# ar/102000000.xml.gz
# pl/102000000.xml.gz


(src)="1"> قائمة المحتويات
(trg)="1"> Spis treści
(trg)="2"> 8 stycznia 2000

(src)="2"> ٨ كانون الثاني (‏ يناير )‏ ٢٠٠٠
(trg)="3"> Bezkrwawa medycyna coraz bardziej popularna

(src)="4"> صارت الجراحة دون دم اليوم شائعة بشكل لم يسبق له مثيل .‏
(trg)="4"> Bezkrwawa chirurgia jest teraz bardziej rozpowszechniona niż kiedykolwiek przedtem .

(src)="5"> فلماذا هي مطلوبة الى هذا الحد ؟‏
(trg)="5"> Dlaczego staje się tak popularna ?

(src)="6"> وهل هي بديل آمن لنقل الدم ؟‏
(trg)="6"> Czy jest bezpieczną alternatywą dla transfuzji krwi ?

(src)="7"> ٣ روّاد في الطب
(trg)="7"> 3 Pionierzy medycyny

(src)="8"> ٤ نقل الدم —‏ تاريخ طويل بين أخذ وردّ
(trg)="8"> 4 Długa historia kontrowersji wokół transfuzji

(src)="9"> ٧ الطلب المتزايد على المعالجة والجراحة دون دم
(trg)="9"> 7 Rosnąca popularność bezkrwawej medycyny

(src)="10"> ١٢ هل تريدون ان تتعلَّموا لغة اجنبية ؟‏
(trg)="10"> 12 Czy chcesz się nauczyć języka obcego ?

(src)="11"> ١٤ هل ترفع القهوة مستوى الكولسترول ؟‏
(trg)="11"> 14 Czy kawa podnosi poziom cholesterolu ?

(src)="12"> ٢٠ الامهات المصابات بالأيدز يواجهن معضلة
(trg)="12"> 20 Matki chore na AIDS stoją przed dylematem

(src)="13"> ٢٢ ‏ « اروع ما يُنشر من مجلات »‏
(trg)="13"> 22 „ Najlepsze z czasopism ”

(src)="14"> ٢٣ مساعدة ضحايا التعذيب
(trg)="14"> 23 Pomoc dla ofiar tortur

(src)="15"> ٢٨ مراقبين العالم
(trg)="15"> 28 Obserwujemy świat

(src)="16"> ٣٠ من قرائنا
(trg)="16"> 30 Od naszych Czytelników

(src)="17"> ٣١ حديقة الخيزران لا بامبوزري —‏ حلم تحقَّق
(trg)="17"> 31 La Bambouseraie — spełnione marzenie

(src)="18"> ٣٢ لا يمكنه ان يحتفظ بنسخته
(trg)="18"> 32 Nie może zatrzymać dla siebie własnego egzemplarza

(src)="19"> عالم الحشرات المدهش ١٥
(trg)="19"> Zadziwiający świat owadów 15

(src)="20"> عوض ان تسحقوا كل حشرة تمر امامكم ،‏ لمَ لا تتعلمون شيئا عن عالم الحشرات المدهش ؟‏
(trg)="20"> Czy nie lepiej przyjrzeć się bliżej zdumiewającemu światu owadów , niż miażdżyć każdego napotkanego na drodze robaczka ?

(src)="21"> نظرة متزنة الى العادات الشائعة ٢٦
(trg)="21"> Zrównoważony pogląd na popularne zwyczaje 26

(src)="22"> يعود اصل عادات كثيرة الى المعتقدات الخرافية والأفكار الدينية غير المؤسسة على الكتاب المقدس .‏
(trg)="22"> Wiele zwyczajów wywodzi się z przesądów i niebiblijnych poglądów .

(src)="23"> فكيف ينبغي ان ينظر المسيحي الى ممارسات كهذه ؟‏
(trg)="23"> Jak chrześcijanie powinni się zapatrywać na takie praktyki ?

# ar/102000001.xml.gz
# pl/102000001.xml.gz


(src)="1"> روّاد في الطب
(trg)="1"> Pionierzy medycyny

(src)="2"> كان جوزيه ،‏ بلجيكي من بلدة اوپاي الصغيرة ،‏ بعمر ٦١ سنة عندما أُخبر انه يحتاج الى زرع للكبد .‏
(trg)="2"> W WIEKU 61 lat José , Belgijczyk z miasteczka Oupeye , dowiedział się , że musi mieć przeszczepioną wątrobę .

(src)="3"> يقول :‏ « كان ذلك اكبر صدمة تلقيتها في حياتي » .‏
(trg)="3"> „ To był największy szok , jakiego doznałem w życiu ” — opowiada .

(src)="4"> قبل اربعة عقود فقط ،‏ كانت مجرد فكرة زرع الكبد مستحيلة .‏
(trg)="4"> Jeszcze 40 lat temu taki zabieg był nie do pomyślenia .

(src)="5"> حتى في سبعينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ لم تتعدَّ نسبة من بقوا احياء بعد العملية الـ‍ ٣٠ في المئة .‏
(trg)="5"> Nawet w latach siedemdziesiątych przeżywało go jedynie 30 procent zoperowanych .

(src)="6"> اما اليوم ،‏ فإن عمليات زرع الكبد تُجرى بشكل روتيني وبمعدل نجاح اعلى بكثير .‏
(trg)="6"> Dzisiaj przeszczepy wątroby wykonuje się rutynowo i ze znacznie większym powodzeniem .

(src)="7"> لكن لا يزال هنالك عائق كبير .‏
(trg)="7"> Jednakże transplantacje wątroby w dalszym ciągu wiążą się z poważnym niebezpieczeństwem .

(src)="8"> فغالبا ما يرافق زرع الكبد نزف كثير ،‏ لذلك يلجأ الاطباء عادة الى اجراءات نقل الدم خلال العملية .‏
(trg)="8"> Podczas operacji często występuje silne krwawienie , toteż lekarze zwykle stosują transfuzję .

(src)="9"> لكنَّ جوزيه ،‏ رغم رغبته في زرع الكبد ،‏ رفض نقل الدم بسبب قناعاته الدينية .‏
(trg)="9"> Ze względu na przekonania religijne José nie chciał przyjąć krwi .

(src)="10"> فهل كان الوضع مستعصيا ؟‏
(trg)="10"> Chciał natomiast , by mu przeszczepiono wątrobę .

(src)="11"> قد يظن البعض ذلك .‏
(trg)="12"> Niektórym mogło się tak wydawać .

(src)="12"> لكنَّ رئيس الجراحين شعر انه هو وزملاءه لديهم امل كبير بإجراء العملية بنجاح دون دم .‏
(trg)="13"> Ale naczelny chirurg uważał , że on i jego koledzy mają szansę dokonać udanej operacji bez użycia krwi .

(src)="13"> وهذا ما فعلوه تماما !‏
(trg)="14"> I właśnie tak zrobili !

(src)="14"> وبعد ٢٥ يوما فقط من اجراء العملية ،‏ رجع جوزيه الى بيته مع زوجته وابنته .‏
(trg)="15"> Zaledwie 25 dni po transplantacji José był już w domu z żoną i córką .

(src)="15"> *
(trg)="16"> *

(src)="16"> فبفضل مهارات من تدعوهم مجلة تايم ‏ (‏ بالانكليزية )‏ « ابطال الطب » ،‏ صارت المعالجة والجراحة دون دم شائعتين اليوم بشكل لم يسبق له مثيل .‏
(trg)="17"> Dzięki umiejętnościom ludzi , których czasopismo Time nazwało „ bohaterami medycyny ” , operacje bez krwi są dziś przeprowadzane częściej niż kiedykolwiek przedtem .

(src)="17"> ولكن لماذا الطلب عليهما كبير الى هذا الحد ؟‏
(trg)="18"> Skąd ta popularność bezkrwawej medycyny ?

(src)="18"> للإجابة عن هذا السؤال ،‏ دعونا نفحص تاريخ اجراءات نقل الدم الحافل بالتقلُّبات .‏
(trg)="19"> Aby odpowiedzieć na to pytanie , prześledźmy burzliwą historię transfuzji krwi .

(src)="19"> ‏ [ الحاشية ]‏
(trg)="20"> [ Przypis ]

(src)="20"> ان عمليات زرع الاعضاء بالنسبة الى شهود يهوه مسألة تعود الى ضمير الافراد .‏
(trg)="21"> Świadkowie Jehowy uważają , że decyzję o transplantacji narządów każdy musi podjąć sam zgodnie z własnym sumieniem .

(src)="21"> ‏ [ الصورة في الصفحة ٣ ]‏
(trg)="22"> [ Ilustracja na stronie 3 ]

(src)="22"> هنالك حاليا اكثر من ٠٠٠‏,٩٠ طبيب حول العالم اعلنوا انهم مستعدون ان يعالجوا شهود يهوه دون نقل دم
(trg)="23"> Do tej pory ponad 90 000 lekarzy z całego świata zadeklarowało gotowość leczenia Świadków Jehowy bez użycia krwi

# ar/102000002.xml.gz
# pl/102000002.xml.gz


(src)="1"> نقل الدم —‏ تاريخ طويل بين أخذ وردّ
(trg)="1"> Długa historia kontrowersji wokół transfuzji

(src)="2"> ‏ « لو كانت كريات الدم الحمراء اليوم عقّارا جديدا ،‏ لكان من الصعب جدا الترخيص لها » .‏ —‏ الطبيب جفري ماكِلو .‏
(trg)="2"> „ Gdyby czerwone ciałka krwi były dziś nowym lekiem , mielibyśmy ogromne trudności z uzyskaniem zezwolenia na jego stosowanie ” ( dr Jeffrey McCullough ) .

(src)="3"> في شتاء سنة ١٦٦٧ ،‏ جيء برجل مجنون وعنيف يدعى انطوان موروا الى الطبيب البارز جان باتيست دني ،‏ طبيب ملك فرنسا لويس الرابع عشر ،‏ ليعالجه .‏
(trg)="3"> ZIMĄ 1667 roku do Jeana Baptiste Denisa , słynnego lekarza króla Francji Ludwika XIV , przyprowadzono szaleńca Antoine’a Mauroya .

(src)="4"> وكان لدى دني « العلاج » المثالي للمسّ المصاب به موروا —‏ نقلُ دم عِجل ،‏ ظنّا منه ان له تأثيرا مهدئا .‏
(trg)="4"> Denis miał na tę przypadłość idealne „ lekarstwo ” — krew zwierzęcą , która jego zdaniem powinna podziałać na pacjenta kojąco .

(src)="5"> لكنَّ موروا لم يتحسن .‏
(trg)="5"> Ale Mauroy nie wyszedł na tym dobrze .

(src)="6"> صحيح ان حالة هذا الرجل الفرنسي تحسنت بعد اجراء ثانٍ لنقل الدم ،‏ لكنَّ الجنون ما لبث ان عاوده ومات بعد فترة قصيرة .‏
(trg)="6"> Wprawdzie po drugiej transfuzji jego stan się poprawił , lecz wkrótce potem znowu ogarnęło go szaleństwo i w końcu zmarł .

(src)="7"> رغم انه تحدَّد لاحقا ان سبب وفاة موروا هو في الواقع التسمم بالزرنيخ ،‏ اثارت تجارب دني بدم الحيوان جدلا حاميا في فرنسا ،‏ التي حظّرت الاجراء اخيرا سنة ١٦٧٠ .‏
(trg)="7"> Chociaż później ustalono , że przyczyną śmierci Mauroya było w rzeczywistości zatrucie arszenikiem , eksperymenty Denisa z krwią zwierzęcą wywołały we Francji zażarte dyskusje .
(trg)="8"> Ostatecznie w 1670 roku zakazano tego rodzaju praktyk .

(src)="8"> ومع الوقت ،‏ حذا حذوها البرلمان الانكليزي ،‏ والبابا ايضا .‏
(trg)="9"> Z czasem taki zakaz wydał też parlament angielski , a nawet sam papież .

(src)="9"> وغاب ذكر اجراءات نقل الدم طوال الـ‍ ١٥٠ سنة التي تلت .‏
(trg)="10"> Na półtora wieku transfuzje poszły w zapomnienie .

(src)="10"> المخاطر الباكرة
(trg)="11"> Niebezpieczne początki

(src)="11"> في القرن الـ‍ ١٩ ،‏ برزت اجراءات نقل الدم على الساحة من جديد .‏
(trg)="12"> Powrót do transfuzji nastąpił w XIX wieku .

(src)="12"> وكان من احياها الانكليزي جايمس بلاندل الاختصاصي بالتوليد .‏
(trg)="13"> Stało się to głównie za sprawą angielskiego położnika Jamesa Blundella .

(src)="13"> فبسبب تقنياته المحسنة وادواته المتطوّرة —‏ وإصراره على استعمال الدم البشري دون سواه —‏ سلَّط الاضواء ثانية على اجراءات نقل الدم .‏
(trg)="14"> Używał on udoskonalonych technik i nowoczesnych narzędzi , a ponadto obstawał przy przetaczaniu jedynie krwi ludzkiej , dzięki czemu transfuzje znowu wzbudziły ogólne zainteresowanie .

(src)="14"> لكن في سنة ١٨٧٣ ،‏ جمَّد الطبيب الپولندي ف .‏
(trg)="15"> Jednakże odradzający się zapał do tej metody ostudził w 1873 roku F .

(src)="15"> ڠزليوس حركة احياء نقل الدم باكتشاف مخيف :‏ اكثر من نصف اجراءات نقل الدم ادى الى الوفاة .‏
(trg)="16"> Geselius , polski lekarz , który dokonał przerażającego odkrycia : więcej niż połowa przeprowadzonych transfuzji skończyła się śmiercią .

(src)="16"> وعندما علم اطباء بارزون بذلك بدأوا يشجبون الاجراء .‏
(trg)="17"> Kiedy dowiedzieli się o tym znani lekarze , zaczęli potępiać tę praktykę , wskutek czego popularność transfuzji po raz kolejny przygasła .

(src)="17"> ومرة اخرى خبتت شعبية اجراءات نقل الدم .‏
(src)="18"> ثم في سنة ١٨٧٨ ،‏ ابتكر الطبيب الفرنسي جورج آييم محلولا ملحيا ادَّعى انه يمكن ان يكون بديلا للدم .‏
(trg)="18"> Później , w roku 1878 , francuski lekarz Georges Hayem przygotował roztwór soli kuchennej , który jego zdaniem mógł zastąpić krew .

(src)="19"> وبخلاف الدم ،‏ ليس للمحلول الملحي تأثيرات جانبية ،‏ وهو لا يتخثّر ،‏ وكان يسهل نقله .‏
(trg)="19"> W przeciwieństwie do niej nie powodował skutków ubocznych , nie krzepł i łatwo go było transportować .

(src)="20"> لذلك صار محلول آييم الملحي يُستعمل على صعيد واسع .‏
(trg)="20"> Zrozumiałe , że wszedł do powszechnego użytku .

(src)="21"> لكنَّ الغريب هو ان الرأي العام لم يلبث ان فضَّل الدم من جديد .‏
(trg)="21"> Co zastanawiające jednak , wkrótce krew ponownie zyskała zwolenników .

(src)="22"> لماذا ؟‏
(trg)="22"> Dlaczego ?

(src)="23"> سنة ١٩٠٠ ،‏ اكتشف اخصائي الامراض النمساوي كارل لاندستاينر وجود زُمر الدم ،‏ ووجد انها لا تتلاءم دائما إحداها مع الاخرى .‏
(trg)="23"> W roku 1900 austriacki patolog Karl Landsteiner odkrył istnienie grup krwi i stwierdził , iż daną krew nie zawsze można zastąpić inną .

(src)="24"> فلا عجب اذًا ان يكون الكثير من اجراءات نقل الدم قد انتهى بمأساة في ما مضى !‏
(trg)="24"> Nic więc dziwnego , że wcześniej tyle transfuzji kończyło się tragicznie !

(src)="25"> اما الآن فبات بالامكان ان يتغير الوضع بمجرد التأكد من ان زمرة دم المتبرع تتلاءم وزمرة دم المريض .‏
(trg)="25"> Teraz można było to zmienić — wystarczyło tylko upewnić się , czy grupa krwi dawcy jest zgodna z grupą krwi biorcy .

(src)="26"> وبسبب هذه المعلومات استعاد الاطباء ثقتهم بإجراءات نقل الدم —‏ في وقت كانت فيه الحرب العالمية الاولى على وشك الاندلاع .‏
(trg)="26"> Dysponując tą wiedzą , lekarze na nowo zaufali transfuzjom .
(trg)="27"> Właśnie wtedy rozpoczęła się I wojna światowa .

(src)="27"> نقل الدم والحرب
(trg)="28"> Transfuzje a wojna

(src)="28"> خلال الحرب العالمية الاولى ،‏ نُقل الدم بكثرة الى الجنود المصابين .‏
(trg)="29"> W czasie I wojny światowej krew bardzo często podawano rannym żołnierzom .

(src)="29"> في السابق كان نقل الدم الى ساحة المعركة مستحيلا تقريبا لأنه يتخثر بسرعة .‏
(trg)="30"> Ze względu na to , że płyn ten szybko krzepnie , kiedyś przewożenie go na pole bitwy byłoby raczej niemożliwe .

(src)="30"> لكن في اوائل القرن العشرين ،‏ نجحت تجارب الطبيب ريتشارد لوِسن ،‏ من مستشفى جبل سيناء في مدينة نيويوك ،‏ في ايجاد مادة تمنع تخثر الدم تدعى سيترات الصوديوم .‏
(trg)="31"> Ale na początku XX wieku dr Richard Lewisohn z Mount Sinai Hospital w Nowym Jorku dokonał udanych eksperymentów z cytrynianem sodu — środkiem zapobiegającym krzepnięciu krwi .
(trg)="32"> Niektórzy lekarze uważali to niezwykłe , przełomowe wydarzenie za istny cud .

(src)="31"> واعتبر بعض الاطباء هذا التقدم المثير اعجوبة .‏
(trg)="33"> „ To prawie tak , jak gdyby zatrzymało się słońce ” — pisał ówczesny wybitny lekarz dr Bertram M .

(src)="32"> كتب برترام م .‏
(trg)="34"> Bernheim .

(src)="33"> برنهايم ،‏ طبيب بارز في ايامه :‏ « كان ذلك اشبه بجعل الشمس تتوقف » .‏
(trg)="35"> Zapotrzebowanie na krew wzrosło w trakcie II wojny światowej .

(src)="34"> وشهدت الحرب العالمية الثانية طلبا متزايدا على الدم .‏
(trg)="36"> Społeczeństwo było bombardowane plakatami , na których widniały sloganowe hasła typu : „ Oddaj teraz krew ” , „ Twoja krew może go uratować ” , „ On oddał swą krew .

(src)="35"> فقد انهالت على الشعب لافتات تحمل شعارات مثل :‏ « اعطوا دما الآن » ،‏ « دمكم يمكن ان يخلصّه » ،‏ و « هو اعطى دمه ،‏ فهل تعطون دمكم ؟‏ » .‏
(trg)="37"> Czy ty oddasz swoją ? ”

(src)="36"> ولاقت الدعوة الى التبرع بالدم تجاوبا كبيرا .‏
(trg)="38"> Wezwania takie spotykały się z żywym oddźwiękiem .

(src)="37"> فخلال الحرب العالمية الثانية ،‏ جرى التبرع بحوالي ٠٠٠‏,٠٠٠‏,١٣ وحدة دم في الولايات المتحدة .‏
(trg)="39"> W USA podczas II wojny światowej oddano jakieś 13 000 000 jednostek krwi .

(src)="38"> ويُقدَّر ان اكثر من ٠٠٠‏,٢٦٠ لتر جُمع ووُزِّع في لندن .‏
(trg)="40"> Podobno w Londynie zebrano i rozprowadzono przeszło 260 000 litrów krwi .

(src)="39"> ودون شك ،‏ حملت اجراءات نقل الدم معها مخاطر صحية عديدة ،‏ كما تبيَّن بعد فترة قصيرة .‏
(trg)="41"> Ale transfuzje niosły ze sobą liczne zagrożenia dla zdrowia , co szybko wyszło na jaw .

(src)="40"> الامراض المحمولة بالدم
(trg)="42"> Choroby na skutek transfuzji

(src)="41"> بعد الحرب العالمية الثانية ،‏ قطع التقدم الطبي اشواطا كبيرة ادَّت الى اجراء عمليات جراحية لم تكن تخطر على بال .‏
(trg)="43"> Po II wojnie światowej w medycynie dokonał się ogromny postęp , dzięki czemu możliwe stały się operacje , których przedtem nikt sobie nawet nie wyobrażał .

(src)="42"> ونتيجة لذلك نشأت تجارة عالمية تدر بلايين الدولارات سنويا لتزوِّد الدم من اجل اجراءات نقل الدم ،‏ التي بدأ الاطباء يعتبرونها اجراء روتينيا في العمليات .‏
(trg)="44"> Ponieważ transfuzję uznano za standardową metodę leczenia chirurgicznego , na całym świecie rozwinął się przemysł , który dostarczał potrzebnej krwi , rocznie osiągając obroty rzędu miliardów dolarów .

(src)="43"> لكن لم يمضِ وقت طويل حتى برز القلق من الامراض التي يسببها نقل الدم .‏
(trg)="45"> Wkrótce jednak powszechny niepokój wzbudziły choroby będące rezultatem transfuzji .

(src)="44"> فخلال الحرب الكورية مثلا ،‏ اصيب حوالي ٢٢ في المئة ممَّن نُقل اليهم الدم بالتهاب الكبد —‏ حوالي ثلاثة اضعاف النسبة خلال الحرب العالمية الثانية .‏
(trg)="46"> Na przykład podczas wojny koreańskiej prawie 22 procent osób , którym podano plazmę , zachorowało na zapalenie wątroby — prawie trzy razy tyle , ile w II wojnie światowej .

(src)="45"> وبحلول سبعينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ قدرت مراكز مكافحة الامراض في الولايات المتحدة ان عدد الوفيات من التهاب الكبد الناتج عن نقل الدم بلغ ٥٠٠‏,٣ في السنة .‏
(trg)="47"> Amerykański Ośrodek Zwalczania Chorób ocenił , iż w latach siedemdziesiątych na potransfuzyjne zapalenie wątroby rocznie umierało 3500 ludzi .

(src)="46"> ويقدر آخرون ان العدد اكبر بعشرة اضعاف .‏
(trg)="48"> Inni uważali , że 10 razy więcej .

(src)="47"> لكن بفضل التحسن في عمليات النخل واختيار المتبرعين بانتباه اكبر ،‏ انخفض عدد حالات التلوُّث بڤيروس التهاب الكبد B‏ .‏
(trg)="49"> Dzięki lepszym testom diagnostycznym oraz staranniejszej selekcji dawców liczba zakażeń zapaleniem wątroby typu B zmalała .

(src)="48"> إلّا ان ڤيروسا جديدا وأحيانا مميتا —‏ التهاب الكبد C ‏ —‏ اصاب بعد ذلك اشخاصا كثيرين .‏
(trg)="50"> Ale wtedy ogromne żniwo zaczął zbierać nowy i niekiedy śmiertelny wirus wywołujący zapalenie wątroby typu C .

(src)="50"> من المسلم به ان الفحص الدقيق خفض اخيرا تفشي التهاب الكبد C‏ .‏
(trg)="51"> Obliczono , że zakażonych zostało cztery miliony Amerykanów , w tym kilkaset tysięcy przez transfuzję krwi .

(src)="51"> لكن رغم ذلك ،‏ هنالك خوف من ظهور اخطار جديدة لن تُدرك إلا بعد فوات الاوان .‏
(trg)="52"> Wprawdzie dokładne testy z czasem zmniejszyły to zagrożenie , ale niektórzy obawiają się pojawienia nowych niebezpieczeństw , z których zdamy sobie sprawę , gdy już będzie za późno .

(src)="52"> وصمة اخرى :‏ الدم الملوَّث بالـ‍ HIV
(trg)="53"> Kolejny skandal : krew zakażona HIV

(src)="53"> في ثمانينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ وُجد ان الدم يمكن ان يكون ملوَّثا بالـ‍ HIV ،‏ الڤيروس الذي يؤدي الى الأيدز .‏
(trg)="54"> W latach osiemdziesiątych odkryto , iż krew może być zakażona HIV , wirusem wywołującym AIDS .

(src)="54"> في البداية ،‏ كان اصحاب بنوك الدم يمقتون الفكرة ان مخزونهم قد يكون ملوَّثا .‏
(trg)="55"> Początkowo pracownicy banków krwi odrzucali myśl , że mogłoby to dotyczyć ich zapasów ; wielu z nich odnosiło się do tego zagrożenia ze sporym sceptycyzmem .

(src)="55"> وتلقى كثيرون منهم خبر تهديد الـ‍ HIV بارتياب .‏
(trg)="56"> Według dra Bruce’a Evatta „ to było tak , jakby ktoś wrócił z podróży po pustyni i powiedział im : ‚ Widziałem kosmitę ’ .