# ar/102000000.xml.gz
# mk/102000000.xml.gz


(src)="1"> قائمة المحتويات
(trg)="1"> Содржина

(src)="2"> ٨ كانون الثاني (‏ يناير )‏ ٢٠٠٠
(trg)="2"> 8 април 2000

(src)="3"> الطلب المتزايد على المعالجة والجراحة دون دم
(trg)="3"> Бескрвна медицина и хирургија — сѐ повеќе барани

(src)="4"> صارت الجراحة دون دم اليوم شائعة بشكل لم يسبق له مثيل .‏
(trg)="4"> Бескрвната медицина и хирургија сега се пораширени од порано .

(src)="5"> فلماذا هي مطلوبة الى هذا الحد ؟‏
(trg)="5"> Зошто се толку барани ?

(src)="6"> وهل هي بديل آمن لنقل الدم ؟‏
(trg)="6"> Дали се сигурна алтернатива за трансфузијата на крв ?

(src)="7"> ٣ روّاد في الطب
(trg)="7"> 3 Пионери во медицината

(src)="8"> ٤ نقل الدم —‏ تاريخ طويل بين أخذ وردّ
(trg)="8"> 4 Трансфузија на крв — долга историја на полемика

(src)="9"> ٧ الطلب المتزايد على المعالجة والجراحة دون دم
(trg)="10"> 12 Дали сакате да научите странски јазик ?

(src)="10"> ١٢ هل تريدون ان تتعلَّموا لغة اجنبية ؟‏
(trg)="11"> 14 Поткрепена од надежта за да ги издржам неволјите

(src)="11"> ١٤ هل ترفع القهوة مستوى الكولسترول ؟‏
(trg)="13"> 20 Мајките кои имаат СИДА се соочуваат со дилема

(src)="12"> ٢٠ الامهات المصابات بالأيدز يواجهن معضلة
(trg)="14"> 22 Дали кафето го зголемува нивото на холестерол ?

(src)="13"> ٢٢ ‏ « اروع ما يُنشر من مجلات »‏
(trg)="15"> 23 Помош за жртвите на тортура

(src)="14"> ٢٣ مساعدة ضحايا التعذيب
(trg)="16"> 31 „ Најдобрите списанија што постојат “

(src)="15"> ٢٨ مراقبين العالم
(src)="16"> ٣٠ من قرائنا
(trg)="17"> 32 19 април 2000 — ден за сеќавање

(src)="17"> ٣١ حديقة الخيزران لا بامبوزري —‏ حلم تحقَّق
(trg)="18"> Урамнотежено гледиште за народните обичаи 26

(src)="18"> ٣٢ لا يمكنه ان يحتفظ بنسخته
(src)="19"> عالم الحشرات المدهش ١٥
(trg)="19"> Многу обичаи имаат корени во суеверието и во небиблиските религиозни сфаќања .

(src)="20"> عوض ان تسحقوا كل حشرة تمر امامكم ،‏ لمَ لا تتعلمون شيئا عن عالم الحشرات المدهش ؟‏
(trg)="20"> Како треба еден христијанин да гледа на таквите практики ?

(src)="21"> نظرة متزنة الى العادات الشائعة ٢٦
(trg)="21"> Треба ли да имам кредитна картичка ?

(src)="22"> يعود اصل عادات كثيرة الى المعتقدات الخرافية والأفكار الدينية غير المؤسسة على الكتاب المقدس .‏
(src)="23"> فكيف ينبغي ان ينظر المسيحي الى ممارسات كهذه ؟‏
(trg)="22"> 28
(trg)="23"> Младите треба сериозно да размислат за ова прашање , разгледувајќи ги и користите и ризиците што се вклучени .

# ar/102000001.xml.gz
# mk/102000001.xml.gz


(src)="1"> روّاد في الطب
(trg)="1"> Пионери во медицината

(src)="2"> كان جوزيه ،‏ بلجيكي من بلدة اوپاي الصغيرة ،‏ بعمر ٦١ سنة عندما أُخبر انه يحتاج الى زرع للكبد .‏
(trg)="2"> КОГА имал 61 година , на Жозе , Белгиец од гратчето Упеј , му рекле дека ќе треба да му се изврши трансплантација на црниот дроб .

(src)="3"> يقول :‏ « كان ذلك اكبر صدمة تلقيتها في حياتي » .‏
(trg)="3"> „ Тоа беше најголемиот шок во мојот живот “ , вели тој .

(src)="4"> قبل اربعة عقود فقط ،‏ كانت مجرد فكرة زرع الكبد مستحيلة .‏
(trg)="4"> Само пред четири децении беше незамисливо да се изврши трансплантација на црниот дроб .

(src)="5"> حتى في سبعينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ لم تتعدَّ نسبة من بقوا احياء بعد العملية الـ‍ ٣٠ في المئة .‏
(trg)="5"> Дури и во 1970 - тите , стапката на преживување беше само околу 30 проценти .

(src)="6"> اما اليوم ،‏ فإن عمليات زرع الكبد تُجرى بشكل روتيني وبمعدل نجاح اعلى بكثير .‏
(trg)="6"> Меѓутоа , трансплантацијата на црниот дроб денес се извршува рутински и со многу поголем успех .

(src)="7"> لكن لا يزال هنالك عائق كبير .‏
(trg)="7"> Но , сѐ уште постои една голема слаба страна .

(src)="8"> فغالبا ما يرافق زرع الكبد نزف كثير ،‏ لذلك يلجأ الاطباء عادة الى اجراءات نقل الدم خلال العملية .‏
(trg)="8"> Бидејќи при трансплантацијата на црниот дроб честопати доаѓа до обилно крвавење , лекарите обично даваат трансфузија на крв во текот на операцијата .

(src)="9"> لكنَّ جوزيه ،‏ رغم رغبته في زرع الكبد ،‏ رفض نقل الدم بسبب قناعاته الدينية .‏
(trg)="9"> Заради своите религиозни верувања , Жозе не сакал да прими крв .

(src)="10"> فهل كان الوضع مستعصيا ؟‏
(trg)="10"> Но , сакал да се изврши трансплантацијата на црниот дроб .
(trg)="11"> Невозможно ?

(src)="11"> قد يظن البعض ذلك .‏
(trg)="12"> Некои можеби ќе помислат така .

(src)="12"> لكنَّ رئيس الجراحين شعر انه هو وزملاءه لديهم امل كبير بإجراء العملية بنجاح دون دم .‏
(trg)="13"> Но , главниот хирург мислел дека тој и неговите колеги имаат добра шанса да извршат успешна операција без употреба на крв .

(src)="13"> وهذا ما فعلوه تماما !‏
(trg)="14"> Токму тоа и го сториле !

(src)="14"> وبعد ٢٥ يوما فقط من اجراء العملية ،‏ رجع جوزيه الى بيته مع زوجته وابنته .‏
(trg)="15"> Само 25 дена по операцијата , Жозе се вратил дома кај својата сопруга и ќерката .

(src)="15"> *
(trg)="16"> *

(src)="16"> فبفضل مهارات من تدعوهم مجلة تايم ‏ (‏ بالانكليزية )‏ « ابطال الطب » ،‏ صارت المعالجة والجراحة دون دم شائعتين اليوم بشكل لم يسبق له مثيل .‏
(trg)="17"> Благодарение на вештината на оние кои списанието Time ги нарекува „ херои на медицината “ , бескрвната медицина и хирургија денес се повообичаени од кога и да било порано .

(src)="17"> ولكن لماذا الطلب عليهما كبير الى هذا الحد ؟‏
(trg)="18"> Но , зошто се толку барани ?

(src)="18"> للإجابة عن هذا السؤال ،‏ دعونا نفحص تاريخ اجراءات نقل الدم الحافل بالتقلُّبات .‏
(trg)="19"> За да одговориме на ова прашање , треба да ја испитаме немирната историја на трансфузијата на крв .

(src)="19"> ‏ [ الحاشية ]‏
(trg)="20"> [ Фуснота ]

(src)="20"> ان عمليات زرع الاعضاء بالنسبة الى شهود يهوه مسألة تعود الى ضمير الافراد .‏
(trg)="21"> За Јеховините сведоци , операциите на трансплантација на органи се работа на совеста на поединецот .

(src)="21"> ‏ [ الصورة في الصفحة ٣ ]‏
(trg)="22"> [ Слика на страница 3 ]

(src)="22"> هنالك حاليا اكثر من ٠٠٠‏,٩٠ طبيب حول العالم اعلنوا انهم مستعدون ان يعالجوا شهود يهوه دون نقل دم
(trg)="23"> Во светот моментално има повеќе од 90.000 лекари кои изјавиле дека се спремни да ги лекуваат Јеховините сведоци без употреба на крв

# ar/102000002.xml.gz
# mk/102000002.xml.gz


(src)="1"> نقل الدم —‏ تاريخ طويل بين أخذ وردّ
(trg)="1"> Трансфузија на крв — долга историја на полемика

(src)="2"> ‏ « لو كانت كريات الدم الحمراء اليوم عقّارا جديدا ،‏ لكان من الصعب جدا الترخيص لها » .‏ —‏ الطبيب جفري ماكِلو .‏
(trg)="2"> „ Ако црвените крвни клетки беа нов лек денес , ќе беше многу тешко да се добие одобрение “ ( Д - р Џефри Мекло ) .

(src)="3"> في شتاء سنة ١٦٦٧ ،‏ جيء برجل مجنون وعنيف يدعى انطوان موروا الى الطبيب البارز جان باتيست دني ،‏ طبيب ملك فرنسا لويس الرابع عشر ،‏ ليعالجه .‏
(trg)="3"> ЗИМАТА 1667 , еден насилнички лудак по име Антоан Мороа бил доведен пред Жан - Батист Дени , угледен лекар на францускиот цар Луј XIV .

(src)="4"> وكان لدى دني « العلاج » المثالي للمسّ المصاب به موروا —‏ نقلُ دم عِجل ،‏ ظنّا منه ان له تأثيرا مهدئا .‏
(trg)="4"> Дени го имал идеалниот „ лек “ за лудилото на Мороа — трансфузија на телешка крв , бидејќи мислел дека таа ќе има успокојувачко дејство врз неговиот пациент .

(src)="5"> لكنَّ موروا لم يتحسن .‏
(trg)="5"> Но , тоа не било добро за Мороа .

(src)="6"> صحيح ان حالة هذا الرجل الفرنسي تحسنت بعد اجراء ثانٍ لنقل الدم ،‏ لكنَّ الجنون ما لبث ان عاوده ومات بعد فترة قصيرة .‏
(trg)="6"> Вистина , по втората трансфузија , неговата состојба се подобрила .
(trg)="7"> Но , наскоро лудилото повторно го фатило Французинот и по кратко време тој умрел .

(src)="7"> رغم انه تحدَّد لاحقا ان سبب وفاة موروا هو في الواقع التسمم بالزرنيخ ،‏ اثارت تجارب دني بدم الحيوان جدلا حاميا في فرنسا ،‏ التي حظّرت الاجراء اخيرا سنة ١٦٧٠ .‏
(trg)="8"> Иако подоцна било утврдено дека Мороа умрел од труење со арсеник , експериментите со животинска крв што ги вршел Дени , предизвикале вжештена полемика во Франција .

(src)="8"> ومع الوقت ،‏ حذا حذوها البرلمان الانكليزي ،‏ والبابا ايضا .‏
(trg)="9"> Конечно , во 1670 , таа постапка била забранета .

(src)="9"> وغاب ذكر اجراءات نقل الدم طوال الـ‍ ١٥٠ سنة التي تلت .‏
(trg)="11"> Трансфузијата на крв паднала во заборав следните 150 години .

(src)="10"> المخاطر الباكرة
(trg)="12"> Првите ризици

(src)="11"> في القرن الـ‍ ١٩ ،‏ برزت اجراءات نقل الدم على الساحة من جديد .‏
(trg)="13"> Во 19 - тиот век , трансфузијата на крв повторно се вратила .

(src)="12"> وكان من احياها الانكليزي جايمس بلاندل الاختصاصي بالتوليد .‏
(trg)="14"> Во нејзиниот препород предводел англискиот акушер Џејмс Бландел .

(src)="13"> فبسبب تقنياته المحسنة وادواته المتطوّرة —‏ وإصراره على استعمال الدم البشري دون سواه —‏ سلَّط الاضواء ثانية على اجراءات نقل الدم .‏
(trg)="15"> Со неговите подобрени техники и напредни инструменти — и со неговото тврдење дека треба да се користи само човечка крв — Бландел ја довел трансфузијата на крв во центарот на вниманието .

(src)="14"> لكن في سنة ١٨٧٣ ،‏ جمَّد الطبيب الپولندي ف .‏
(trg)="16"> Но , во 1873 , Ф .

(src)="15"> ڠزليوس حركة احياء نقل الدم باكتشاف مخيف :‏ اكثر من نصف اجراءات نقل الدم ادى الى الوفاة .‏
(trg)="17"> Гезелиус , полски лекар , го забавил препородот на трансфузијата со едно страшно откритие : повеќе од половина од извршените трансфузии завршиле со смрт .

(src)="16"> وعندما علم اطباء بارزون بذلك بدأوا يشجبون الاجراء .‏
(trg)="18"> Кога го дознале ова , угледните лекари почнале да се откажуваат од оваа постапка .

(src)="17"> ومرة اخرى خبتت شعبية اجراءات نقل الدم .‏
(trg)="19"> Популарноста на трансфузијата повторно се намалила .

(src)="18"> ثم في سنة ١٨٧٨ ،‏ ابتكر الطبيب الفرنسي جورج آييم محلولا ملحيا ادَّعى انه يمكن ان يكون بديلا للدم .‏
(trg)="20"> Потоа , во 1878 , францускиот лекар Жорж Ајем усовршил еден солен раствор , за кој тврдел дека може да служи како замена за крв .

(src)="19"> وبخلاف الدم ،‏ ليس للمحلول الملحي تأثيرات جانبية ،‏ وهو لا يتخثّر ،‏ وكان يسهل نقله .‏
(trg)="21"> За разлика од крвта , солениот раствор немал несакани последици , не се згрутчувал и лесно се транспортирал .

(src)="20"> لذلك صار محلول آييم الملحي يُستعمل على صعيد واسع .‏
(trg)="22"> Се разбира , солениот раствор на Ајем почнал нашироко да се употребува .

(src)="21"> لكنَّ الغريب هو ان الرأي العام لم يلبث ان فضَّل الدم من جديد .‏
(trg)="23"> Меѓутоа , чудно е тоа што наскоро јавното мнение повторно се свртило во прилог на крвта .

(src)="22"> لماذا ؟‏
(trg)="24"> Зошто ?

(src)="23"> سنة ١٩٠٠ ،‏ اكتشف اخصائي الامراض النمساوي كارل لاندستاينر وجود زُمر الدم ،‏ ووجد انها لا تتلاءم دائما إحداها مع الاخرى .‏
(trg)="25"> Во 1900 , австрискиот патолог Карл Ландштајнер открил дека постојат крвни групи и дознал дека една крвна група не е секогаш складна со другите .

(src)="24"> فلا عجب اذًا ان يكون الكثير من اجراءات نقل الدم قد انتهى بمأساة في ما مضى !‏
(trg)="26"> Не е чудно тоа што толку многу трансфузии во минатото завршувале трагично !

(src)="25"> اما الآن فبات بالامكان ان يتغير الوضع بمجرد التأكد من ان زمرة دم المتبرع تتلاءم وزمرة دم المريض .‏
(trg)="27"> Сега тоа можело да се промени , едноставно со проверка дали крвната група на дарителот е во склад со онаа на примателот .

(src)="26"> وبسبب هذه المعلومات استعاد الاطباء ثقتهم بإجراءات نقل الدم —‏ في وقت كانت فيه الحرب العالمية الاولى على وشك الاندلاع .‏
(trg)="28"> Со ова сознание , лекарите ја обновиле довербата во трансфузијата — токму навреме за I светска војна .

(src)="27"> نقل الدم والحرب
(trg)="29"> Трансфузијата на крв и војната

(src)="28"> خلال الحرب العالمية الاولى ،‏ نُقل الدم بكثرة الى الجنود المصابين .‏
(trg)="30"> Во текот на I светска војна , на ранетите војници слободно им се давала трансфузија на крв .

(src)="29"> في السابق كان نقل الدم الى ساحة المعركة مستحيلا تقريبا لأنه يتخثر بسرعة .‏
(trg)="31"> Се разбира , крвта брзо се згрутчува и порано било речиси невозможно да се транспортира на бојното поле .

(src)="30"> لكن في اوائل القرن العشرين ،‏ نجحت تجارب الطبيب ريتشارد لوِسن ،‏ من مستشفى جبل سيناء في مدينة نيويوك ،‏ في ايجاد مادة تمنع تخثر الدم تدعى سيترات الصوديوم .‏
(trg)="32"> Но , на почетокот на 20 - тиот век , д - р Ричард Луисон , од болницата Маунт Синај во Њујорк Сити , извршил успешни експерименти со еден антикоагулант наречен натриум цитрат .

(src)="31"> واعتبر بعض الاطباء هذا التقدم المثير اعجوبة .‏
(trg)="33"> Некои лекари го сметаа овој возбудлив успех за чудо .

(src)="32"> كتب برترام م .‏
(trg)="34"> „ Тоа беше речиси како сонцето да застанало “ , напишал д - р Бертрам М .

(src)="33"> برنهايم ،‏ طبيب بارز في ايامه :‏ « كان ذلك اشبه بجعل الشمس تتوقف » .‏
(trg)="35"> Бернхајм , прочуен лекар од своето време .

(src)="34"> وشهدت الحرب العالمية الثانية طلبا متزايدا على الدم .‏
(trg)="36"> Во II светска војна се зголеми побарувачката на крв .

(src)="35"> فقد انهالت على الشعب لافتات تحمل شعارات مثل :‏ « اعطوا دما الآن » ،‏ « دمكم يمكن ان يخلصّه » ،‏ و « هو اعطى دمه ،‏ فهل تعطون دمكم ؟‏ » .‏
(trg)="37"> Јавноста беше бомбардирана со плакати на кои беа испишани слогани како што се : „ Дајте крв сега “ , „ Вашата крв може да го спаси “ и „ Тој ја даде својата крв .

(src)="36"> ولاقت الدعوة الى التبرع بالدم تجاوبا كبيرا .‏
(trg)="38"> Ќе ја дадете ли и вие ? “
(trg)="39"> Повикот за крв наиде на голем одѕив .

(src)="37"> فخلال الحرب العالمية الثانية ،‏ جرى التبرع بحوالي ٠٠٠‏,٠٠٠‏,١٣ وحدة دم في الولايات المتحدة .‏
(trg)="40"> Во текот на II светска војна , во Соединетите Држави беа донирани околу 13.000.000 единици крв .

(src)="38"> ويُقدَّر ان اكثر من ٠٠٠‏,٢٦٠ لتر جُمع ووُزِّع في لندن .‏
(trg)="41"> Се проценува дека во Лондон биле собрани и дистрибуирани повеќе од 260.000 литри .

(src)="39"> ودون شك ،‏ حملت اجراءات نقل الدم معها مخاطر صحية عديدة ،‏ كما تبيَّن بعد فترة قصيرة .‏
(trg)="42"> Се разбира , трансфузијата на крв носеше бројни здравствени ризици , како што стана јасно наскоро .

(src)="40"> الامراض المحمولة بالدم
(trg)="43"> Болести пренесени преку крв

(src)="41"> بعد الحرب العالمية الثانية ،‏ قطع التقدم الطبي اشواطا كبيرة ادَّت الى اجراء عمليات جراحية لم تكن تخطر على بال .‏
(trg)="44"> По II светска војна , крупните чекори во медицината ги направија возможни операциите кои претходно беа незамисливи .

(src)="42"> ونتيجة لذلك نشأت تجارة عالمية تدر بلايين الدولارات سنويا لتزوِّد الدم من اجل اجراءات نقل الدم ،‏ التي بدأ الاطباء يعتبرونها اجراء روتينيا في العمليات .‏
(trg)="45"> Како резултат на тоа , се појави една глобална мултимилијардерска индустрија за набавка на крв за трансфузија , која лекарите почнаа да ја сметаат за стандардна постапка при операциите .

(src)="43"> لكن لم يمضِ وقت طويل حتى برز القلق من الامراض التي يسببها نقل الدم .‏
(trg)="46"> Меѓутоа , наскоро се појави загриженост заради болестите поврзани со трансфузијата .

(src)="44"> فخلال الحرب الكورية مثلا ،‏ اصيب حوالي ٢٢ في المئة ممَّن نُقل اليهم الدم بالتهاب الكبد —‏ حوالي ثلاثة اضعاف النسبة خلال الحرب العالمية الثانية .‏
(trg)="47"> За време на Корејската војна , на пример , речиси 22 проценти од оние кои примија трансфузија на плазма заболеа од хепатит — речиси три пати повеќе отколку во текот на II светска војна .

(src)="45"> وبحلول سبعينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ قدرت مراكز مكافحة الامراض في الولايات المتحدة ان عدد الوفيات من التهاب الكبد الناتج عن نقل الدم بلغ ٥٠٠‏,٣ في السنة .‏
(trg)="48"> До 1970 - тите , Центрите за контрола на болести во САД проценија дека годишно има 3.500 смртни случаи од хепатит добиен со трансфузија .

(src)="46"> ويقدر آخرون ان العدد اكبر بعشرة اضعاف .‏
(trg)="49"> Други дадоа цифра која е десетпати повисока .

(src)="47"> لكن بفضل التحسن في عمليات النخل واختيار المتبرعين بانتباه اكبر ،‏ انخفض عدد حالات التلوُّث بڤيروس التهاب الكبد B‏ .‏
(trg)="50"> Благодарение на подобрата проверка и повнимателното избирање дарители , бројот на случаи на заразеност со хепатит Б се намали .

(src)="48"> إلّا ان ڤيروسا جديدا وأحيانا مميتا —‏ التهاب الكبد C ‏ —‏ اصاب بعد ذلك اشخاصا كثيرين .‏
(trg)="51"> Но , потоа почна да зема голем данок еден нов и понекогаш фатален вирус — хепатит Ц .

(src)="49"> ويقدَّر ان اربعة ملايين اميركي اصيبوا بالڤيروس ،‏ ومئات الآلاف منهم عن طريق نقل الدم .‏
(trg)="52"> Се проценува дека четири милиони Американци се заразиле со овој вирус , неколку стотици илјади од нив преку трансфузија на крв .

(src)="50"> من المسلم به ان الفحص الدقيق خفض اخيرا تفشي التهاب الكبد C‏ .‏
(trg)="53"> Точно е дека строгите испитувања на крајот ја намалија раширеноста на хепатит Ц .

(src)="51"> لكن رغم ذلك ،‏ هنالك خوف من ظهور اخطار جديدة لن تُدرك إلا بعد فوات الاوان .‏
(trg)="54"> Сепак , некои се плашат дека ќе се појават нови опасности и дека тоа ќе се сфати дури откако ќе биде предоцна .

(src)="52"> وصمة اخرى :‏ الدم الملوَّث بالـ‍ HIV
(trg)="55"> Уште еден скандал : крв заразена со ХИВ

(src)="53"> في ثمانينات الـ‍ ١٩٠٠ ،‏ وُجد ان الدم يمكن ان يكون ملوَّثا بالـ‍ HIV ،‏ الڤيروس الذي يؤدي الى الأيدز .‏
(trg)="56"> Во 1980 - тите , се откри дека крвта може да биде заразена со ХИВ , вирусот кој предизвикува СИДА .

(src)="54"> في البداية ،‏ كان اصحاب بنوك الدم يمقتون الفكرة ان مخزونهم قد يكون ملوَّثا .‏
(src)="55"> وتلقى كثيرون منهم خبر تهديد الـ‍ HIV بارتياب .‏
(trg)="57"> На почетокот , банкарите на крв се грозеа од помислата дека нивната резерва би можела да биде заразена.Во тоа време многумина од нив со скептицизам ја дочекаа заканата на ХИВ .

(src)="56"> ووفقا للطبيب بروس ايڤات ،‏ « كان الامر اشبه بعابر سبيل جاء من الصحراء يقول :‏ ‹ رأيت كائنا من الفضاء الخارجي › .‏
(trg)="58"> Според д - р Брус Евет , „ тоа беше како некој да доталка од пустината и да рече : ‚ Видов вонземјанин ‘ .