ​ อย่าง ​ ไร ?

(src)="19"> KƐ BE WUN KƐ SIKA’N MANMAN AKLUNJUƐ’N BE SA SIN BUBU BE .
(src)="20"> Sran ng’ɔ klo sika’n , sika ng’ɔ ɲɛn i’n jumɛn i le .
(trg)="6"> ต้อง ​ เจ็บ ​ ปวด ​ รวด ร้าว ” ความ ​ เจ็บ ​ ปวด ​ รวด ร้าว ​ นี้ ​ คือ ​ อะไร ?

(src)="21"> Biblu’n se kɛ : “ Sran ng’ɔ klo sika dan’n , i nyin yi - man ng’ɔ lɛ i’n , sran ng’ɔ klo anyanbeun’n , ɔ nyɛn - mɛn i nun mmlusuɛ’n wie . ”
(src)="22"> ( Akunndanfuɛ’n 5 : 9 ) Asa ekun’n , sɛ sran kun klo aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n , ɔ su kwlá fɛmɛn i wun mɛntɛnmɛn i osufuɛ mun nin i janvuɛ mun .
(trg)="7"> กังวล ​ จน ​ นอน ​ ไม่ ​ หลับ ​ เพราะ ​ ห่วง ​ ทรัพย์ ​ สมบัติ “ คน ​ ที่ ​ รับ ใช้ ​ คน ​ อื่น ​ นอน ​ หลับ ​ สบาย ​ ไม่ ​ ว่า ​ เขา ​ จะ ​ ได้ ​ กิน ​ น้อย ​ หรือ ​ มาก แต่ ​ ทรัพย์ ​ สมบัติ ​ มาก ​ มาย ​ ของ ​ คน ​ รวย ​ ไม่ ​ ทำ ​ ให้ ​ เขา ​ หลับ ” — ปัญญา จาร ย์ 5 : 12

(src)="23"> Yɛ ɔ su kwlá fɛmɛn i wun mantanman Ɲanmiɛn .
(src)="24"> Ɔ maan , i klun su jɔman .
(trg)="11"> เป็น ​ คน ​ มี ​ น้ำใจ “ การ ​ ให้ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ ยิ่ง ​ กว่า ​ การ ​ รับ ” คน ​ มี ​ น้ำใจ ​ เป็น ​ คน ​ ที่ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ เพราะ ​ พวก ​ เขา ​ ได้ ​ ทำ ​ ให้ ​ คน ​ อื่น ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ แม้ ​ สิ่ง ​ ที่ ​ พวก ​ เขา ​ ให้ ​ อาจ ​ เล็ก ​ น้อย เช่น ให้ ​ เวลา ​ และ ​ กำลัง คน ​ มี ​ น้ำใจ ​ มัก ​ จะ ​ ได้ ​ รับ ​ สิ่ง ​ มี ​ ค่า ​ ที่ ​ เงิน ​ ซื้อ ​ ไม่ ​ ได้ นั่น ​ คือ ​ ความ ​ รัก ความ ​ นับถือ และ ​ เพื่อน ​ แท้ ​ ที่ ​ แสดง ​ น้ำใจ ​ กลับ ​ คืน ​ มา ​ ให้ ​ เขา ! — ลูกา 6 : 38

(src)="25"> KƐ BE FA BE SIKA’N WLƐ I LIKE WIE NUN MƆ I BO GUAMAN KPA’N , BE WLA BO BE WUN .
(src)="26"> Biblu’n se kɛ : “ Nán kle ɔ wun yalɛ ngboko kɛ á nyán ɔ wun .
(src)="27"> Nán bu i akunndan beblebe .
(src)="28"> Kɛ sika’n wo lɛ’n , ɔ ti kɛ anunman nyin b’ɔ tu kɔ nglo mmua’n sa .
(src)="29"> Ɔ lɛ ndɛwa yɛ ɔ o lɛ - ɔ .
(src)="30"> Kɛ ɔ waan á nían’n , wuun w’a tu anunman lalaa . ” — Nyanndra Mun 23 : 4 , 5 .
(trg)="12"> ให้ ​ ความ ​ สำคัญ ​ กับ ​ คน ​ ไม่ ​ ใช่ ​ สิ่ง ​ ของ “ มี ​ ผัก ​ กิน ​ ชาม ​ เดียว ​ ท่ามกลาง ​ ความ ​ รัก ดี ​ กว่า ​ มี ​ วัว ​ ขุน ​ เป็น ​ อาหาร ​ ท่ามกลาง ​ ความ ​ เกลียด ​ ชัง ” ข้อ ​ ความ ​ นี้ ​ บอก ​ อะไร ​ เรา ?

(src)="31"> MAAN E ƝIN YI LIKE .
(src)="32"> Biblu’n se kɛ : “ Kɛ bé wú ye’n , e nin like fi a ba - man , ɔ maan kɛ é kɔ́’n , e kwlá fa - man like fi kɔ - man .
(src)="33"> I sɔ’n ti’n , sɛ e nyan like e di’n , yɛ sɛ e nyan tannin kla’n , maan ɔ ju ye . ”
(trg)="13"> ความ ​ รัก ​ ที่ ​ เรา ​ มี ​ ต่อ ​ กัน ​ มี ​ ค่า ​ มาก ​ กว่า ​ วัตถุ ​ เงิน ​ ทอง เรา ​ จะ ​ เห็น ​ ว่า ​ ความ ​ รัก ​ เป็น ​ เคล็ด ลับ ​ สำคัญ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข ซึ่ง ​ เรา ​ จะ ​ ดู ​ เรื่อง ​ นี้ ​ ด้วย ​ กัน ​ ที ​ หลัง

(src)="34"> ( 1 Timote 6 : 7 , 8 ) Be nga be ɲin yi like , mɔ be ijɔman be konviabo’n , be ɲin bloman sran like su .
(src)="35"> Sɛ be kwlá toman like kun’n , be seman kɛ saan fii bé ɲán like sɔ’n .
(src)="36"> I sɔ’n ti , be kokoman ngboko .
(trg)="14"> ผู้ ​ หญิง ​ คน ​ หนึ่ง ​ ชื่อ ​ ซาบี ​ น่า ​ จาก ​ อเมริกา ​ ใต้ ​ ได้ ​ เรียน ​ รู้ ​ ว่า ​ คำ ​ แนะ ​ นำ ​ ใน ​ คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ ดี ​ มาก ๆ เธอ ​ ถูก ​ สามี ​ ทิ้ง ​ เลย ​ ต้อง ​ ดิ้นรน ​ หา ​ เลี้ยง ​ ตัว ​ เอง ​ และ ​ ลูก ​ สาว ​ อีก 2 คน เธอ ​ ทำ ​ งาน 2 อย่าง ต้อง ​ ตื่น ​ ตั้ง ​ แต่ ​ ตี 4 ทุก ​ วัน แม้ ​ ซาบี ​ น่า ​ จะ ​ ยุ่ง ​ และ ​ เหนื่อย ​ มาก แต่ ​ เธอ ​ ก็ ​ ตัดสิน ​ ใจ ​ เรียน ​ คัมภีร์ ​ ไบเบิล แล้ว ​ ผล ​ เป็น ​ อย่าง ​ ไร ?

(src)="37"> MAAN E YO SRAN YE .
(src)="38"> Biblu’n se kɛ : “ Sɛ a cɛ sran like’n , ɔ ti kpa tra kɛ be cɛ wɔ like’n . ”
(src)="39"> ( Sa Nga Be Yoli’n 20 : 35 ) Be nga be klun ti ufue’n , be klun jɔ .
(trg)="15"> ซาบี ​ น่า ​ ยัง ​ คง ​ มี ​ เงิน ​ เท่า ​ เดิม แต่ ​ เธอ ​ มอง ​ ชีวิต ​ ต่าง ​ ไป ​ จาก ​ เดิม ​ อย่าง ​ สิ้น เชิง !

(src)="40"> Afin be wun kɛ ninnge kanngan nga be yo man be wiengu mun’n ti’n , be wiengu sɔ’m be klun jɔ .
(src)="41"> Blɛ sunman’n , mmlusuɛ nga be ɲɛn i’n , ɔ tra sika .
(src)="42"> I wie yɛle kɛ , sran’m be klo be , be ɲin yi be , be ɲan janvuɛ kpa .
(src)="43"> Yɛ be janvuɛ sɔ’m be yo be ye wie . — Lik 6 : 38 .
(src)="44"> MAAN E KLO SRAN TRA SIKA .
(trg)="16"> เช่น เธอ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ ที่ ​ ได้ ​ พึ่ง ​ พระเจ้า ได้ ​ เจอ ​ เพื่อน ​ แท้ ​ ที่ ​ มี ​ ความ ​ เชื่อ ​ เหมือน ​ กัน และ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ จาก ​ การ ​ ให้ ​ โดย ​ บอก ​ คน ​ อื่น ​ เกี่ยว ​ กับ ​ สิ่ง ​ ที่ ​ เธอ ​ เรียน

(src)="45"> Biblu’n se kɛ : “ Kɛ n ko tran kan klolɛ nun - man lɛ bɔ sanngɛ nannin nnɛn kpakpa’n yɛ be di i lɛ’n , ɔ flunman kɛ n ko tran kan nnya ngbɛn yɛ be di i lɛ bɔ sanngɛ klolɛ o lɛ’n . ”
(src)="46"> ( Nyanndra Mun 15 : 17 ) I sɔ’n kle kɛ , sɛ e fa e wun mantan sran’n , ɔ ti kpa tra aɲanbeun ninnge’m be kunndɛlɛ’n .
(trg)="17"> คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ บอก ​ ว่า “ สติ ​ ปัญญา ​ ที่ ​ แท้ ​ จริง ​ ก็ ​ เห็น ​ ได้ ​ จาก ​ ผล ​ ที่ ​ ปรากฏ ​ ออก ​ มา ” จาก ​ ข้อ ​ นี้ เรา ​ เห็น ​ ว่า ​ การ ​ พอ ​ ใจ ​ กับ ​ ชีวิต การ ​ เป็น ​ คน ​ มี ​ น้ำใจ รวม ​ ถึง ​ การ ​ ให้ ​ ความ ​ สำคัญ ​ กับ ​ คน ​ ไม่ ​ ใช่ ​ สิ่ง ​ ของ ​ เป็น ​ สิ่ง ​ ที่ ​ ควร ​ ทำ ​ จริง ๆ !

(src)="47"> Asa ekun’n , e wiengu klolɛ’n yɛ maan e klun kwla jɔ - ɔ .
(src)="48"> Be flɛ bla kun kɛ Sabina , yɛ ɔ tran Amlɛnkɛn’m be mɛn’n i ja ngua lɔ lika’n nun .
(trg)="18"> “ การ ​ รัก ​ เงิน ​ เป็น ​ ราก ​ เหง้า ​ ของ ​ ความ ​ ชั่ว ​ ทุก ​ ชนิด ความ ​ อยาก ​ รวย ​ แบบ ​ นี้ ​ ได้ ​ ทำ ​ ให้ ​ บาง ​ คน . . .

(src)="49"> Sabina wunnin kɛ Biblu’n nun ndɛ’n ti kpa dan .
(src)="50"> Kɛ i wun’n yacili i’n , ɔ dili junman fanunfanun nɲɔn naan w’a kwla niɛn i bɔbɔ nin i wa bla nɲɔn’n be lika .
(src)="51"> Cɛn kwlakwla’n , ɔ jaso aliɛ njɛnniɛn dɔ 4 su .
(src)="52"> Sabina ɲɛnmɛn i ti .
(src)="53"> Sanngɛ , ɔ kunndɛli kɛ be kle i Biblu’n nun like . ?
(trg)="19"> ทิ่ม ​ แทง ​ ตัว ​ เอง ​ ทั่ว ​ ทั้ง ​ ตัว ​ ด้วย ​ ความ ​ เจ็บ ​ ปวด ​ มาก ​ มาย ” — 1 ทิ โมธี 6 : 10 , เชิงอรรถ

(src)="54"> Wafa sɛ yɛ i bo guali - ɔ ?
(src)="55"> Sika ng’ɔ ɲɛn i’n , i su w’a ukaman .
(trg)="20"> “ การ ​ รัก ​ เงิน ” ทำ ​ ให้ . . .

(src)="56"> Sanngɛ , Ɲanmiɛn ndɛ’n m’ɔ si i’n ti’n , i klun ti jɔwa .
(trg)="21"> กังวล ​ จน ​ นอน ​ ไม่ ​ หลับ

(src)="57"> ( Matie 5 : 3 ) Ɔ trali be nga be lafi Ɲanmiɛn su’n be janvuɛ .
(trg)="22"> ผิด ​ หวัง

(src)="58"> Asa ekun’n , kɛ ɔ kan Ɲanmiɛn ndɛ’n kle sran mun’n , ɔ wun kɛ i klun jɔ .
(trg)="23"> ทุกข์ ​ ใจ ​ และ ​ เครียด

(src)="59"> Be nga be nanti Ɲanmiɛn i ndɛ’n su’n , be yo ngwlɛlɛfuɛ yɛ be ɲan su ye .
(trg)="24"> คน ​ ที่ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ คือ ​ คน ​ ที่ . . .

(src)="60"> ( Matie 11 : 19 ) Sɛ e ɲin yi like , naan e yo e wiengu’m be ye , naan e klo sran tra sika’n , é wún kɛ i sɔ’n yɛ ɔ fata kɛ sran’m be yo - ɔ .
(trg)="25"> พอ ​ ใจ ​ ใน ​ สิ่ง ​ ที่ ​ มี ​ อยู่

(src)="61"> ‘ Sika klolɛ’n yɛ ɔ ti sa tɛtɛ’n kwlaa i bo nin - ɔn .
(trg)="26"> มี ​ น้ำใจ

(src)="62"> Sran wie’m be fa be nyin bloli nun lele [ . . . ] , ɔ maan awlaboɛ’n w’a kun be kpo . ’ ​ — 1 Timote 6 : 10 .
(src)="63"> “ Sika klolɛ’n ” ti’n , sran wie’m . . .
(src)="64"> Be koko , yɛ be lafiman kpa .
(src)="65"> Be sa sin bubu be .
(src)="66"> Be wla bo be wun .
(src)="67"> Be nga be klun jɔ’n . . .
(src)="68"> Be ɲin yi like nga be le i’n .
(src)="69"> Be yo sran ye .
(src)="70"> Be klo sran tra sika .
(trg)="27"> ให้ ​ ความ ​ สำคัญ ​ กับ ​ คน ​ ไม่ ​ ใช่ ​ สิ่ง ​ ของ

# bci/102018017.xml.gz
# th/102018017.xml.gz


(src)="2"> KƐ TUKPACƐ’N KLE SRAN KUN YALƐ’N , LIKA’N KWLA YO KEKLE I SU .
(trg)="1"> เคล็ด ลับ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ มี ​ ความ ​ สุข

(src)="3"> Be flɛ bian kun kɛ Ulfu .
(trg)="2"> ความ ​ เจ็บ ​ ป่วย ​ เรื้อรัง ​ หรือ ​ ความ ​ พิการ ​ มี ​ ผล ​ มาก ​ ต่อ ​ ชีวิต ผู้ ​ ชาย ​ คน ​ หนึ่ง ​ ชื่อ ​ อุลฟ์ ​ เคย ​ เป็น ​ คน ​ ที่ ​ แข็ง แรง ​ และ ​ ชอบ ​ ทำ ​ โน่น ​ ทำ ​ นี่ แต่ ​ หลัง ​ จาก ​ เป็น ​ อัมพาต ​ เขา ​ บอก ​ ว่า “ ผม ​ ซึม เศร้า ​ อย่าง ​ หนัก หมด ​ เรี่ยว ​ แรง ​ ไม่ ​ มี ​ กำลัง ใจ . . .

(src)="4"> Laa’n ɔ ti juejue kpa .
(src)="5"> Sanngɛ siɛn’n , ɔ ti bubuwafuɛ .
(src)="6"> Ɔ seli kɛ : “ N wla boli min wun dan .
(src)="7"> N leman fanngan kun .
(trg)="3"> ผม ​ รู้สึก ​ เหมือน ‘ ตาย ​ ทั้ง ​ เป็น ’ ”

(src)="8"> [ . . . ]
(src)="9"> N seli min wun kɛ ‘ n liɛ’n w’a wie mlɔnmlɔn . ’ ”
(src)="10"> Tukpacɛ’n kwla tɔ e kwlakwla e su kɛ Ulfu liɛ’n sa .
(trg)="4"> เรื่อง ​ ของ ​ อุลฟ์ ​ เตือน ​ เรา ​ ว่า ​ ไม่ ​ มี ​ ใคร ​ แข็ง แรง ​ ไป ​ ได้ ​ ตลอด แต่ ​ เรา ​ ก็ ​ ดู ​ แล ​ สุขภาพ ​ ของ ​ เรา ​ ได้ ​ เพื่อ ​ จะ ​ เจ็บ ​ ป่วย ​ น้อย ​ ลง แต่ ​ ถ้า ​ สุขภาพ ​ ของ ​ เรา ​ แย่ ​ ลง ​ ล่ะ ?

(src)="11"> Sanngɛ , e kwla fa ajalɛ wie mun naan tukpacɛ wie’m b’a ɲanman e . ?
(src)="12"> Yɛ sɛ e tɔ tukpacɛ kekle kpa’n nin ? ?
(src)="13"> Tukpacɛ sɔ’n ti’n , e klun su jɔman kun ?
(src)="14"> E klun kwla jɔ .
(trg)="5"> นั่น ​ หมาย ​ ความ ​ ว่า เรา ​ ไม่ ​ มี ​ ทาง ​ จะ ​ มี ​ ความ ​ สุข ​ แล้ว ​ ใช่ ​ ไหม ?

(src)="15"> Sran wie’m be su ndɛ’n kle sɔ .
(src)="16"> Sanngɛ , ka naan y’a kan sran sɔ’m be ndɛ’n , maan e fa e ɲin sie i Ɲanmiɛn i mmla wie’m be su .
(src)="17"> Sɛ e nanti mmla sɔ’m be su’n , tukpacɛ wie’m be su ɲanman e .
(src)="18"> MAAN ‘ E NIAN E WUN SU KPA . ’
(trg)="6"> ใน ​ บทความ ​ ต่อ ๆ ไป ​ จะ ​ ทำ ​ ให้ ​ เรา ​ รู้ ​ ว่า ​ ไม่ ​ ใช่ ​ แบบ ​ นั้น แต่ ​ ก่อน ​ อื่น ​ ให้ ​ เรา ​ มา ​ ดู ​ คำ ​ แนะ ​ นำ ​ บาง ​ อย่าง ​ ที่ ​ ดี ​ ต่อ ​ สุขภาพ

(src)="19"> ( 1 Timote 3 : 2 , 11 ) Sɛ e di like annzɛ e nɔn nzan tratra su’n , tukpacɛ wie’m be kwla ɲan e .
(src)="20"> Asa ekun’n , é dí yalɛ .
(src)="21"> Ɲanmiɛn Ndɛ’n se kɛ : “ Nán kɔ nzannunmunfuɛ’m be wun .
(trg)="7"> “ รู้ ​ จัก ​ ประมาณ ​ ตน ” นิสัย ​ การ ​ กิน ​ หรือ ​ ดื่ม ​ มาก ​ เกิน ​ ไป ​ ส่ง ​ ผล ​ เสีย ​ ต่อ ​ สุขภาพ ​ และ ​ เงิน ​ ใน ​ กระเป๋า !

(src)="22"> Nán a nin aliɛ safuɛ mun san nun .
(src)="23"> Afin nzannunmunfuɛ mun nin aliɛ safuɛ mun bé ká yalɛ’n nun . ” — Nyanndra Mun 23 : 20 , 21 .
(src)="24"> NÁN E YO SA NG’Ɔ SACI SRAN’N .
(trg)="8"> “ อย่า ​ ดื่ม ​ เหล้า ​ องุ่น ​ เยอะ อย่า ​ กิน ​ เนื้อ ​ มาก ​ เกิน ​ ไป เพราะ ​ คน ​ ขี้ เมา ​ และ ​ คน ​ ตะกละ ​ จะ ​ ยาก ​ จน ” — สุภาษิต 23 : 20 , 21

(src)="25"> Biblu’n se kɛ : “ Maan e wla sa ng’ɔ saci sran’n i kwlaa nin akunndan tɛtɛ’n kwlaa be ase . ”
(src)="26"> ( 2 Korɛntfuɛ Mun 7 : 1 ) Be nga be gua asra , annzɛ be nɔn siklɛti , annzɛ be nɔn nzan ngboko’n , annzɛ be nɔn drɔgi’n , be saci be wunnɛn’n .
(trg)="9"> ไม่ ​ ทำลาย ​ สุขภาพ “ ให้ ​ พวก ​ เรา ​ ชำระ ​ ตัว ​ ให้ ​ สะอาด ​ จาก ​ ทุก ​ สิ่ง ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ ร่าง ​ กาย ​ และ ​ จิตใจ ​ แปด เปื้อน ” หลาย ​ คน ​ ทำ ​ ให้ ​ ร่าง ​ กาย ​ แปด เปื้อน ​ โดย ​ การ ​ เคี้ยว ​ ยา ​ เส้น ​ หรือ ​ สูบ ​ บุหรี่ ดื่ม ​ แอลกอฮอล์ ​ มาก ​ เกิน ​ ไป และ ​ ใช้ ​ ยา ​ เสพ ​ ติด ศูนย์ ​ ควบคุม ​ และ ​ ป้องกัน ​ โรค ​ แห่ง ​ สหรัฐ ​ บอก ​ ว่า การ ​ สูบ ​ บุหรี่ “ ทำ ​ ให้ ​ เป็น ​ โรค ทำ ​ ให้ ​ พิการ และ ​ ยัง ​ ทำลาย ​ อวัยวะ ​ เกือบ ​ ทุก ​ ส่วน ​ ของ ​ ร่าง ​ กาย ” ด้วย

(src)="27"> Dɔɔtrɔfuɛ’m be waan siklɛti nɔnlɛ’n “ man tukpacɛ sunman .
(src)="28"> Yɛ ɔ saci be wunnɛn’n i lika kwlaa . ”
(src)="29"> MAAN E WUN I WLƐ KƐ E WUNNƐN’N NIN E NGUAN’N BE TI LIKE CINNJIN .
(src)="30"> Biblu’n se kɛ : “ [ Ɲanmiɛn ] yɛ ɔ man e nguan - an , i ti yɛ e o lɛ bɔ e kwla kan e wun - ɔn . ”
(src)="31"> ( Sa Nga Be Yoli’n 17 : 28 ) Sɛ e wun i sɔ liɛ’n i wlɛ’n , e ɲinfu e su faman e nguan’n e siemɛn i wie nuan .
(src)="32"> I wie yɛle kɛ , kɛ é dí junman’n , annzɛ kɛ é císan loto nun’n , é nían e wun su .
(src)="33"> Asa ekun’n , é kpá ninnge nga e fa yiyi e ɲin su’n be nun .
(src)="34"> Nán maan ngowa kanlɛ wie ti’n , e kaci bubuwafuɛ .
(src)="35"> MAAN E NIAN E WUN SU NAAN Y’A KOKOMAN NGBOKO , ANNZƐ Y’A FAMAN YA TRILILI .
(src)="36"> Wafa nga sran kun i wun fa yo i’n , ɔ fin akunndan ng’ɔ bu’n .
(src)="37"> I sɔ’n ti , maan e nian e wun su titi .
(src)="38"> Nán e koko ngboko , nán e fa ya trilili , nán e ɲin blo like wie su .
(trg)="10"> มอง ​ ว่า ​ ร่าง ​ กาย ​ และ ​ ชีวิต ​ เป็น ​ ของ ​ ขวัญ ​ ที่ ​ มี ​ ค่า “ ที่ ​ เรา ​ มี ​ ชีวิต ​ อยู่ ​ และ ​ เคลื่อน ​ ไหว ​ ไป ​ มา ​ ได้ ​ ก็ ​ เพราะ [ พระเจ้า ] ” การ ​ คิด ​ แบบ ​ นี้ ​ จะ ​ ทำ ​ ให้ ​ เรา ​ หลีก ​ เลี่ยง ​ การ ​ ทำ ​ อะไร ​ เสี่ยง ๆ โดย ​ ไม่ ​ จำเป็น ไม่ ​ ว่า ​ เรา ​ จะ ​ อยู่ ​ ที่ ​ ทำ ​ งาน กำลัง ​ ขับ ​ รถ หรือ ​ ทำ ​ กิจกรรม ​ ที่ ​ เรา ​ ชอบ ความ ​ รู้สึก ​ ตื่น เต้น ​ แค่ ​ ชั่ว ​ คราว ​ ตอน ​ ทำ ​ อะไร ​ เสี่ยง ๆ ไม่ ​ คุ้ม ​ เลย ​ กับ ​ การ ​ ที่ ​ ต้อง ​ พิการ ​ ไป ​ ตลอด ​ ชีวิต !

(src)="39"> Yɛ nán e yo like wie fi mɔ i ti’n , e akunndan’n sánngan’n .
(src)="40"> Jue Mun 37 i mma 8 se kɛ : “ Gua ya ble’n i ase , yaci ya’n mlɔnmlɔn . ”
(src)="41"> Asa ekun’n , Matie 6 : 34 se kɛ : “ Nán an koko ainman liɛ’n , afin ainman bɔbɔ yɛ ɔ́ kúnndɛ i wun like - ɔ . ”
(trg)="11"> ควบคุม ​ ความ ​ รู้สึก ​ ใน ​ แง่ ​ ลบ ร่าง ​ กาย ​ และ ​ จิตใจ ​ เกี่ยว ​ ข้อง ​ กัน ​ อย่าง ​ มาก ดัง ​ นั้น ให้ ​ พยายาม ​ หลีก ​ เลี่ยง ​ ความ ​ วิตก ​ กังวล ​ ใน ​ เรื่อง ​ ที่ ​ ไม่ ​ จำเป็น ความ ​ โกรธ ​ ที่ ​ ไม่ ​ มี ​ การ ​ ควบคุม ความ ​ อิจฉา และ ​ ความ ​ รู้สึก ​ ที่ ​ ไม่ ​ ดี ​ อื่น ๆ สดุดี 37 : 8 บอก ​ ว่า “ อย่า ​ โกรธ ​ และ ​ อย่า ​ โมโห ” และ ​ ยัง ​ มี ​ คำ ​ แนะ ​ นำ ​ อีก ​ ว่า “ ไม่ ​ ต้อง ​ กัง ​ วล ​ ถึง ​ วัน ​ พรุ่ง ​ นี้ เพราะ ​ พรุ่ง ​ นี้ ​ ก็ ​ จะ ​ มี ​ เรื่อง ​ ของ ​ พรุ่ง ​ นี้ ​ ให้ ​ กังวล ​ อีก ” — มัทธิว 6 : 34

(src)="42"> MAAN E ƝIN TRAN NINNGE NGA BE YO SA YE’N BE SU .
(src)="43"> Nyanndra Mun ndɛ tre 14 i mma 30 se kɛ : “ Be wla b’ɔ gua ase’n ɔ yo maan be yo juejue . ”
(src)="44"> Asa ekun’n , Biblu’n se kɛ : “ Aklunjuɛ’n ti kɛ ayre sa . ”
(trg)="12"> พยายาม ​ คิด ​ ใน ​ แง่ ​ บวก สุภาษิต 14 : 30 บอก ​ ว่า “ ใจ ​ ที่ ​ สงบ ​ ทำ ​ ให้ ​ สุขภาพ ​ ดี ” คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ ยัง ​ บอก ​ ด้วย ​ ว่า “ ใจ ​ ชื่น ​ บาน ​ เป็น ​ ยา ​ วิเศษ ” เรื่อง ​ นี้ ​ ตรง ​ กับ ​ การ ​ วิจัย ​ ทาง ​ วิทยาศาสตร์ หมอ ​ คน ​ หนึ่ง ​ ใน ​ ประเทศ ​ สกอตแลนด์ ​ บอก ​ ว่า “ ถ้า ​ คุณ ​ มี ​ ความ ​ สุข คุณ ​ ก็ ​ มี ​ แนว ​ โน้ม ​ ที่ ​ จะ ​ เจ็บ ​ ป่วย ​ น้อย ​ กว่า ​ คน ​ ที่ ​ ไม่ ​ มี ​ ความ ​ สุข ”

(src)="45"> ( Nyanndra Mun 17 : 22 ) Dɔɔtrɔfuɛ’m be kan sɔ wie .
(trg)="15"> ผู้ ​ ชาย ​ อีก ​ คน ​ หนึ่ง ​ ที่ ​ ต้อง ​ ทน ​ ทุกข์ ​ มาก ​ กับ ​ ปัญหา ​ คือ ​ สตีฟ ตอน ​ อายุ 15 เขา ​ ประสบ ​ อุบัติเหตุ ​ ที่ ​ ทำ ​ ให้ ​ เป็น ​ อัมพาต ​ ตั้ง ​ แต่ ​ คอ ​ ลง ​ มา พอ ​ อายุ 18 เขา ​ เริ่ม ​ ใช้ ​ แขน ​ ได้ จาก ​ นั้น ​ เขา ​ ก็ ​ ไป ​ เรียน ​ มหาวิทยาลัย ไม่ ​ นาน ​ เขา ​ เริ่ม ​ ติด ​ ยา ติด ​ เหล้า และ ​ ทำ ​ ผิด ​ ศีล ธรรม ​ ทาง ​ เพศ ชีวิต ​ เขา ​ แย่ ​ มาก แต่ ​ พอ ​ ได้ ​ เริ่ม ​ เรียน ​ คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ มุม ​ มอง ​ ที่ ​ เขา ​ มี ​ ต่อ ​ ชีวิต ​ ก็ ​ เปลี่ยน ​ ไป และ ​ นั่น ​ ช่วย ​ เขา ​ ให้ ​ เอา ​ ชนะ ​ นิสัย ​ ที่ ​ ไม่ ​ ดี ​ ได้ เขา ​ บอก ​ ว่า “ ความ ​ รู้สึก ​ ว่าง ​ เปล่า ​ ที่ ​ ผม ​ เคย ​ มี ​ มา ​ นาน ​ ใน ​ อดีต ​ ก็ ​ หมด ​ ไป ตอน ​ นี้ ​ ผม ​ มี ​ ความ ​ สงบ ​ ใจ มี ​ ความ ​ สุข และ ​ พอ ​ ใจ ​ กับ ​ ชีวิต ”

(src)="46"> Dɔɔtrɔ bian kun m’ɔ tran Ekɔsu lɔ’n seli kɛ : “ Sran nga i klun ti jɔwa’n , tukpacɛ sunman su ɲɛnmɛn i kɛ be nga be klun jɔman’n sa . ”
(src)="47"> MAAN E TRA E AWLƐN .
(trg)="16"> สิ่ง ​ ที่ ​ สตีฟ ​ และ ​ อุลฟ์ ​ พูด ​ ทำ ​ ให้ ​ เรา ​ คิด ​ ถึง ​ สดุดี 19 : 7 , 8 ที่ ​ บอก ​ ว่า “ กฎหมาย ​ ของ ​ พระ ​ ยะ โฮ วา ​ สมบูรณ์ ​ และ ​ ช่วย ​ ให้ ​ มี ​ กำลัง ​ อีก ​ ครั้ง . . .

(src)="48"> Kɛ Ulfu mɔ e kɛnnin i ndɛ’n sa’n , sa wie’m be o lɛ’n , kɛ be tɔ e su’n , e lemɛn i yowlɛ , e awlɛn yɛ e kwla tra - ɔ .
(src)="49"> Sran wie’m be liɛ’n , kɛ i sɔ sa’n ju’n , be wla bo be wun .
(src)="50"> I sɔ’n kusu yoman sa fi ye .
(src)="51"> Ɲanndra Mun ndɛ tre 24 i mma 10 se kɛ : “ Sɛ sa kekle wie tɔ wɔ su naan ɔ sa sin bubu wɔ’n , wuun a lɛ - man anwlɛn . ”
(src)="52"> Sran wie mun ekun be liɛ’n , i klikli nun’n be wla bo be wun .
(src)="53"> Sanngɛ , kɛ ɔ́ kɔ́ i ɲrun’n , be tra be awlɛn .
(trg)="17"> ข้อ ​ กำหนด ​ ของ ​ พระ ​ ยะ โฮ วา ​ ถูก ​ ต้อง ​ ชอบ ธรรม ​ และ ​ ทำ ​ ให้ ​ สุข ​ ใจ คำ ​ สั่ง ​ ของ ​ พระ ​ ยะ โฮ วา ​ บริสุทธิ์ ​ และ ​ ทำ ​ ให้ ​ ตา ​ สว่าง ”

(src)="54"> I sɔ yɛ Ulfu yoli - ɔ .
(src)="55"> Ɔ seli kɛ ɔ srɛli Ɲanmiɛn lele , yɛ ɔ buli Biblu’n nun ndɛ m’ɔ fɔnvɔ sran’n i su akunndan kpa .
(src)="56"> Kɛ ɔ yoli sɔ’n , “ w’a buman sa ng’ɔ o i su’n kɛ ng’ɔ fa bu i laa’n sa kun . ”
(src)="57"> I kpa bɔbɔ’n , ɔ wa sili i wiengu’m be aunnvuɛ kpa .
(src)="58"> Ɔ maan , ɔ fali Ɲanmiɛn Ndɛ’n fa fɔnvɔli be .
(src)="59"> Be flɛ bian kun ekun kɛ Sitivu .
(src)="60"> I nun m’ɔ le afuɛ 15 , ɔ fin waka su tɔli .
(src)="61"> Kɛ ɔ fɛ i kɔmin nun lele m’ɔ́ fá jú i ja ngua’n , ɔ kwlá kɛnmɛn i wun kun .
(src)="62"> Afin , ɔ bubuli .
(trg)="18"> การ ​ ทำ ​ ตาม ​ กฎหมาย ​ และ ​ คำ ​ แนะ ​ นำ ​ ของ ​ พระเจ้า ‘ ช่วย ​ ให้ ​ มี ​ กำลัง ​ อีก ​ ครั้ง ทำ ​ ให้ ​ สุข ​ ใจ และ ​ ทำ ​ ให้ ​ ตา ​ สว่าง ’ — สดุดี 19 : 7 , 8

(src)="63"> Kɛ ɔ ɲannin afuɛ 18 , yɛ ɔ kwla fɛli i sa mun yoli like ekun - ɔn .
(src)="64"> I sin’n , ɔ ɔli inivɛsite .
(src)="65"> Inivɛsite lɔ’n , ɔ nɔnnin drɔgi nin nzan .
(trg)="19"> คัมภีร์ ​ ไบเบิล ​ แนะ ​ นำ ​ ให้ ​ เรา . . .

(src)="69"> Biblu’n nun ndɛ’n ti’n , ɔ wlɛli i nzuɛn tɛ’n i ase .
(trg)="20"> รู้ ​ จัก ​ ประมาณ ​ ตน

(src)="70"> Ɔ seli kɛ : “ Siɛn’n , min wun jɔ min fɔuun , n klun jɔ , yɛ min ɲin yi like nga n le i’n . ”
(trg)="21"> ดู ​ แล ​ สุขภาพ ​ ร่าง ​ กาย ​ ให้ ​ ดี

(src)="71"> Kɛ e bu ndɛ nga Sitivu nin Ulfu be kannin’n i akunndan’n , e wla kpɛn ndɛ ng’ɔ o Jue Mun 19 : 8 , 9 nun’n su .
(src)="72"> Ɔ se kɛ : “ [ Zoova ] i mmla’n , fiɛn kaan sa nunmɛn i wun .
(trg)="22"> มอง ​ ว่า ​ ชีวิต ​ เป็น ​ ของ ​ ขวัญ ​ จาก ​ พระเจ้า

(src)="78"> Kɛ e nanti Ɲanmiɛn i mmla’m be su’n , ‘ e ɲan wunmiɛn , e klun jɔ , yɛ e wun sa wlɛ . ’ — Jue Mun 19 : 8 , 9 .
(trg)="23"> ควบคุม ​ ความ ​ รู้สึก ​ ใน ​ แง่ ​ ลบ

(src)="79"> Biblu’n wla e fanngan kɛ . . .
(src)="80"> Maan e nian e wun su kpa .
(trg)="24"> คิด ​ ใน ​ แง่ ​ บวก

(src)="81"> Nán e yo sa ng’ɔ saci sran’n .
(src)="82"> Maan e bu nguan’n i like cinnjin .
(trg)="25"> ทำ ​ จิตใจ ​ ให้ ​ เข้ม แข็ง