# az_Cyrl/102011250.xml.gz
# da/102011250.xml.gz


(src)="3"> I һиссә
(trg)="1"> Unge spørger

(src)="4"> [ 16 сәһифәдәки шәкил ]
(trg)="2"> Hvad skal jeg vide om sociale medier ? — 1 . del

(src)="5"> « Мәним башга өлкәләрдә достларым вар , онларла әлагә сахламағын ән јахшы јолу исә сосиал шәбәкәдә үнсијјәт етмәкдир .
(trg)="3"> „ Jeg har venner i flere lande , og jeg holder bedst kontakt med dem gennem sociale medier .

(src)="6"> Бир - биримиздән чох узаг олсаг да , данышмаг имканымызын олмасы хошума ҝәлир » ( Сју * , 17 јаш ) .
(trg)="4"> Jeg synes det er skønt at kunne kommunikere med dem selvom de er langt , langt væk . “ — Sue , 17 .
(trg)="5"> *

(src)="7"> « Мәнҹә , сосиал шәбәкәјә сәрф олунан вахт һәдәр ҝедир , бу , даһа чох тәнбәл адамларын үнсијјәт етдији бир васитәдир .
(trg)="6"> „ Jeg synes det er spild af tid at bruge sociale netværk .
(trg)="7"> Det er en doven måde at være sammen med andre på .

(src)="8"> Достлуғу горумағын јеҝанә үсулу ҹанлы үнсијјәтдир » ( Грегори , 19 јаш ) .
(trg)="8"> Den eneste måde at bevare venskaber på er ved at være personligt sammen . “ — Gregory , 19 .

(src)="9"> ЈУХАРЫДА ҝәтирилән фикирләрдән һансы сәнин нөгтеји - нәзәрини әкс етдирир ?
(trg)="9"> HVILKEN af ovennævnte udtalelser kommer tættest på din holdning ?

(src)="10"> Фикирләр мүхтәлиф олса да , бир факт данылмаздыр : сосиал шәбәкәләр чох ҝениш јајылыб * .
(trg)="10"> Én ting er i hvert fald helt sikker : Sociale netværk på internettet er blevet enormt populære .

(src)="11"> Бир дүшүн : радиодинләјиҹиләринин сајынын 50 милјона чатмасы үчүн 38 ил тәләб олунмушдур ; телевизија бу саја 13 илә , Интернет исә 4 илә наил олмушдур .
(trg)="11"> * Det er interessant at det tog 38 år for radioen at nå ud til 50 millioner brugere , for fjernsynet tog det 13 år at nå det samme antal , og for internettet tog det 4 år .

(src)="12"> Сосиал шәбәкә сајты олан « Фејсбук » ( Facebook ) истифадәчиләринин сајы исә ҹәми 1 ил әрзиндә 200 милјона чатмышдыр !
(trg)="12"> Den sociale netværkstjeneste Facebook fik 200 millioner nye brugere i løbet af blot 1 år !

(src)="13"> Ашағыдакы фикирләрин дүз вә ја сәһв олдуғуну гејд ет :
(trg)="13"> Markér om følgende udtalelse er rigtig eller forkert :

(src)="14"> Сосиал шәбәкәләрин истифадәчиләринин бөјүк гисмини ҝәнҹләр тәшкил едир . ․ ․ ․ ․ ․
(trg)="14"> Teenagere er den gruppe i befolkningen der bruger sociale netværkstjenester mest . ․ ․ ․ ․ ․

(src)="15"> Дүздүр ․ ․ ․ ․ ․
(trg)="15"> Rigtigt ․ ․ ․ ․ ․

(src)="16"> Сәһвдир
(trg)="16"> Forkert

(src)="17"> Ҹаваб : Сәһвдир .
(trg)="17"> Svar : Forkert .

(src)="18"> Ән ҝениш јајылмыш сосиал шәбәкә истифадәчиләринин тәхминән үчдә икисини 25 вә ја ондан јухары јашда оланлар тәшкил едир . 2009 - ҹу илдә истифадәчиләрин сајы әсасән 55 јашында оланларын сајәсиндә артды !
(trg)="18"> Næsten to tredjedele af brugerne af det mest populære sociale medie er 25 år eller ældre .
(trg)="19"> I 2009 skete den største procentvise brugertilgang blandt personer over 55 år !

(src)="19"> Бунунла белә , сосиал шәбәкәләрдән милјонларла ҝәнҹләр дә истифадә едир вә онлардан чоху үнсијјәтин бу нөвүнә үстүнлүк верир .
(trg)="20"> Men der er ikke desto mindre millioner af unge der bruger sociale medier , og for nogle er det blevet den foretrukne kommunikationsform .

(src)="20"> Ҹессика адлы ҝәнҹ гыз дејир : « Мән өз сәһифәми бағладым , анҹаг бир мүддәтдән сонра јенидән ачдым , чүнки һеч ким мәни телефонла арајыб - ахтармырды .
(trg)="21"> „ Jeg deaktiverede min konto , “ fortæller en teenagepige ved navn Jessica , „ men så reaktiverede jeg den igen , for der var ingen der ringede eller sms’ede til mig .

(src)="21"> Адама елә ҝәлир , сосиал шәбәкәдән истифадә етмәјәндә , һамы сәни јаддан чыхарыр ! »
(trg)="22"> Det er som om folk glemmer alt om en hvis man ikke bruger sociale medier . “

(src)="22"> Сосиал шәбәкәләрин ҹәлбедиҹи ҹәһәти нәдәдир ?
(trg)="23"> Hvad er det der virker tiltrækkende ved sociale medier ?

(src)="23"> Ҹаваб чох садәдир : тәбии олараг инсанын дахилиндә үнсијјәт етмәк тәләбаты вар .
(trg)="24"> Det enkle svar er at mennesker har en medfødt trang til at kommunikere med hinanden .

(src)="24"> Сосиал шәбәкәләр дә елә бунун үчүн нәзәрдә тутулуб .
(trg)="25"> Og det er netop hvad sociale medier drejer sig om .

(src)="25"> Ҝәлин ҝөрәк , нәјә ҝөрә чохларында бундан истифадә етмәк истәји јараныр .
(trg)="26"> Her er nogle grunde til at mange kan blive fristet til at tilmelde sig en social netværkstjeneste .

(src)="26"> Әлверишлидир .
(trg)="27"> Bekvemmelighed .

(src)="27"> « Достларла әлагә сахламаг чәтиндир , анҹаг онларын һамысынын бир сајтда олмасы буну асанлашдырыр » ( Лија , 20 јаш ) .
(trg)="28"> „ Det kan være svært at holde forbindelsen ved lige med sine venner , men når de alle er på det samme site , er det let nok ! “ — Leah , 20 .

(src)="28"> « Мән коментаријаларымы јазырам , санки , онларын һамысына ејни вахтда е - маил ҝөндәрмиш олурам » ( Кристин , 20 јаш ) .
(trg)="29"> „ Når jeg har skrevet en kommentar , er det som om jeg har sendt en e - mail til alle mine venner på én gang . “ — Kristine , 20 .

(src)="29"> Һәмјашыдларын тәзјиги .
(trg)="30"> Gruppepres .

(src)="30"> « Бәзиләри мәни өз достлары сијаһысына дахил етмәк истәјирләр , анҹаг сәһифәм олмадығындан бу , мүмкүн дејил » ( Натали , 22 јаш ) .
(trg)="31"> „ Jeg får hele tiden venneanmodninger , men da jeg ikke har en brugerkonto , har jeg ikke mulighed for at acceptere dem . “ — Natalie , 22 .

(src)="31"> « Мән дејәндә ки , сәһифә ачмамаг гәрарына ҝәлмишәм , мәнә гәрибә бахырлар » ( Ева , 18 ) .
(trg)="32"> „ Når jeg fortæller folk at jeg har valgt ikke at have en konto , ser de på mig som om de tænker : ’ Hvad er der galt med hende ? ’ “ — Eve , 18 .
(trg)="33"> Pres fra medierne .

(src)="32"> Күтләви - информасија васитәләринин тәзјиги .
(trg)="34"> „ Medierne har fået folk til at tro at hvis man ikke hele tiden er i kontakt med andre , så har man ingen venner .

(src)="34"> Һәјатда достун јохдурса , онда онун нә мәнасы вар ? ! »
(trg)="35"> Og hvis man ikke har nogen venner , har man ikke noget liv .

(src)="35"> ( Катрина , 18 ) .
(trg)="36"> Altså er man et nul hvis man ikke bruger sociale medier . “ — Katrina , 18 .

(src)="36"> Мәктәб .
(trg)="37"> Skole .

(src)="37"> « Мүәллимләримиз сосиал шәбәкәдән истифадә едирләр .
(trg)="38"> „ Mine lærere bruger sociale medier .

(src)="38"> Онлардан бәзиләри јохлама ишинин нә вахт олаҹағыны хәбәр вермәк үчүн коментаријаларыны јазырлар .
(trg)="39"> Nogle af dem skriver en besked når vi skal til at have en prøve .

(src)="39"> Мәсәлән , әҝәр мән ријазијјатдан нәјисә баша дүшмәјәндә ону мүәллимин сәһифәсинә јазырам , о да мәнә онлајн режиминдә мәсәләни һәлл етмәкдә көмәк едир » ( Марина , 17 јаш ) .
(trg)="40"> Og i matematik kan jeg for eksempel skrive en besked på min lærers væg hvis der er noget jeg ikke forstår , og så vil han over nettet hjælpe mig med at løse problemet . “ — Marina , 17 .

(src)="40"> Иш .
(trg)="41"> Arbejde .

(src)="41"> « Иш ахтаран инсанлар башгалары илә әлагә сахламаг үчүн сосиал шәбәкәдән истифадә едирләр .
(trg)="42"> „ Folk der søger arbejde , bruger sociale medier til at få kontakt med andre .

(src)="42"> Һәрдән бу , онлара иш тапмагда көмәк едир » ( Еми , 20 јаш ) .
(trg)="43"> Nogle gange hjælper det dem til at finde et job . “ — Amy , 20 .

(src)="43"> « Мән сосиал шәбәкәдән ишим үчүн истифадә едирәм .
(trg)="44"> „ Jeg bruger et socialt medie i mit arbejde .

(src)="44"> Бунун сајәсиндә мүштәриләрим һал - һазырда һансы график дизајн лајиһәләри үзәриндә ишләдијими ҝөрүрләр » ( Дејвид , 21 јаш ) .
(trg)="45"> Det giver kunder mulighed for at se de grafiske design - projekter jeg arbejder med i øjeblikket . “ — David , 21 .

(src)="45"> Сәнә сосиал шәбәкә сәһифәси ачмаг лазымдырмы ?
(trg)="46"> Skal du have en konto på et socialt netværk på internettet ?

(src)="46"> Валидејнләринлә јашајырсанса , бу гәрары онлар верир ( Сүлејманын мәсәләләри 6 : 20 ) * .
(trg)="47"> Hvis du stadig bor hjemme , er det op til dine forældre .
(trg)="48"> * Giver dine forældre dig ikke lov til at have en konto , bør du rette dig efter det . — Efeserne 6 : 1 .

(src)="47"> Әҝәр онлар сәнин сәһифә ачмағыны истәмирләрсә , онлара табе олмалысан .
(trg)="49"> Nogle forældre lader deres børn bruge et socialt medie når de er modne nok til det — og så holder de øje med hvordan de bruger det .

(src)="49"> Әҝәр сәнин валидејнләрин дә белә едирсә , бу о демәкдирми ки , онлар сәнин шәхси һәјатына гарышырлар ?
(trg)="50"> Hvis dine forældre gør det , betyder det så at de griber ind i dit privatliv ?

(src)="50"> Гәтијјән јох !
(trg)="51"> Nej , overhovedet ikke !

(src)="51"> Сосиал шәбәкәләр ҝүҹлү тәсирә маликдир , бу сәбәбдән , валидејнләринин сәнин онлардан неҹә истифадә етдијинә ҝөрә нараһат олмалары нормалдыр .
(trg)="52"> Et socialt netværk på internettet er et magtfuldt redskab , og det er helt på sin plads at dine forældre interesserer sig for hvordan du bruger det .

(src)="52"> Әслиндә , неҹә ки , сосиал шәбәкәләрин , еләҹә дә үмумијјәтлә Интернетин тәһлүкәли јөнләри вар .
(trg)="53"> Faktum er at der — som med praktisk talt enhver brug af internettet — er visse farer man skal være opmærksom på .

(src)="53"> Әҝәр валидејнләрин сәнә сәһифә ачмаға иҹазә верирләрсә , сосиал шәбәкәнин тәһлүкәләриндән нечә гача биләрсән ?
(trg)="54"> Hvis dine forældre giver dig lov til at have en konto hos en social netværkstjeneste , hvordan kan du så undgå disse farer ?

(src)="54"> Диггәтли « сүр »
(trg)="55"> Sikker „ kørsel “

(src)="55"> Интернетдән истифадә етмәји машын сүрмәклә мүгајисә етмәк олар .
(trg)="56"> Det at bruge internettet kan på nogle måder sammenlignes med at køre bil .

(src)="56"> Гејд етмәк лазымдыр ки , сүрүҹүлүк вәсигәси олан һәр кәси јахшы сүрүҹү адландырмаг олмаз .
(trg)="57"> Som du sikkert har bemærket , er ikke alle der har kørekort , ansvarsbevidste bilister .

(src)="57"> Тәәссүф ки , бир чохлары өз диггәтсизликләри вә етинасызлыглары уҹбатындан дәһшәтли гәзаја уғрамышлар .
(trg)="58"> Faktisk er mange endt i forfærdelige ulykker på grund af tankeløshed eller ligegyldighed .

(src)="58"> Ејни шеј Интернет истифадәчиләри илә дә баш верир .
(trg)="59"> Det samme gælder internetbrugere .

(src)="59"> Онлардан бәзиләрини мәсулијјәтли « сүрүҹү » , диҝәрләрини исә автохулиган адландырмаг олар .
(trg)="60"> Nogle „ kører “ ansvarligt , andre uden at tænke på følgerne .

(src)="60"> Әҝәр валидејнләрин сәнә сосиал шәбәкәдән истифадә етмәјә иҹазә верирләрсә , демәли , онлар сәнин һипермәканын хүсусилә тәһлүкәли олан саһәләриндән баш чыхараҹағына етибар едирләр .
(trg)="61"> Hvis dine forældre har sagt ja til at du må bruge et socialt medie , har de givet dig lov til at manøvrere rundt i et område af cyberspace der kræver stor forsigtighed .

(src)="61"> Бәс сәнин һаггында нә демәк олар ?
(trg)="62"> Hvilken type „ bilist “ har du så vist dig at være ?

(src)="62"> Сән « сағлам шүура , дәрракәјә бағлан » ан « сүрүҹү » олдуғуну сүбут етмисәнми ? .
(trg)="63"> Har du bevist at du ’ værner om praktisk visdom og evnen til at tænke ’ ? — Ordsprogene 3 : 21 .

(src)="63"> Бу мәгаләдә сосиал шәбәкәдән истифадә илә бағлы ҹидди јанашмалы олдуғун ики мәгам арашдырылаҹаг : 1 ) шәхси мәлумат , 2 ) вахт .
(trg)="64"> I denne artikel vil vi nu behandle to aspekter ved at bruge sociale medier som du alvorligt bør overveje — dit privatliv og din tid .

(src)="64"> Бу журналын нөвбәти сајынын « Ҝәнҹләрин суаллары » рубрикасында газандығын ад вә достларын мөвзусу мүзакирә олунаҹаг .
(trg)="65"> Artiklen „ Unge spørger “ i næste nummer af Vågn op !
(trg)="66"> vil komme ind på dit omdømme og dine venskaber .

(src)="65"> ШӘХСИ МӘЛУМАТ
(trg)="67"> DIT PRIVATLIV

(src)="66"> Сөһбәт сосиал шәбәкәдән ҝедәндә , јәгин , өзүн һаггында шәхси мәлумат вериб - вермәмәк чох вахт һеч ағлына да ҝәлмир .
(trg)="68"> Privatliv er måske ikke lige det første der popper op i dit hoved når det drejer sig om sociale medier .

(src)="67"> Мәҝәр сосиал шәбәкәләрин мәгсәди дә елә инсанлары бир - бирилә таныш етмәк дејил ? !
(trg)="69"> Er selve idéen ikke at komme i kontakt med andre mennesker ?

(src)="68"> Анҹаг һеч бир тәдбир ҝөрмәсән , асанлыгла тәләјә дүшә биләрсән .
(trg)="70"> Jo , men hvis man ikke tager sine forholdsregler , kan det få tragiske følger .

(src)="69"> Буну нөвбәти нүмунәдән ҝөрмәк олар .
(trg)="71"> Lad os sige at du havde et stort bundt pengesedler .

(src)="70"> Тәсәввүр ет ки , сәнин бөјүк мигдарда нәғд пулун вар .
(trg)="72"> Ville du vise det frem til alle og enhver hvis du gik en tur på strøget med dine venner ?

(src)="72"> Әлбәттә , бу , ағылсызлыг оларды .
(trg)="73"> Det ville være dumt af dig — du ville nærmest bede om at blive bestjålet !

(src)="73"> Санки , сән өз дилинлә дејирсән : « Гарға , мәндә гоз вар ! »
(trg)="74"> Hvis du var fornuftig , ville du gemme dine penge et sted hvor andre ikke kunne se dem .

(src)="74"> Ағыллы адам пулуну елә ҝизләдәр ки , һеч ким ҝөрмәсин .
(trg)="75"> Tænk på dine personlige oplysninger som et bundt pengesedler .

(src)="75"> Инди исә тәсәввүр ет ки , пулларын сәнин шәхси мәлуматларындыр .
(trg)="76"> Kig så på listen herunder og sæt tjektegn ved det du ikke ville føle dig tryg ved at en helt fremmed fik viden om eller adgang til .

(src)="77"> ___ ев үнваным
(trg)="77"> ․ ․ ․ ․ ․ min adresse

(src)="78"> ___ електрон үнваным
(trg)="78"> ․ ․ ․ ․ ․ min e - mail - adresse

(src)="79"> ___ охудуғум мәктәб
(trg)="79"> ․ ․ ․ ․ ․ hvor jeg går i skole

(src)="80"> ___ адәтән , евдә олдуғум вахтлар
(trg)="80"> ․ ․ ․ ․ ․ hvornår jeg er hjemme

(src)="81"> ___ евдә һеч кимин олмадығы вахтлар
(trg)="81"> ․ ․ ․ ․ ․ hvornår der ikke er nogen hjemme

(src)="82"> ___ шәкилләрим
(trg)="82"> ․ ․ ․ ․ ․ mine fotos

(src)="83"> ___ фикирләрим
(trg)="83"> ․ ․ ․ ․ ․ mine holdninger

(src)="84"> ___ хошладығым шејләр вә мараг даирәм
(trg)="84"> ․ ․ ․ ․ ․ hvad jeg kan lide og interesserer mig for

(src)="85"> Дүнјада ән үнсијјәтҹил адам олсан белә , јәгин разылашаҹагсан ки , јухарыда садаланан шәхси мәлуматлардан , ән азы , бәзиләрини кимә ҝәлди етибар етмәк олмаз .
(trg)="85"> Selvom du er nok så udadvendt , vil du sikkert mene at i hvert fald noget af det der står på listen , ikke kommer alle og enhver ved .

(src)="86"> Анҹаг бир чох ҝәнҹләр , һәтта бөјүкләр белә өзләри һагда бу кими мәлуматлары танымадыглары адамларла бөлүшмүшләр !
(trg)="86"> Men mange unge — og voksne — har uden at vide af det givet fremmede adgang til den slags .

(src)="87"> Белә бир тәһлүкәдән өзүнү неҹә горуја биләрсән ?
(trg)="87"> Hvordan kan du undgå den fælde ?

(src)="88"> Әҝәр валидејнләрин сосиал шәбәкәләрдән истифадә етмәјинә етираз етмирләрсә , шәхси мәлуматларла бағлы параметрләрлә јахшы - јахшы таныш олмалы вә онлардан истифадә етмәлисән .
(trg)="88"> Hvis dine forældre overhovedet giver dig lov til at bruge et socialt medie , må du sætte dig grundigt ind i indstillingerne til beskyttelse af personlige oplysninger — og bruge dem .
(trg)="89"> Lad det ikke være op til netværkstjenesten at beskytte dit privatliv .

(src)="89"> Сосиал - сајтын сәнин шәхси мәлуматларыны горујаҹағына үмид етмә .
(trg)="90"> De standardindstillinger der er , giver højst sandsynligt flere mennesker lov til at se og kommentere din side end du er klar over .

(src)="90"> Әслиндә , илкин параметрләр сәнин сәһифәнә нәзәрдә тутдуғундан да чох адамын бахмасына вә өз коментаријаларыны јазмасына јол верир .
(trg)="91"> Det var en af grundene til at en pige ved navn Allison ændrede sine indstillinger så kun hendes nære venner kunne se det hun skrev eller uploadede .

(src)="91"> Мәһз буна ҝөрә дә , Елисон адлы гыз өз сәһифәсини елә низамламышдыр ки , онун јаздыгларыны јалныз јахын достлары охуја билсин .
(trg)="92"> „ Nogle af mine venner havde venner som jeg slet ikke kendte , “ siger hun , „ og jeg havde ikke lyst til at fremmede skulle læse om mig . “

(src)="92"> О дејир : « Бәзи достларымын елә достлары вар ки , мән онлары танымырам вә танымадығым инсанларын мәним һаггымда охумаларыны истәмирәм » .
(trg)="93"> Selv hvis det kun er dine nære venner du kommunikerer med , må du være forsigtig .

(src)="93"> Һәтта јахын достларла јазышанда белә еһтијаты әлдән вермәк олмаз . 21 јашлы Коррин дејир : « Сән бу ҹүр үнсијјәтә алудә олараг өзүн һаггында лазымындан артыг мәлумат вермәјә башлаја биләрсән » .
(trg)="94"> „ Man kan blive afhængig af at få beskeder fra sine venner , “ siger Corrine på 21 , „ og derfor begynder man at lægge flere informationer ud om sig selv end man burde . “

(src)="94"> Унутма ки , Интернетдә шәхси мәлуматларын тамамилә горунмасы мүмкүн дејил .
(trg)="95"> Husk altid at når det gælder internettet , er „ privatliv “ et temmelig relativt begreb .

(src)="95"> Нәјә ҝөрә ?
(trg)="96"> Hvorfor ?

(src)="96"> Гвен Шургин О’Киффи өз китабында јазыр : « Бөјүк веб - сајтлар еһтијат үчүн өз мәлумат базаларынын сурәтини чыхарырлар .
(trg)="97"> „ Store websteder tager løbende backup af deres databaser , “ fortæller Gwenn Schurgin O’Keeffe i sin bog CyberSafe og tilføjer : „ Det vi lægger ud på internettet , forsvinder aldrig helt .

(src)="97"> Буна ҝөрә дә , һипермәкана јерләшдирдијимиз мәлуматлар һеч вахт тамамилә мәһв олунмур .
(trg)="98"> Vi må betragte det som noget der ligger der permanent , for sandsynligvis er der en kopi et sted ; at tro andet ville være naivt . “

(src)="98"> Бир шејлә барышмалыјыг ки , Интернетә дахил етдијимиз мәлумат силинмир , һарадаса мүтләг онун сурәти галыр ; башга ҹүр фикирләшмәк ағылсызлыг оларды » ( « CyberSafe » ) .
(trg)="99"> DIN TID
(trg)="100"> Det er ikke kun dit privatliv men også din tid der kan sammenlignes med et stort bundt pengesedler .

(src)="99"> ВАХТ
(trg)="101"> På en måde må du derfor budgettere din tid .

(src)="100"> Шәхси мәлумат кими , вахты да бөјүк мәбләғдә пулла мүгајисә етмәк олар .
(trg)="102"> Og det er en af de største udfordringer i forbindelse med al brug af internettet , herunder sociale medier .

(src)="101"> Буна ҝөрә дә сәнә мүәјјән мәнада вахтынын бүдҹәсини тәртиб етмәк лазымдыр .
(trg)="103"> *
(trg)="104"> „ Jeg har tit sagt : ’ Jeg skal bare lige ind på min side et øjeblik . ’