# az_Cyrl/102011250.xml.gz
# hil/102011250.xml.gz


(src)="1"> Ҝәнҹләрин Суаллары
(trg)="1"> Pamangkot sang mga Pamatan - on

(src)="2"> Сосиал шәбәкәләр барәдә нәји билмәлијәм ?
(src)="3"> I һиссә
(trg)="2"> Ano ang Dapat Ko Mahibaluan sa Pagkomunikar Paagi sa Internet ? — Bahin 1

(src)="4"> [ 16 сәһифәдәки шәкил ]
(src)="5"> « Мәним башга өлкәләрдә достларым вар , онларла әлагә сахламағын ән јахшы јолу исә сосиал шәбәкәдә үнсијјәт етмәкдир .
(trg)="3"> “ May mga abyan ako sa iban nga pungsod , kag ang pinakamaayo nga paagi para makakomunikar sa ila amo ang Internet .

(src)="6"> Бир - биримиздән чох узаг олсаг да , данышмаг имканымызын олмасы хошума ҝәлир » ( Сју * , 17 јаш ) .
(trg)="4"> Nanamian gid ako makig - istorya sa ila , bisan malayo sila katama . ” — Sue , 17 .
(trg)="5"> *

(src)="7"> « Мәнҹә , сосиал шәбәкәјә сәрф олунан вахт һәдәр ҝедир , бу , даһа чох тәнбәл адамларын үнсијјәт етдији бир васитәдир .
(trg)="6"> “ Pamatyag ko uyang lang sa tiempo ang pagkomunikar paagi sa Internet , tinamad lang na ’ ya .

(src)="8"> Достлуғу горумағын јеҝанә үсулу ҹанлы үнсијјәтдир » ( Грегори , 19 јаш ) .
(trg)="7"> Ang personal nga pag - istoryahanay amo lang ang paagi para magdugay ang pag - abyanay . ” — Gregory , 19 .

(src)="9"> ЈУХАРЫДА ҝәтирилән фикирләрдән һансы сәнин нөгтеји - нәзәрини әкс етдирир ?
(trg)="8"> DIIN sa sini nga mga opinyon ang ginaugyunan mo ?

(src)="10"> Фикирләр мүхтәлиф олса да , бир факт данылмаздыр : сосиал шәбәкәләр чох ҝениш јајылыб * .
(trg)="9"> Bisan diin man sa sini , isa lang ang sigurado : Nangin popular na gid subong ang social networking ukon pagkomunikar paagi sa Internet .

(src)="11"> Бир дүшүн : радиодинләјиҹиләринин сајынын 50 милјона чатмасы үчүн 38 ил тәләб олунмушдур ; телевизија бу саја 13 илә , Интернет исә 4 илә наил олмушдур .
(trg)="10"> Binagbinaga ini : Nagdugay sing 38 ka tuig para makapamati sa radyo ang 50 milyones ka tawo , 13 ka tuig para sa telebisyon , kag 4 ka tuig para sa Internet .

(src)="13"> Ашағыдакы фикирләрин дүз вә ја сәһв олдуғуну гејд ет :
(trg)="11"> Pero sa sulod lang sang isa ka tuig , 200 milyones na ang nagagamit sing Facebook !
(trg)="12"> Husto ukon sala :

(src)="14"> Сосиал шәбәкәләрин истифадәчиләринин бөјүк гисмини ҝәнҹләр тәшкил едир . ․ ․ ․ ․ ․
(trg)="13"> Mga tin - edyer ang pinakamadamo nga nagakomunikar paagi sa Internet . ․ ․ ․ ․ ․

(src)="15"> Дүздүр ․ ․ ․ ․ ․
(trg)="14"> Husto ․ ․ ․ ․ ․

(src)="16"> Сәһвдир
(trg)="15"> Sala
(trg)="16"> Sabat : Sala .

(src)="17"> Ҹаваб : Сәһвдир .
(trg)="17"> Sa pinakabantog nga site , mga 60 porsiento sang mga nagakomunikar paagi sa Internet nagaedad sing 25 ka tuig pataas .

(src)="18"> Ән ҝениш јајылмыш сосиал шәбәкә истифадәчиләринин тәхминән үчдә икисини 25 вә ја ондан јухары јашда оланлар тәшкил едир . 2009 - ҹу илдә истифадәчиләрин сајы әсасән 55 јашында оланларын сајәсиндә артды !
(trg)="18"> Sang 2009 , ang pinakamataas nga porsiento sang pagdamo naghalin sa mga nagaedad sing sobra sa 55 anyos !

(src)="19"> Бунунла белә , сосиал шәбәкәләрдән милјонларла ҝәнҹләр дә истифадә едир вә онлардан чоху үнсијјәтин бу нөвүнә үстүнлүк верир .
(trg)="19"> Pero , minilyon ka pamatan - on ang mas gusto magkomunikar paagi sa Internet .

(src)="20"> Ҹессика адлы ҝәнҹ гыз дејир : « Мән өз сәһифәми бағладым , анҹаг бир мүддәтдән сонра јенидән ачдым , чүнки һеч ким мәни телефонла арајыб - ахтармырды .
(trg)="20"> “ Gin - deactivate ko ang akon account , ” siling sang tin - edyer nga si Jessica , “ pero gin - reactivate ko ini kay wala na sing nagatawag sa akon sa telepono .

(src)="21"> Адама елә ҝәлир , сосиал шәбәкәдән истифадә етмәјәндә , һамы сәни јаддан чыхарыр ! »
(trg)="21"> Daw ginakalimtan ka na lang nila kon wala ka sing account ! ”

(src)="22"> Сосиал шәбәкәләрин ҹәлбедиҹи ҹәһәти нәдәдир ?
(trg)="22"> Ngaa madamo ang nanamian sa pagkomunikar paagi sa Internet ?

(src)="23"> Ҹаваб чох садәдир : тәбии олараг инсанын дахилиндә үнсијјәт етмәк тәләбаты вар .
(trg)="23"> Bangod normal lang sa mga tawo nga makigkomunikar sa iban , kag amo gid sini ang tuyo sang Internet .

(src)="24"> Сосиал шәбәкәләр дә елә бунун үчүн нәзәрдә тутулуб .
(trg)="24"> Binagbinaga kon ngaa madamo ang naengganyo sini .

(src)="26"> Әлверишлидир .
(trg)="25"> Mahapos .

(src)="27"> « Достларла әлагә сахламаг чәтиндир , анҹаг онларын һамысынын бир сајтда олмасы буну асанлашдырыр » ( Лија , 20 јаш ) .
(trg)="26"> “ Mabudlay mahibaluan kon ano na ang nagakatabo sa imo mga abyan , pero kon isa lang kamo ka site , mahapos lang ini ! ” — Leah , 20 .

(src)="28"> « Мән коментаријаларымы јазырам , санки , онларын һамысына ејни вахтда е - маил ҝөндәрмиш олурам » ( Кристин , 20 јаш ) .
(trg)="27"> “ Kon magsulat ako sa ‘ comment ’ , pareho lang nga gin - e - mail ko sing dungan ang tanan ko nga abyan . ” — Kristine , 20 .

(src)="29"> Һәмјашыдларын тәзјиги .
(trg)="28"> Ginapilit sang mga katubotubo .

(src)="30"> « Бәзиләри мәни өз достлары сијаһысына дахил етмәк истәјирләр , анҹаг сәһифәм олмадығындан бу , мүмкүн дејил » ( Натали , 22 јаш ) .
(trg)="29"> “ Pirme ko nila ginahambalan nga mag - entra sa ila grupo sang mga abyan sa Internet , pero indi puede kay wala man ko account . ” — Natalie , 22 .

(src)="31"> « Мән дејәндә ки , сәһифә ачмамаг гәрарына ҝәлмишәм , мәнә гәрибә бахырлар » ( Ева , 18 ) .
(trg)="30"> “ Kon isiling ko sa mga tawo nga indi ko gusto maghimo sing account , natingala gid sila . ” — Eve , 18 .

(src)="32"> Күтләви - информасија васитәләринин тәзјиги .
(trg)="31"> Impluwensia sang media .

(src)="33"> « Күтләви - информасија васитәләри инсанларын бејнинә јеридир ки , һәр ан , һәр јердә инсанларла әлагә сахламасан , һеч вахт достун олан дејил .
(trg)="32"> “ Ginapadaku sang media nga kon indi ka makigkomunikar paagi sa Internet , madulaan ka gid sing mga abyan .

(src)="34"> Һәјатда достун јохдурса , онда онун нә мәнасы вар ? ! »
(trg)="33"> Kag kon wala ka sing abyan , wala pulos ang imo kabuhi .

(src)="35"> ( Катрина , 18 ) .
(trg)="34"> Gani kon wala ka nagakomunikar paagi sa Internet , walawala ka gid . ” — Katrina , 18 .

(src)="36"> Мәктәб .
(trg)="35"> Eskwelahan .

(src)="37"> « Мүәллимләримиз сосиал шәбәкәдән истифадә едирләр .
(trg)="36"> “ Ang akon mga manunudlo nagakomunikar paagi sa Internet .

(src)="38"> Онлардан бәзиләри јохлама ишинин нә вахт олаҹағыны хәбәр вермәк үчүн коментаријаларыны јазырлар .
(trg)="37"> Ang iban naga - post para pabal - on kami kon san - o ang eksam .

(src)="39"> Мәсәлән , әҝәр мән ријазијјатдан нәјисә баша дүшмәјәндә ону мүәллимин сәһифәсинә јазырам , о да мәнә онлајн режиминдә мәсәләни һәлл етмәкдә көмәк едир » ( Марина , 17 јаш ) .
(trg)="38"> Halimbawa kon nabudlayan ako sa math , puede ako ka - post sing pamangkot sa Wall sang akon manunudlo kag tudluan niya ako paagi sa Internet . ” — Marina , 17 .

(src)="40"> Иш .
(trg)="39"> Obra .

(src)="41"> « Иш ахтаран инсанлар башгалары илә әлагә сахламаг үчүн сосиал шәбәкәдән истифадә едирләр .
(trg)="40"> “ Ang iban nagapangita sing obra paagi sa Internet .

(src)="42"> Һәрдән бу , онлара иш тапмагда көмәк едир » ( Еми , 20 јаш ) .
(trg)="41"> Kon kaisa makakita gid man sila . ” — Amy , 20 .

(src)="44"> Бунун сајәсиндә мүштәриләрим һал - һазырда һансы график дизајн лајиһәләри үзәриндә ишләдијими ҝөрүрләр » ( Дејвид , 21 јаш ) .
(trg)="42"> “ Para makita sang akon mga kliyente ang akon bag - o nga mga graphic - design ginabutang ko ini sa Internet . ” — David , 21 .

(src)="45"> Сәнә сосиал шәбәкә сәһифәси ачмаг лазымдырмы ?
(trg)="43"> Kinahanglan gid bala nga may account ka ?
(trg)="44"> Kon ara ka pa sa poder sang imo mga ginikanan , sila ang dapat magdesisyon .

(src)="46"> Валидејнләринлә јашајырсанса , бу гәрары онлар верир ( Сүлејманын мәсәләләри 6 : 20 ) * .
(trg)="45"> * Kon indi gusto sang imo mga ginikanan nga may account ka , dapat mo sila tumanon . — Efeso 6 : 1 .

(src)="47"> Әҝәр онлар сәнин сәһифә ачмағыны истәмирләрсә , онлара табе олмалысан .
(trg)="46"> Pero may mga ginikanan man nga nagatugot sa ila hamtong nga mga bata nga makigkomunikar paagi sa Internet kag ginamonitor nila ini .

(src)="49"> Әҝәр сәнин валидејнләрин дә белә едирсә , бу о демәкдирми ки , онлар сәнин шәхси һәјатына гарышырлар ?
(trg)="47"> Kon ginahimo ini sang imo mga ginikanan , buot bala silingon nga ginahilabtan ka nila ?

(src)="50"> Гәтијјән јох !
(trg)="48"> Wala !

(src)="52"> Әслиндә , неҹә ки , сосиал шәбәкәләрин , еләҹә дә үмумијјәтлә Интернетин тәһлүкәли јөнләри вар .
(trg)="49"> Pareho sa iban nga site , ang pagkomunikar paagi sa Internet mapuslanon pero makatalagam , amo nga nabalaka gid sila kon paano mo ini ginagamit .

(src)="53"> Әҝәр валидејнләрин сәнә сәһифә ачмаға иҹазә верирләрсә , сосиал шәбәкәнин тәһлүкәләриндән нечә гача биләрсән ?
(trg)="50"> Kon tugutan ka sang imo mga ginikanan , paano mo malikawan ang mga katalagman ?

(src)="54"> Диггәтли « сүр »
(trg)="51"> Maghalong sa “ Pagmaneho ”

(src)="55"> Интернетдән истифадә етмәји машын сүрмәклә мүгајисә етмәк олар .
(trg)="52"> Ang paggamit sing Internet mapaanggid sa pagmaneho sing salakyan .

(src)="56"> Гејд етмәк лазымдыр ки , сүрүҹүлүк вәсигәси олан һәр кәси јахшы сүрүҹү адландырмаг олмаз .
(trg)="53"> Siguro natalupangdan mo nga indi tanan nga may lisensia responsable nga drayber .

(src)="57"> Тәәссүф ки , бир чохлары өз диггәтсизликләри вә етинасызлыглары уҹбатындан дәһшәтли гәзаја уғрамышлар .
(trg)="54"> Ang matuod , madamo sa ila ang naaksidente bangod wala sila nagahalong .

(src)="58"> Ејни шеј Интернет истифадәчиләри илә дә баш верир .
(trg)="55"> Pareho man ini sa mga nagagamit sing Internet .

(src)="59"> Онлардан бәзиләрини мәсулијјәтли « сүрүҹү » , диҝәрләрини исә автохулиган адландырмаг олар .
(trg)="56"> Ang iban responsable sa “ pagmaneho , ” pero ang iban indi .

(src)="60"> Әҝәр валидејнләрин сәнә сосиал шәбәкәдән истифадә етмәјә иҹазә верирләрсә , демәли , онлар сәнин һипермәканын хүсусилә тәһлүкәли олан саһәләриндән баш чыхараҹағына етибар едирләр .
(trg)="57"> Kon gintugutan ka sang imo mga ginikanan nga maghimo sing account , nagasalig sila nga mangin responsable ka sa paggamit sini .

(src)="61"> Бәс сәнин һаггында нә демәк олар ?
(trg)="58"> Gani , ano ka nga klase sang “ drayber ” ?

(src)="62"> Сән « сағлам шүура , дәрракәјә бағлан » ан « сүрүҹү » олдуғуну сүбут етмисәнми ? .
(trg)="59"> Ginapakita mo bala nga ‘ ginatipigan mo ang kaalam kag ihibalo ’ ? — Hulubaton 3 : 21 , APD .

(src)="63"> Бу мәгаләдә сосиал шәбәкәдән истифадә илә бағлы ҹидди јанашмалы олдуғун ики мәгам арашдырылаҹаг : 1 ) шәхси мәлумат , 2 ) вахт .
(trg)="60"> Sa sini nga artikulo , binagbinagon naton kon ano ang epekto sang imo pagkomunikar paagi sa Internet sa imo privacy kag sa imo tion .

(src)="64"> Бу журналын нөвбәти сајынын « Ҝәнҹләрин суаллары » рубрикасында газандығын ад вә достларын мөвзусу мүзакирә олунаҹаг .
(trg)="61"> Ang masunod nga artikulo sa “ Pamangkot sang mga Pamatan - on ” sa Magmata !
(trg)="62"> magabinagbinag parte sa imo reputasyon kag pagpakig - abyan .

(src)="65"> ШӘХСИ МӘЛУМАТ
(trg)="63"> ANG IMO PRIVACY

(src)="68"> Анҹаг һеч бир тәдбир ҝөрмәсән , асанлыгла тәләјә дүшә биләрсән .
(trg)="64"> Mahimo nga daw wala mo gid ginapensar ang imo privacy kon naga - Internet ka .

(src)="69"> Буну нөвбәти нүмунәдән ҝөрмәк олар .
(trg)="65"> Kay man , nag - Internet ka gani para madamo ka sing makilala .

(src)="70"> Тәсәввүр ет ки , сәнин бөјүк мигдарда нәғд пулун вар .
(trg)="66"> Pero kon indi ka maghalong , indi gid maayo ang resulta .

(src)="71"> Достларынла адамларын чох олдуғу күчә илә ҝедәркән пуллары һамынын ҝөрмәси үчүн әлиндә тутарсанмы ?
(trg)="67"> Halimbawa kon madamo ka sing kuarta , ipakitakita mo bala ini sa tanan samtang nagalakat kamo sang imo mga abyan sa dalan ?

(src)="72"> Әлбәттә , бу , ағылсызлыг оларды .
(trg)="68"> Siempre indi , kay ginapailaila mo lang ini sa kawatan .

(src)="73"> Санки , сән өз дилинлә дејирсән : « Гарға , мәндә гоз вар ! »
(trg)="69"> Maayo gid nga taguon mo ini para indi makita sang iban .

(src)="74"> Ағыллы адам пулуну елә ҝизләдәр ки , һеч ким ҝөрмәсин .
(trg)="70"> Kabiga nga ang imo personal nga impormasyon pareho sa kuarta .

(src)="75"> Инди исә тәсәввүр ет ки , пулларын сәнин шәхси мәлуматларындыр .
(trg)="71"> Dayon , tan - awa ang listahan sa idalom kag butangi sing tsek ang mga impormasyon nga indi mo gusto isugid sa indi mo kilala .

(src)="77"> ___ ев үнваным
(trg)="72"> ․ ․ ․ ․ ․ akon adres

(src)="78"> ___ електрон үнваным
(trg)="73"> ․ ․ ․ ․ ․ akon e - mail adres

(src)="79"> ___ охудуғум мәктәб
(trg)="74"> ․ ․ ․ ․ ․ akon ginaeskwelahan

(src)="80"> ___ адәтән , евдә олдуғум вахтлар
(trg)="75"> ․ ․ ․ ․ ․ mga oras nga ara ako sa balay

(src)="81"> ___ евдә һеч кимин олмадығы вахтлар
(trg)="76"> ․ ․ ․ ․ ․ mga oras nga wala sing tawo ang balay

(src)="82"> ___ шәкилләрим
(trg)="77"> ․ ․ ․ ․ ․ akon mga piktyur

(src)="83"> ___ фикирләрим
(trg)="78"> ․ ․ ․ ․ ․ akon mga opinyon

(src)="84"> ___ хошладығым шејләр вә мараг даирәм
(trg)="79"> ․ ․ ․ ․ ․ akon mga nanamian kag interes

(src)="85"> Дүнјада ән үнсијјәтҹил адам олсан белә , јәгин разылашаҹагсан ки , јухарыда садаланан шәхси мәлуматлардан , ән азы , бәзиләрини кимә ҝәлди етибар етмәк олмаз .
(trg)="80"> Bisan ikaw pa ang pinakamaamiguhon nga tawo , may mga butang nga indi mo gusto ipahibalo sa iban .

(src)="86"> Анҹаг бир чох ҝәнҹләр , һәтта бөјүкләр белә өзләри һагда бу кими мәлуматлары танымадыглары адамларла бөлүшмүшләр !
(trg)="81"> Pero madamo nga pamatan - on kag mga adulto ang wala nagahalong sa pagsugid sini sa mga indi nila kilala .

(src)="87"> Белә бир тәһлүкәдән өзүнү неҹә горуја биләрсән ?
(trg)="82"> Paano mo ini malikawan ?

(src)="88"> Әҝәр валидејнләрин сосиал шәбәкәләрдән истифадә етмәјинә етираз етмирләрсә , шәхси мәлуматларла бағлы параметрләрлә јахшы - јахшы таныш олмалы вә онлардан истифадә етмәлисән .
(trg)="83"> Kon ginatugutan ka sang imo mga ginikanan nga magkomunikar paagi sa Internet , dapat pamilyar ka gid sa mga privacy setting sini kag gamita ini .
(trg)="84"> Indi ini pag - isalig sa site .

(src)="89"> Сосиал - сајтын сәнин шәхси мәлуматларыны горујаҹағына үмид етмә .
(trg)="85"> Ang ila mga default setting nagatugot sa madamo nga tawo nga makita ang mga impormasyon parte sa imo kag magkomento .

(src)="90"> Әслиндә , илкин параметрләр сәнин сәһифәнә нәзәрдә тутдуғундан да чох адамын бахмасына вә өз коментаријаларыны јазмасына јол верир .
(trg)="86"> Amo ini ang rason kon ngaa gin - customize ni Allison ang iya setting para ang suod nga mga abyan lang niya ang makakita sang iya mga post .

(src)="91"> Мәһз буна ҝөрә дә , Елисон адлы гыз өз сәһифәсини елә низамламышдыр ки , онун јаздыгларыны јалныз јахын достлары охуја билсин .
(trg)="87"> “ Ang pila sang mga abyan ko may mga abyan man nga indi ko kilala , ” siling niya , “ kag indi ko gusto nga mabasa sang mga indi ko kilala ang parte sa akon . ”

(src)="92"> О дејир : « Бәзи достларымын елә достлары вар ки , мән онлары танымырам вә танымадығым инсанларын мәним һаггымда охумаларыны истәмирәм » .
(trg)="88"> Bisan nagakomunikar ka lang sa mga suod mo nga abyan , dapat ka maghalong .

(src)="93"> Һәтта јахын достларла јазышанда белә еһтијаты әлдән вермәк олмаз . 21 јашлы Коррин дејир : « Сән бу ҹүр үнсијјәтә алудә олараг өзүн һаггында лазымындан артыг мәлумат вермәјә башлаја биләрсән » .
(trg)="89"> “ Mahimo ka maadik sa pagbasa sang mga komento sang imo mga abyan , ” siling sang 21 anyos nga si Corrine , “ gani nagabutang ka pa gid sing mas madamo nga impormasyon parte sa imo kaugalingon . ”

(src)="94"> Унутма ки , Интернетдә шәхси мәлуматларын тамамилә горунмасы мүмкүн дејил .
(trg)="90"> Dumduma , indi ka gid makasiguro nga may “ privacy ” ka sa Internet .

(src)="95"> Нәјә ҝөрә ?
(trg)="91"> Ngaa ?

(src)="96"> Гвен Шургин О’Киффи өз китабында јазыр : « Бөјүк веб - сајтлар еһтијат үчүн өз мәлумат базаларынын сурәтини чыхарырлар .
(trg)="92"> “ Ang dalagku nga mga Web site may natago nga mga kopya sang ila mga database , ” siling ni Gwenn Schurgin O’Keeffe sa iya libro nga CyberSafe .

(src)="97"> Буна ҝөрә дә , һипермәкана јерләшдирдијимиз мәлуматлар һеч вахт тамамилә мәһв олунмур .
(trg)="93"> Nagdugang pa sia : “ Ang mga ginabutang naton sa Internet wala gid nagakadula .
(trg)="94"> Makabig naton ini nga permanente kay may mga kopya ini . ”

(src)="99"> ВАХТ
(trg)="95"> ANG IMO TION

(src)="100"> Шәхси мәлумат кими , вахты да бөјүк мәбләғдә пулла мүгајисә етмәк олар .
(trg)="96"> Indi lang privacy ang mapaangid sa daku nga kuarta kundi ang imo man tion .

(src)="101"> Буна ҝөрә дә сәнә мүәјјән мәнада вахтынын бүдҹәсини тәртиб етмәк лазымдыр .
(trg)="97"> Buot silingon , dapat badyeton mo ini .

(src)="102"> Интернетдән , еләҹә дә сосиал шәбәкәдән истифадәјә ҝәлдикдә буну етмәк олдугҹа чәтиндир * .
(trg)="98"> Kag isa ini sa dapat mo hunahunaon kon nagagamit ka sing Internet , lakip na ang pagpakigkomunikar paagi sini .
(trg)="99"> *